Hy vọng mới cho 250 triệu người mắc viêm gan B

Viêm gan B mạn tính hiện vẫn là gánh nặng y tế toàn cầu.

Mới đây, Tập đoàn Dược phẩm và Sinh học đa quốc gia GlaxoSmithKline (GSK) Nhật Bản thông báo đơn vị này đã chính thức nộp hồ sơ xin cấp phép lưu hành thuốc bepirovirsen sodium lên Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (MHLW).

Bepirovirsen thuộc nhóm oligonucleotide phản nghĩa (antisense oligonucleotide - ASO), được phát triển nhằm hướng tới mục tiêu mà điều trị viêm gan B hiện nay rất khó đạt được là “chữa khỏi chức năng”. Theo định nghĩa chuyên môn, "chữa khỏi chức năng" là trạng thái khi người bệnh có thể ngừng thuốc ít nhất 24 tuần mà virus viêm gan B không còn phát hiện trong máu, kháng nguyên bề mặt HBsAg giảm xuống mức rất thấp hoặc âm tính và cơ thể tự kiểm soát được virus mà không cần tiếp tục điều trị.

Theo thông tin chính thức được đăng tải trên website của GSK, hồ sơ xin cấp phép thuốc này dựa trên kết quả tích cực từ hai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III - B-Well 1 (NCT05630807) và B-Well 2 (NCT05630820).

Đây là các nghiên cứu quốc tế đa trung tâm, ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược, thực hiện tại 29 quốc gia. Các thử nghiệm tuyển chọn bệnh nhân nhiễm HBV mạn tính đang điều trị bằng thuốc kháng virus nhóm nucleos(t)ide analogues (NA), chưa có xơ gan và có nồng độ HBsAg ban đầu dưới 3.000 IU/mL.

Trong thử nghiệm, những bệnh nhân dùng bepirovirsen có khả năng đạt “chữa khỏi chức năng” cao hơn rõ rệt so với nhóm chỉ điều trị chuẩn. Nghiên cứu cũng xem xét riêng nhóm có mức HBsAg ban đầu dưới 1.000 IU/mL để đánh giá sâu hơn hiệu quả của thuốc. Các phân tích chi tiết về hiệu quả và độ an toàn sẽ được công bố trong năm 2026.

Tại Nhật Bản, bepirovirsen đã được chỉ định là “dược phẩm tiên phong” từ tháng 8/2024. Cơ chế này cho phép thuốc được ưu tiên thẩm định nhanh nếu đáp ứng các tiêu chí về tính đột phá, điều trị bệnh nghiêm trọng và cho thấy hiệu quả vượt trội, đồng thời được phát triển và nộp hồ sơ sớm tại Nhật trước các quốc gia khác. Mục tiêu là rút ngắn quy trình xét duyệt để người bệnh sớm tiếp cận liệu pháp mới trong những lĩnh vực còn nhiều nhu cầu điều trị chưa được đáp ứng.

Viêm gan B mạn tính hiện vẫn là gánh nặng y tế toàn cầu. Ước tính có hơn 250 triệu người đang sống chung với virus HBV, gây ra khoảng 1,1 triệu ca không qua khỏi mỗi năm. Riêng tại Nhật Bản có khoảng 1 triệu người nhiễm virus này và khoảng 4.000 ca không qua khỏi mỗi năm. HBV được cho là nguyên nhân của khoảng 56% trường hợp ung thư gan trên thế giới.

Trong khi đó, các phương pháp điều trị hiện nay như pegylated interferon hoặc thuốc kháng virus đường uống nhóm NA chủ yếu giúp ức chế virus lâu dài nhưng rất hiếm khi đạt được “chữa khỏi chức năng”. Tỷ lệ hiệu quả là dưới 8% với peginterferon và dưới 1% với thuốc kháng virus đường uống. Việc đạt được trạng thái này được cho là liên quan đến giảm nguy cơ biến chứng gan lâu dài, bao gồm ung thư gan.

Về cơ chế tác động, bepirovirsen có ba hướng chính, gồm làm giảm kháng nguyên bề mặt HBsAg, ức chế quá trình sao chép bộ gene virus và kích hoạt đáp ứng miễn dịch. Thuốc nhận diện và phá hủy các thành phần RNA của virus, bao gồm pregenomic RNA và mRNA, qua đó giúp giảm tải lượng virus và tạo điều kiện để hệ miễn dịch phục hồi khả năng kiểm soát HBV.

Bepirovirsen được GSK phát triển dựa trên thỏa thuận cấp phép với Ionis Pharmaceuticals. Ngoài Nhật Bản, thuốc đã được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) chỉ định theo diện “fast track” và được công nhận là liệu pháp đột phá tại Trung Quốc. Tuy nhiên, đến nay thuốc vẫn chưa được phê duyệt tại bất kỳ quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nào.

Kỳ Duyên