Hoạt động lập pháp: Từ yêu cầu cấp thiết đến kỳ vọng thực thi

Kế “khoan thư sức dân” để bền gốc rễ

. Trong số các quyết sách vừa qua, những chính sách nào thực sự tạo ra tác động trực tiếp và tích cực nhất đến đời sống người dân, thưa ông?

+ PGS-TS Cao Vũ Minh: Tôi đặc biệt ấn tượng với hai nhóm chính sách mang tính nhân văn sâu sắc: Thứ nhất là sửa Luật Thuế thu nhập cá nhân. Đây là nỗ lực tìm điểm cân bằng giữa nguồn thu ngân sách và động lực phát triển cá nhân. Luật mới nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế của hộ/cá nhân kinh doanh từ 200 triệu lên 500 triệu đồng/năm. Đồng thời, mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng và cho người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng. Đây chính là kế “khoan thư sức dân” để bền gốc rễ.

Thứ hai là chính sách BHYT. Nghị quyết 261/2025/QH15 đã mở rộng quyền lợi y tế đáng kể. Người thuộc hộ cận nghèo và người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên (đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội) được hưởng 100% chi phí khám chữa bệnh BHYT. Lộ trình hướng tới miễn viện phí ở mức cơ bản cho người tham gia BHYT là một bước đi rất nhân văn.

Bà NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM:

Xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”

Ngày 30-4-2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Theo đó, Trung ương đã xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; là một nhiệm vụ trọng tâm của tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Năm 2026, TP.HCM đã xác định chủ đề là “Hoàn thiện, nâng cao chất lượng tổ chức bộ máy - khai thông thể chế - đột phá hạ tầng - nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân”. Điều đó cho thấy chính sách thể chế pháp luật là vấn đề đặc biệt quan trọng được Trung ương và TP quan tâm, là một trong những tiềm lực để TP.HCM phát triển và vươn tầm trở thành siêu đô thị hiện đại, giữ vai trò trung tâm kinh tế, văn hóa và khoa học - công nghệ hàng đầu cả nước, đạt mục tiêu thúc đẩy kinh tế phát triển hai con số. Với tinh thần đó, cần chú ý một số vấn đề trọng tâm sau:

Thứ nhất, sự quyết tâm đồng lòng của cả hệ thống chính trị để tổ chức thực hiện thành công Nghị quyết 260/2025/QH15 sửa đổi Nghị quyết 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM đưa chính sách đi vào cuộc sống.

Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 260/2025/QH15 đã tạo thêm quyền chủ động cho TP.HCM trong quản lý tài chính, đầu tư và tổ chức bộ máy. Tuy nhiên, cơ chế chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai quyết liệt, đồng bộ, minh bạch, rút ngắn thủ tục và khắc phục tình trạng chồng chéo trong thực thi.

Ngoài ra, cán bộ là gốc của mọi vấn đề nên cần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp cơ sở, xây dựng đội ngũ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đáp ứng yêu cầu triển khai hiệu quả các mô hình quản trị và cơ chế đột phá trong giai đoạn mới, đồng thời thực hiện theo đúng phương châm “5 rõ: Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả”.

Thứ hai, tập trung phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại, thúc đẩy kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo. TP cần ưu tiên tháo gỡ các “điểm nghẽn” về giao thông, chống ngập, chỉnh trang đô thị và tăng cường liên kết vùng. Hạ tầng phải đi trước một bước, nếu không sẽ trở thành lực cản lớn đối với tăng trưởng và thu hút đầu tư.

Đồng thời, đẩy mạnh phát triển kinh tế số, công nghệ cao, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, thu hút nhân tài và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Đây là nền tảng để TP duy trì vai trò đầu tàu và nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực.

Thứ ba, bảo đảm phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Một siêu đô thị hiện đại không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế mà còn ở chất lượng môi trường sống, dịch vụ công, chất lượng y tế, giáo dục, an sinh xã hội… Bên cạnh đó, xây dựng TP thành nơi đáng sống, nơi mỗi người dân được bảo đảm cơ hội phát triển, được chăm lo đầy đủ về sức khỏe, giáo dục; không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển, góp phần đưa nước ta thuộc nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất theo văn kiện Đại hội XIII của Đảng.

***

TS-LS PHAN TRUNG HOÀI, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam:

Bộ tứ luật về tương trợ tư pháp đáp ứng yêu cầu thực tiễn và hội nhập

Tại kỳ họp thứ 10, trong lĩnh vực tư pháp, Quốc hội đã thông qua Luật Dẫn độ, Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.

Luật Tương trợ tư pháp 2007 đã được tách thành bốn đạo luật độc lập về hình sự, dân sự, dẫn độ tội phạm và chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù nhằm giải quyết nguyên tắc áp dụng pháp luật, xác định rõ thẩm quyền cơ quan trung ương, trình tự tố tụng và tiêu chí từ chối tương trợ. Bốn đạo luật mới được ban hành còn nhằm đáp ứng yêu cầu về cơ chế tương trợ nhanh, hiệu quả; đáp ứng thực tiễn của đất nước trong giai đoạn hội nhập quốc tế sâu rộng mà Việt Nam là thành viên của nhiều công ước quốc tế. Đây là bước phát triển lớn nhằm nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế, đồng thời khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc cân bằng giữa bảo vệ chủ quyền quốc gia và thúc đẩy hợp tác tư pháp xuyên biên giới, phù hợp Nghị quyết 66-NQ/TW ngày 30-4-2025 của Bộ Chính trị.

