Hợp tác xã kiểu mới

Tư duy quản trị mới

Phân tích về bước chuyển mang tính nền tảng này, ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Chủ tịch thường trực Liên minh HTX tỉnh nhấn mạnh: “Nếu như các HTX truyền thống chỉ dừng lại ở vai trò cung ứng dịch vụ đầu vào như làm đất, lấy nước, điều tiết sản xuất thì HTX kiểu mới phải là một chủ thể kinh tế linh hoạt. Quy mô có thể không cần quá lớn nhưng phải mạnh về vốn, sâu về quản trị và rộng về liên kết. Đó không chỉ là sự liên kết giữa nông dân với nông dân, mà phải “bắt tay” chiến lược với doanh nghiệp và đối tác bên ngoài. Sự hợp tác này giúp HTX có thể huy động thêm nguồn lực về vốn, tri thức, đồng thời tạo quyền tham gia trực tiếp vào thị trường”.

Minh chứng rõ nét nhất cho làn sóng đổi mới này là sự bứt phá của HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh (xã Gio Linh) và HTX Sản xuất tinh dầu Như Oanh (xã Nam Trạch). Đây là những điểm sáng đại diện cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người làm kinh tế tập thể kiểu mới.

Gắn bó với kinh tế tập thể từ năm 1986, trải qua nhiều thăng trầm từ thời bao cấp đến đổi mới, ông Nguyễn Giang, Giám đốc HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh hiểu rõ những “điểm nghẽn” trong phát triển kinh tế tập thể. Năm 2024, khi dự án Hiện đại hóa ngành lâm nghiệp và tăng cường tính chống chịu vùng ven biển (FMCR) hỗ trợ xây dựng Nhà máy hữu cơ Quảng Trị với tổng kinh phí gần 9 tỉ đồng tại xã Gio Mỹ cũ, địa phương đã quyết định thành lập HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh. Ông Giang lúc này đang là Giám đốc HTX Nông nghiệp Phước Thị được tin tưởng giao điều hành HTX này.

Hợp tác xã Nông sản hữu cơ Gio Linh giới thiệu sản phẩm tại hội chợ xúc tiến thương mại cho các hợp tác xã khu vực miền Bắc năm 2026 - Ảnh: M.L

Bài toán đầu tiên ông Giang bắt tay giải quyết là “tích tụ ruộng đất”. Từ thực trạng mỗi hộ sở hữu 2-5 thửa ruộng manh mún, ông kiên trì vận động người dân đổi ruộng cho nhau, dồn lại thành vùng sản xuất tập trung rộng 50ha. Mỗi hộ thành viên của HTX đều được quy hoạch lại còn 1 thửa ruộng (có thửa rộng 1-2ha), xung quanh được bao bọc bởi hệ thống bờ đê, ngăn cách hoàn toàn với vùng trồng lúa truyền thống.

Song song đó, HTX chuyển mình từ vai trò “làm dịch vụ đầu vào” sang điều hành toàn bộ chuỗi giá trị (đầu mối tổ chức liên kết sản xuất theo quy trình hữu cơ, cung ứng vật tư, bao tiêu trọn gói và minh bạch tài chính). Đến đầu năm 2026, HTX đã phát triển thành công các mô hình nông nghiệp tuần hoàn như lúa-cá (10ha) và lúa-tôm càng xanh (5ha).

Năm 2025, doanh thu của HTX đạt 5,2 tỉ đồng, lợi nhuận 257 triệu đồng. Sản phẩm “Gạo ngon Gio Mỹ” không chỉ đạt chuẩn OCOP 3 sao, nhận giải thưởng “Sản phẩm vàng về chất lượng năm 2025” mà còn đạt chứng nhận hữu cơ lần 2 theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041-5:2018. Hiện nay, HTX có 69 thành viên, cung ứng mỗi năm khoảng 250-300 tấn gạo cho Công ty CP Nông sản hữu cơ Quảng Trị tại TP. Hồ Chí Minh.

Đồng thời, sản phẩm của HTX cũng được mạng lưới thành viên các Hội Doanh nghiệp tỉnh Quảng Trị tại TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Hà Nội đón nhận tích cực. Ông Giang chia sẻ: “HTX sản xuất theo đơn hàng của doanh nghiệp. Ngay từ đầu năm, chúng tôi đã làm việc, đàm phán với các đối tác để ký hợp đồng cung ứng sản phẩm, từ đó mới xây dựng kế hoạch chỉ đạo thành viên sản xuất. Vì vậy, không còn lo đầu ra cho sản phẩm khi đến vụ thu hoạch”.

