Hỗ trợ đất, nhà ở phải đi cùng sinh kế bền vững

Nghiên cứu cơ chế “gói hỗ trợ tích hợp 3 trong 1”

ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh nhất trí với Tờ trình của Chính phủ về Chương trình mục tiêu quốc gia và tán thành nhiều nội dung trong Báo cáo thẩm tra số 437/BC-HĐDT16 ngày 18/8/2026 của Hội đồng Dân tộc.

ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Theo đại biểu, Báo cáo thẩm tra đã nhận diện những rủi ro cốt lõi khi hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó có nguy cơ mất cân đối giữa đầu tư hạ tầng và hỗ trợ sinh kế; các địa phương có thể tập trung vào những công trình xây dựng lớn, dễ giải ngân mà chưa dành sự quan tâm tương xứng cho các dự án hỗ trợ trực tiếp, nâng cao năng lực cho người dân.

Từ đó, đại biểu tập trung đề xuất các giải pháp nhằm đưa nguồn lực dự kiến tối thiểu 808.558 tỷ đồng của Chương trình đi vào thực chất đời sống đồng bào vùng dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt tạo thêm bệ đỡ cho phụ nữ khởi nghiệp và phát triển nông nghiệp sinh thái tại cộng đồng.

Một trong những vấn đề được ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh nhấn mạnh là phải gắn chặt chính sách đất đai, nhà ở với gói hỗ trợ đồng bộ về nông nghiệp sinh thái.

Đại biểu đồng tình với đề xuất cần có cơ chế bảo lưu nguồn lực cho các chính sách đặc thù bắt buộc, như giải quyết đất đai, nhà ở, tránh việc nguồn lực bị điều chuyển sang mục tiêu khác. Tuy nhiên, từ thực tế tại các bản làng, đại biểu cho rằng nếu chỉ giao đất, hỗ trợ nhà ở một cách đơn lẻ mà không có sinh kế phù hợp đi kèm thì người dân khó có khả năng duy trì ổn định cuộc sống, thậm chí có thể phát sinh tình trạng chuyển nhượng trái phép và tái nghèo.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Vì vậy, đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế “gói hỗ trợ tích hợp 3 trong 1”. Theo đó, hộ nghèo khi được hỗ trợ về nhà ở, đất ở hoặc đất sản xuất cần được gắn với một gói hỗ trợ sinh kế, gồm cây, con giống; nguồn nước tưới tiêu; kỹ thuật khuyến nông; kết nối với hợp tác xã tại địa phương và chuyển giao quy trình sản xuất nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn, thực hành nông nghiệp tốt. “Không giao đất, giao nhà trống mà không kèm theo kế sinh nhai”- đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị lồng ghép nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi nhỏ, hệ thống tưới tiêu dùng chung với hỗ trợ công trình, thiết bị cấp nước sinh hoạt hộ gia đình. Mục tiêu là bảo đảm người dân, đặc biệt phụ nữ nghèo, có những tư liệu sản xuất tối thiểu ngay tại địa bàn để phát triển sinh kế và nông nghiệp sinh thái.

Đại biểu cũng chỉ ra khó khăn trong tiếp cận vốn. Theo đó, đất đai, nhà ở nhận hỗ trợ từ Chương trình thường bị hạn chế giao dịch nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân, tuy nhiên điều này khiến tài sản khó được sử dụng làm thế chấp vay vốn sản xuất.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh đề nghị trong quá trình triển khai, Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu cơ chế tín chấp đặc thù thông qua phương án sản xuất được cộng đồng phê duyệt; phát huy vai trò của chính quyền cấp xã và các tổ chức như Hội Liên hiệp Phụ nữ cấp xã làm điểm tựa tín chấp, thay vì chỉ dựa trên tài sản thế chấp truyền thống.

