Học bổng STEM tạo cú hích thu hút người học công nghệ

Sinh viên Trường Đại học Thủy lợi nghiên cứu khoa học. Ảnh: NTCC.

Tại Trường Đại học (ĐH) Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội), hơn 2.000 tân sinh viên có cơ hội hưởng chính sách này, cho thấy một hướng tiếp cận mới trong thu hút nhân lực cho những lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Học bổng tạo thêm động lực chọn STEM

Trong những ngày đầu năm học mới, Trường ĐH Công nghệ đón hơn 4.100 tân sinh viên khóa K71. Đáng chú ý, hơn 2.000 sinh viên, tương đương trên 50% tân sinh viên, thuộc diện được xem xét nhận học bổng, trong đó có học bổng STEM của Chính phủ dành cho người học các lĩnh vực ưu tiên.

Theo nhà trường, 18/20 ngành đào tạo ĐH hiện thuộc danh mục ngành được áp dụng chính sách học bổng. Tổng cộng có 55 chương trình đào tạo thuộc các lĩnh vực như đào tạo tài năng, vi mạch bán dẫn, khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược nằm trong diện được xem xét hỗ trợ.

Đây là tín hiệu đáng chú ý trong bối cảnh nhu cầu nhân lực công nghệ cao ngày càng tăng. Chính sách học bổng không chỉ giúp giảm áp lực chi phí cho sinh viên mà còn tạo một “điểm cộng” để những ngành vốn đòi hỏi nền tảng toán, khoa học và kỹ thuật tốt trở nên hấp dẫn hơn với thí sinh.

Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội cũng đã thông tin về cơ hội nhận học bổng theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP, trong khi Trường ĐH Thủy lợi cho biết có 22/47 ngành đào tạo thuộc diện được hưởng chính sách. Những động thái này cho thấy các trường ĐH đang chủ động chuẩn bị để triển khai chính sách hỗ trợ người học trong nhóm ngành STEM.

Theo danh mục do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, có 111 ngành thuộc 15 nhóm ngành được áp dụng chính sách học bổng STEM. Mức hỗ trợ từ khoảng 3,7 - 5,5 triệu đồng/người/tháng, với thời gian hỗ trợ tối đa 4 năm đối với chương trình cử nhân và 5 năm đối với chương trình kỹ sư.

Mùa tuyển sinh năm nay cũng ghi nhận sự quan tâm lớn của thí sinh đối với STEM. Hơn 467.000 thí sinh, chiếm trên 53% số thí sinh đăng ký xét tuyển ĐH, lựa chọn các ngành thuộc nhóm STEM. Đây là sự dịch chuyển đáng chú ý trong cơ cấu lựa chọn ngành học của người trẻ.

Từ góc độ chính sách, học bổng vì thế không đơn thuần là khoản hỗ trợ tài chính mà còn là cách Nhà nước phát tín hiệu về những lĩnh vực cần ưu tiên phát triển trong tương lai.

Chính sách này cũng được đặt trong một chuỗi rộng hơn về phát triển giáo dục STEM. Ở bậc phổ thông, dự thảo quy định về tổ chức hoạt động giáo dục STEM nhấn mạnh việc huy động nguồn lực phải đúng quy định và không được làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp đối với học sinh, cha mẹ học sinh. Điều này nhằm bảo đảm STEM có thể đến với học sinh một cách bình đẳng, thay vì trở thành một hoạt động mà gia đình phải bỏ thêm tiền mới có cơ hội tiếp cận.

Từ người nhận học bổng đến người làm công nghệ

Dù vậy, số lượng người chọn STEM hay số sinh viên được nhận học bổng mới chỉ là điểm khởi đầu. Bài toán lớn hơn là làm thế nào để những người trẻ này trở thành nguồn nhân lực thực sự có khả năng nghiên cứu, sáng tạo và làm chủ công nghệ.

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức (ĐH Quốc gia Hà Nội) nhiều lần nhấn mạnh giáo dục STEM có vai trò quan trọng đối với năng lực công nghệ lõi của quốc gia. Theo ông Đức, muốn phát triển công nghệ cao phải bắt đầu từ nền tảng khoa học cơ bản, toán học, kỹ thuật và công nghệ; đồng thời phải đặc biệt chú trọng vai trò của các trường ĐH và viện nghiên cứu.

Theo cách nhìn này, STEM không thể chỉ được hiểu là những giờ học lập trình, chế tạo robot hay các hoạt động trải nghiệm. Đó phải là một quá trình liên tục, bắt đầu từ việc hình thành tư duy khoa học ở phổ thông, tiếp nối bằng đào tạo chuyên sâu ở ĐH, nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và cuối cùng là chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành công nghệ, sản phẩm.

Đây cũng là điểm khiến chính sách học bổng STEM có ý nghĩa lớn hơn một khoản hỗ trợ học tập. Khi Nhà nước đưa ra ưu đãi cho các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, bán dẫn và công nghệ chiến lược, thông điệp đặt ra không chỉ là “hãy học STEM”, mà còn là hãy đi vào những lĩnh vực Việt Nam đang cần nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tại cuộc đối thoại với các nhà khoa học trẻ, giảng viên trẻ và sinh viên, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh người trẻ muốn thành công cần có tầm nhìn lớn, đồng thời phải có tâm thế chủ động, dấn thân và kiên trì theo đuổi mục tiêu. Theo ông, bên cạnh năng lực cá nhân, người trẻ cần biết kết nối với cộng đồng nghiên cứu, các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp, đồng thời biến ý tưởng thành những kế hoạch hành động cụ thể.

Đây chính là phần việc mà các trường ĐH phải đảm nhiệm sau “cú hích” học bổng. Một sinh viên có thể bước vào ngành bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật hay khoa học cơ bản nhờ chính sách hỗ trợ, nhưng để trở thành một kỹ sư, nhà khoa học hay chuyên gia công nghệ giỏi, họ cần nhiều hơn thế: chương trình đào tạo thực chất, phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu mạnh, người dẫn dắt và cơ hội được giải quyết những bài toán thực tế.

Vì vậy, để STEM trở thành năng lực công nghệ của quốc gia, cần một hành trình dài hơn – từ một nền giáo dục STEM công bằng ở phổ thông, đến những ĐH mạnh về đào tạo và nghiên cứu, rồi kết nối với doanh nghiệp để biến tri thức thành công nghệ và giá trị thực tiễn.