Cũng đổi mới quản trị, HTX Sản xuất tinh dầu Như Oanh do bà Trần Thị Như Oanh làm Giám đốc chọn con đường bứt phá bằng khoa học công nghệ và liên kết sản xuất quy mô lớn. HTX đã thay đổi hoàn toàn phương thức chưng cất thủ công truyền thống bằng việc đầu tư hạ tầng, máy móc hiện đại và chủ động xây dựng nguồn nguyên liệu đầu vào. HTX Như Oanh đã liên kết với nông dân các địa phương trồng hơn 400ha tràm năm gân và tràm trà, đồng thời xây dựng vườn ươm công suất 50.000 cây giống/năm.

Trung bình mỗi tháng, HTX cung ứng khoảng 5 tạ tinh dầu cho các công ty dược lớn tại Hưng Yên và TP. Hồ Chí Minh. Không dừng lại ở việc sở hữu 4 sản phẩm OCOP 3 sao (tinh dầu tràm trà, tràm năm gân, sả chanh, sả Java), HTX còn vươn tầm quốc tế khi trở thành 1 trong 4 HTX trên địa bàn tỉnh tiếp cận tiêu chuẩn Halal để hướng tới xuất khẩu tinh dầu sang các quốc gia Hồi giáo.

Động lực đổi mới quê hương

Tại HTX Gio Linh, thành quả lớn nhất sau mỗi vụ mùa không chỉ là hàng trăm tấn lúa sạch hay nguồn thu nhập ổn định cho lao động địa phương, mà là sự thay đổi nhận thức của người dân về “làm nông tử tế”. Việc đạt chứng nhận hữu cơ lần thứ 2 vào tháng 5/2026 cùng hệ thống truy xuất nguồn gốc qua mã QR đã củng cố niềm tin của khách hàng, mở rộng thị trường và thu hút thêm nhiều hộ dân gia nhập vào HTX.

Vườn ươm giống tràm năm gân và tràm trà của Hợp tác xã Sản xuất tinh dầu Như Oanh - Ảnh: M.L

Vừa thu hoạch xong vụ lúa hè-thu và được HTX thu mua lúa tươi ngay tại ruộng, anh Lê Văn Quang (ở thôn Cẩm Khê, xã Gio Linh)-một trong những thành viên đầu tiên tham gia mô hình lúa-tôm càng xanh với diện tích 1ha, chia sẻ: “Tôm xuống giống từ tháng 1/2026, sau 8 tháng chăm sóc đã cho thu hoạch.

Với mô hình kết hợp này, 1ha sản xuất cho thu nhập trên 130 triệu đồng/năm, lợi nhuận đạt trên 50 triệu đồng (cao gấp 2,5-3 lần so với trồng lúa thường và vượt trội so với mức lãi 28-30 triệu đồng/ha lúa hữu cơ đơn thuần). Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao hơn mà lợi ích về môi trường, đồng ruộng không gì đo đếm được”.

Đối với HTX Sản xuất tinh dầu Như Oanh, mô hình liên kết trồng trọt đã tạo việc làm ổn định cho 10-20 lao động địa phương với mức thu nhập từ 8-12 triệu đồng/người/tháng. HTX cũng chủ động mở rộng điểm trưng bày sản phẩm OCOP gắn liền với tuyến du lịch trọng điểm Đồng Hới-Phong Nha Kẻ Bàng.

Bên cạnh hoạt động kinh doanh, HTX này còn là tấm gương sáng về trách nhiệm xã hội khi nhận đỡ đầu trẻ mồ côi, phối hợp trao tặng bò giống cho gia đình quân nhân khó khăn, hỗ trợ xe đạp, học bổng cho học sinh nghèo và tích cực tham gia các chương trình từ thiện tại địa phương.

Có thể thấy, thành công của 2 HTX trên không chỉ thể hiện qua những con số doanh thu, mà quan trọng hơn là lan tỏa những giá trị tích cực đến cộng đồng. Khi tư duy quản trị, năng lực điều hành được nâng tầm và lợi ích của thành viên được đặt ở vị trí trung tâm, HTX kiểu mới sẽ trở thành động lực thúc đẩy kinh tế-xã hội phát triển; đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng và đổi mới quê hương.