Trong điều kiện tội phạm xuyên biên giới có dấu hiệu gia tăng, tội phạm trong nước bỏ trốn nhằm lẩn tránh sự trừng phạt của pháp luật, Luật Dẫn độ là công cụ hữu hiệu nhằm truy cứu trách nhiệm hình sự xuyên biên giới, vừa là biện pháp chính trị - ngoại giao trong mối quan hệ giữa chủ quyền quốc gia và nghĩa vụ hợp tác quốc tế, trên cơ sở đảm bảo quyền con người theo chuẩn mực của các công ước quốc tế mà Việt Nam đã nội luật hóa.

Luật Tương trợ tư pháp về hình sự đáp ứng yêu cầu chống tội phạm công nghệ cao và cơ chế thu hồi tài sản xuyên biên giới; quy định chi tiết về thu hồi tài sản với thủ tục xác định và truy vết tài sản qua hợp tác với cơ quan tài chính quốc tế; làm căn cứ cho việc thu thập, chuyển giao và sử dụng chứng cứ điện tử xuyên quốc gia.

Luật Tương trợ tư pháp về dân sự hướng đến đơn giản hóa thủ tục cho các vụ việc có yếu tố nước ngoài như hôn nhân gia đình, thương mại, lao động và thừa kế, đặt vai trò trung tâm của Bộ Tư pháp với điểm mới là miễn hợp pháp hóa lãnh sự cho hồ sơ tương trợ.

Trong khi đó, Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù chứa đựng tính nhân đạo sâu sắc, quy định các điều kiện tiếp nhận bản án có hiệu lực và không ảnh hưởng an ninh quốc gia, góp phần tái hòa nhập xã hội và hội nhập nhân quyền quốc tế, giảm gánh nặng nhà tù nước ngoài cho công dân Việt Nam.

Vấn đề mấu chốt hiện nay là làm sao thực thi có hiệu quả công cụ tư pháp hữu hiệu của bốn luật này; nâng cao chất lượng đội ngũ chuyên gia pháp lý thông thạo luật pháp nước ngoài, kỹ năng đàm phán quốc tế và kiến thức đa ngành; hạ tầng kỹ thuật số và sự đồng bộ; kịp thời ban hành các văn bản hướng dẫn dưới luật; đàm phán và ký kết các hiệp định song phương về dẫn độ và tương trợ tư pháp hình sự với các quốc gia trên nguyên tắc “có đi có lại” và đảm bảo nguyên tắc áp dụng luật khi phát sinh tranh chấp.

***

Ông BÙI AI GIÔN, thẩm phán TAND khu vực 13 - TP.HCM:

Chiến lược xây dựng niềm tin với dòng vốn toàn cầu

Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế 2025 đã có hiệu lực từ ngày 1-1-2026. Điểm đáng chú ý là luật cho phép bổ nhiệm người nước ngoài làm thẩm phán để giải quyết các tranh chấp thương mại, đầu tư.

Việc cho phép bổ nhiệm người nước ngoài làm thẩm phán là một bước đột phá thể chế chưa từng có trong lịch sử tố tụng Việt Nam, quy định này mang lại những ý nghĩa chiến lược quan trọng.

Thứ nhất, xây dựng niềm tin đối với các nhà đầu tư quốc tế. Kinh nghiệm từ Trung tâm Tài chính quốc tế Dubai (DIFC) cho thấy việc thuê hoàn toàn thẩm phán nước ngoài trong 10 năm đầu là cách tạo dựng lòng tin nhanh chóng. Các nhà đầu tư thường ưu tiên những nơi có hệ thống tài phán minh bạch, khách quan và có tính dự đoán cao. Sự hiện diện của các thẩm phán nước ngoài, đặc biệt từ các hệ thống thông luật (Common Law) uy tín như Anh, Úc hay Singapore, được xem là “minh chứng” cho sự công bằng và tính danh giá của phán quyết.

Thứ hai, mang lại tư duy pháp lý quốc tế và khả năng xử lý các tranh chấp phức tạp. Các tranh chấp tại trung tâm tài chính thường liên quan đến các cấu trúc tài chính kỹ thuật cao như phái sinh, tài sản mã hóa hoặc cấu trúc đầu tư đa tầng. Thẩm phán quốc tế vốn đã quen thuộc với các chuẩn mực thông luật và thuật ngữ tài chính chuyên ngành bằng tiếng Anh. Họ sẽ giúp giải quyết các vụ việc một cách chính xác và hiệu quả hơn.

Thứ ba, tạo cơ chế “đào tạo tại chỗ” cho đội ngũ thẩm phán Việt Nam. Thay vì chỉ dừng lại ở việc mời cố vấn, việc thiết lập các HĐXX hỗn hợp gồm cả thẩm phán trong nước và quốc tế sẽ tạo cơ hội cho thẩm phán Việt Nam trực tiếp học hỏi kỹ năng thẩm vấn chéo, cách áp dụng án lệ và quản trị vụ việc hiện đại. Điều này giúp nhanh chóng nâng cao chất lượng nhân lực tư pháp của Việt Nam để tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế cao nhất.

Cuối cùng, điều này khẳng định cam kết cải cách tư pháp và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc vận hành hiệu quả mô hình này không chỉ là lời khẳng định mạnh mẽ với cộng đồng quốc tế về sự an toàn pháp lý tại Việt Nam mà còn biến hệ thống tòa án trở thành một phần của “hạ tầng mềm” thu hút dòng vốn toàn cầu.