Đưa nguồn lực khởi nghiệp từ “học đường” về thực địa bản làng

Cùng với bảo đảm sinh kế, đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh đề nghị quan tâm hơn đến “chặng cuối” của sản xuất, nhất là đối với các dự án nông nghiệp sinh thái do phụ nữ làm chủ.

Đại biểu dẫn quy định tại Phụ lục IV về việc các dự án phát triển sản xuất phải bảo đảm tối thiểu 50% người tham gia là đối tượng hỗ trợ, trong đó ưu tiên dự án có trên 70% người tham gia là phụ nữ thuộc hộ nghèo, phụ nữ dân tộc thiểu số, thanh niên, nông dân, hợp tác xã.

Các ĐBQH tham dự thảo luận tại hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Để cụ thể hóa định hướng này, đại biểu đề nghị nghiên cứu lồng ghép tiêu chí nông nghiệp sinh thái vào nhóm dự án ưu tiên của phụ nữ. Các dự án liên kết theo chuỗi giá trị hoặc dự án cộng đồng do phụ nữ dân tộc thiểu số làm chủ cần được hỗ trợ về đào tạo, tập huấn, đầu vào thử nghiệm để áp dụng quy trình sản xuất an toàn, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng.

Theo đại biểu, khó khăn lớn của phụ nữ dân tộc thiểu số khi khởi nghiệp nông nghiệp sinh thái không chỉ nằm ở việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi, mà quan trọng là làm thế nào đưa được sản phẩm ra thị trường.

Do đó, cần thay đổi tư duy về “bao tiêu chặng cuối”, đưa Nhà nước, nhà khoa học, nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia ngay từ giai đoạn đầu của quá trình sản xuất, qua đó chuẩn hóa sản phẩm, thương hiệu OCOP, sản phẩm sinh thái và kết nối thị trường khi có sản phẩm.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu mức hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách trung ương để hỗ trợ các nội dung như thiết kế bao bì, đăng ký nhãn hiệu, sở hữu công nghiệp, mã vạch, kiểm nghiệm an toàn thực phẩm và đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử đối với các sản phẩm nông nghiệp sinh thái đạt sao OCOP do phụ nữ dân tộc thiểu số làm chủ.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Lâm Hiển

Cùng với đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu áp dụng cơ chế “mua sắm công tại địa phương”, theo hướng các cơ sở công lập tại địa bàn dự án như trường dân tộc nội trú, bán trú, cơ quan nhà nước ưu tiên một tỷ lệ mua sắm nhu yếu phẩm, thực phẩm, sản phẩm của các tổ hợp tác, nhóm khởi nghiệp do phụ nữ nghèo, phụ nữ dân tộc thiểu số làm chủ và được Chương trình hỗ trợ. Đây được xem là một giải pháp tạo đầu ra thiết thực cho các mô hình khởi nghiệp tại địa phương.

Đáng chú ý, đại biểu cũng đề nghị dịch chuyển nguồn lực hỗ trợ khởi nghiệp từ “lý thuyết học đường” ra thực địa bản làng.

Qua nghiên cứu Phụ lục II, đại biểu cho rằng kinh phí hỗ trợ hoạt động ươm tạo khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo hiện được thiết kế tập trung cho các cơ sở giáo dục vùng khó khăn, trong khi nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số có nhu cầu khởi nghiệp từ nông sản sinh thái, nghề truyền thống, cây dược liệu lại đang sinh hoạt, sản xuất tại các tổ hợp tác, nhóm cộng đồng ở bản làng.

Vì vậy, đại biểu đề nghị mở rộng đối tượng, kết nối phụ nữ, thanh niên với các viện, trường, chuyên gia, doanh nghiệp; đồng thời nghiên cứu cho phép phân bổ nguồn kinh phí hỗ trợ ươm tạo khởi nghiệp về Hội Liên hiệp Phụ nữ cấp xã hoặc các hợp tác xã nông nghiệp sinh thái trên địa bàn để tổ chức các “vườn ươm khởi nghiệp thực địa” cho phụ nữ dân tộc thiểu số.