Học cùng AI

Có thể, mỗi cán bộ công chức hôm nay nên tự hỏi: Dùng AI để làm việc nhanh hơn hay để phục vụ người dân tốt hơn? Hai điều đó không phải lúc nào cũng giống nhau.

Buổi sáng ở một xã vùng ven, cán bộ một cửa ngồi trước màn hình máy tính. Trên bàn, vẫn là xấp hồ sơ quen thuộc. Nhưng trên máy tính có thêm cửa sổ nhỏ, nơi một công cụ AI đang chờ được “hỏi”.

Anh gõ vài dòng. Máy trả lời rất nhanh. Văn bản được soạn ra gọn gàng, chỉn chu hơn trước. Nhưng rồi anh chợt dừng lại. “Viết vậy… đã đúng với tình huống của bà con mình chưa?”.

Câu hỏi đó, có lẽ, quan trọng hơn cả công cụ đang mở trước mặt.

Thống nhất triển khai cơ chế một cửa, một cửa liên thông từ Trung ương đến địa phương. Nguồn: ITN

AI không phả

i

chiếc áo mới

Nhiều địa phương hôm nay yêu cầu cán bộ công chức phải biết sử dụng AI. Điều đó không sai. Thậm chí, là cần thiết.

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở yêu cầu “phải dùng”, thì AI rất dễ trở thành chiếc áo mới khoác lên nếp làm việc cũ.

Ngày xưa, ta từng nghĩ đưa máy tính vào công sở là cải cách. Rồi ta nhận ra có máy tính, nhưng tư duy vẫn viết tay.

Hôm nay, nếu chỉ thêm AI vào quy trình mà không thay đổi cách nghĩ, thì rất có thể văn bản vẫn dài dòng, chỉ là viết nhanh hơn, báo cáo vẫn sao chép; chỉ là trình bày đẹp hơn, quy trình vẫn rườm rà, chỉ là số hóa nó lên.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tà Năng Nguyễn Vũ Linh Sang (bìa trái) hướng dẫn cán bộ Trung tâm phục vụ hành chính công xã ứng dụng AI phục vụ người dân làm thủ tục hành chính.

AI làm cho bộ máy tốt hơn. Cách con người sử dụng AI mới làm nên điều đó.

D

ù

ng AI để làm gì

?

Một câu hỏi tưởng đơn giản, nhưng quyết định rất nhiều.

Dùng AI để soạn công văn?

Dùng AI để tóm tắt tài liệu?

Dùng AI để tra cứu quy định?

Tất cả đều đúng. Nhưng chưa đủ.

Điều quan trọng hơn là:

AI có giúp cán bộ hiểu vấn đề sâu hơn không?
AI có giúp quyết định sát thực tế hơn không?
AI có giúp người dân đỡ đi lại hơn không?

Nếu một cán bộ dùng AI để trả lời dân nhanh hơn, rõ hơn, dễ hiểu hơn, đó là giá trị.

Nguồn: ITN

Nếu một lãnh đạo dùng AI để nhìn ra xu hướng từ dữ liệu, thay vì chỉ phản ứng khi sự việc đã xảy ra, đó là bước tiến.

Còn nếu AI chỉ để “cho có”, để báo cáo rằng “đã triển khai”, thì nó chỉ là một phong trào.

Ranh giớ

i c

ủa tiện lợi và trách nhiệm

AI không thay thế con người. Nhưng AI làm lộ ra con người.

Người biết học hỏi sẽ dùng AI để mở rộng hiểu biết, để kiểm chứng thông tin, để đặt câu hỏi tốt hơn.

Người lười suy nghĩ sẽ sao chép câu trả lời, sẽ lệ thuộc vào câu chữ máy móc, sẽ “giao” luôn trách nhiệm cho công cụ.

AI giống như một tấm gương. Không làm thay đổi bản chất, nhưng phản chiếu nó rõ hơn.

Có một điều không thể bỏ qua: AI rất tiện. Nhưng càng tiện, càng phải cẩn trọng.

Không thể vì nhanh mà đưa dữ liệu nhạy cảm lên những nền tảng không kiểm soát. Không thể vì gọn mà để máy “viết thay” suy nghĩ của mình. Không thể vì mới mà đánh đổi sự thận trọng vốn là nền tảng của công vụ.

Robot tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Tịnh Hà

Một văn bản có thể do AI gợi ý. Nhưng trách nhiệm của văn bản đó… vẫn thuộc về con người.

Đừng dạy cá

ch d

ù

ng, h

ã

y tạ

o c

ách học

Có lẽ, điều các địa phương cần không chỉ là những lớp tập huấn “cách dùng AI”. Có lẽ cần nhiều hơn là tạo môi trường để cán bộ thử nghiệm, khuyến khích chia sẻ những cách làm hay, chấp nhận sai trong phạm vi kiểm soát để học, đo lường hiệu quả bằng sự hài lòng của người dân, không chỉ bằng số lượng tài khoản.

Bởi vì, kỹ năng có thể dạy trong vài buổi. Nhưng tư duy học hỏi là thứ phải nuôi dưỡng lâu dài.

AI có thể cho phép các tổ chức quản lý sự phức tạp này, dự đoán các xu hướng xã hội và cải thiện việc lập kế hoạch dài hạn về các biện pháp quản lý và ưu tiên đầu tư. Nguồn: ITN

Đích đến không phải là công nghệ

Cải cách hành chính, suy cho cùng, không phải là câu chuyện của phần mềm hay thuật toán. Đó là câu chuyện của con người.

Một cán bộ biết lắng nghe dân, hiểu hoàn cảnh từng hộ, biết ưu tiên việc gì cần làm trước, dù có hay không có AI, vẫn là một cán bộ tốt. AI chỉ làm cho người đó làm việc hiệu quả hơn.

Nhưng nếu thiếu đi sự thấu cảm, thiếu trách nhiệm, thiếu tinh thần phục vụ, thì dù có thêm bao nhiêu công cụ, bộ máy vẫn khó thay đổi.

Có thể, mỗi cán bộ công chức hôm nay nên tự hỏi: “Mình dùng AI để làm việc nhanh hơn… hay để phục vụ người dân tốt hơn?”. Hai điều đó không phải lúc nào cũng giống nhau.

Nhân viên AI hoạt động tại trung tâm hành chính công phường Cửa Nam. Ảnh sưu tầm

AI đang đến với công sở. Không ồn ào, nhưng chắc chắn. Nó không ép buộc ai, nhưng nó đặt ra một yêu cầu mới: Phải học lại cách làm việc. Phải suy nghĩ lại về trách nhiệm. Phải đặt lại câu hỏi: công việc của mình đang phục vụ ai?

Nếu trả lời được những câu hỏi đó, AI sẽ là người bạn đồng hành. Nếu không, AI cũng chỉ là một “ứng dụng mới”… trong cách làm cũ.

Lê Minh Hoan