Học công nghệ từ sân chơi robocon

Giám khảo phổ biến quy chế cho các đội dự thi cuộc thi “Robot trồng cây”

Từ thực tiễn triển khai, ông Hoàng Văn Thao, Trưởng phòng Giáo dục trung học Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh cho rằng: Robocon buộc việc “học công nghệ” phải gắn với hành động. Khác với cách học thuần lý thuyết, học robocon học sinh phải tự tay lắp ráp cơ khí, lựa chọn linh kiện, viết chương trình điều khiển, chạy thử và xử lý lỗi phát sinh. Khi robot không vận hành đúng yêu cầu, các em phải phân tích nguyên nhân, điều chỉnh từng chi tiết. Trong quá trình đó, giáo viên không còn đứng ở vị trí giảng giải một chiều, mà trở thành người đồng hành, hướng dẫn học sinh tiếp cận vấn đề theo quy trình khoa học.

Cách học công nghệ từ sân chơi robocon đang được cụ thể hóa phù hợp với điều kiện từng nhà trường, trong đó có Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Hữu Lễ (xã Tri Lễ). Từ định hướng chung của ngành, nhà trường lựa chọn cách làm vừa sức với học sinh vùng cao, không chạy theo thành tích mà chú trọng tạo không gian để các em được thử, được sai và tự điều chỉnh. Các buổi sinh hoạt Câu lạc bộ STEM – Robot hằng tuần giúp học sinh làm quen dần với robot, lập trình, rèn kỹ năng làm việc nhóm và xử lý lỗi. Theo ông Lý Văn Quang, Hiệu trưởng nhà trường, khi lý thuyết được gắn với thực hành, công nghệ không còn xa lạ mà trở thành nội dung học tập gần gũi với học sinh vùng cao. Sau ba năm triển khai, mô hình không chỉ giúp học sinh tự tin tham gia các sân chơi robocon cấp tỉnh, mà còn tạo chuyển biến rõ trong cách dạy của giáo viên, đúng tinh thần học đi đôi với hành.

Từ những mô hình cụ thể, robocon dần trở thành hoạt động học tập quen thuộc trong nhiều nhà trường. Đơn cử như tháng 5/2025, các xã thuộc huyện Đình Lập cũ tổ chức thi lập trình, điều khiển robot KCbot cho học sinh tiểu học và THCS. Ở cấp trường, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Nam La (xã Hội Hoan) trong học kỳ I đã tổ chức cuộc thi lập trình, điều khiển robot ảo cho học sinh lớp 4, lớp 5. Những sân chơi này giúp học sinh làm quen sớm với công nghệ trong môi trường phù hợp lứa tuổi, tạo nền tảng để các em tự tin bước vào những sân chơi lớn hơn.

Trong năm học 2025 - 2026 này, việc học công nghệ qua sân chơi robocon được tổ chức bài bản, có lộ trình và gắn với định hướng STEM. Trong khuôn khổ Ngày hội Đổi mới sáng tạo được tổ chức tháng 11/2025 vừa qua, ngành giáo dục đã tổ chức hai nội dung thi robot trọng điểm là Giải vô địch Quốc gia VEX Robotics 2026 vòng thi đấu Lạng Sơn mở rộng và Cuộc thi lập trình, điều khiển robot cấp tỉnh với chủ đề “Robot trồng cây”. Các cuộc thi không tổ chức rời rạc, mà được thiết kế như một chuỗi trải nghiệm, giúp học sinh tiếp cận công nghệ theo hướng thực chất, từng bước nâng cao kỹ năng.

Quy mô và cách tổ chức các nội dung thi cho thấy rõ mục tiêu mở rộng cơ hội học công nghệ cho học sinh toàn tỉnh. Riêng nội dung VEX IQ thu hút 49 đội với 245 học sinh tham gia. Trong khi đó, cuộc thi “Robot trồng cây” gắn với điều kiện thực tế địa phương, với 121 đội tham gia, gồm 87 đội THCS và 34 đội THPT, thu hút gần 500 học sinh. Ban tổ chức thiết kế đề bài vừa sức, giới hạn chi phí linh kiện, khuyến khích tận dụng vật liệu sẵn có, giúp nhiều trường ở khu vực khó khăn vẫn có thể tham gia.

Từ sân chơi chung, hiệu quả học công nghệ thể hiện rõ qua những trải nghiệm cụ thể của học sinh. Em Hoàng Xuân Lâm (lớp 9), Trường THCS II Đình Lập, đội trưởng Đội SVT – Đình Lập 2, đạt giải Ba Cuộc thi lập trình, điều khiển robot cấp tỉnh năm học 2025 - 2026 cho biết: khi tham gia cuộc thi, các thành viên trong đội không chỉ học lập trình theo yêu cầu, mà còn phải tính toán phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, tận dụng linh kiện sẵn có, liên tục thử nghiệm và khắc phục lỗi. Qua đó, các em rèn được kỹ năng làm việc nhóm, giữ bình tĩnh khi xử lý sự cố và tự tin hơn khi tiếp cận công nghệ.

Giá trị lớn nhất của sân chơi robocon không nằm ở giải thưởng, mà ở cách học công nghệ đang dần thay đổi trong nhà trường. Khi robocon được tổ chức đúng hướng, phù hợp điều kiện thực tế, học sinh không còn học công nghệ một cách hình thức, mà hình thành thói quen học bằng trải nghiệm, bằng suy nghĩ và hành động.

HOÀNG TÙNG