Hồ chứa cạn trơ đáy, nông dân Quảng Ngãi 'chạy đua' cứu lúa Hè Thu

Hồ chứa nước Liệt Sơn, một trong những hồ thủy lợi lớn nhất khu vực phía Đông tỉnh Quảng Ngãi, hiện chỉ còn khoảng 10% dung tích do nắng nóng kéo dài. (Ảnh: Trần Mai)

Hồ cạn, ruộng đồng “khát”

Những ngày này, tại cánh đồng thôn Tham Hội 1, xã Đông Sơn, nhiều hộ dân đứng ngồi không yên khi nguồn nước tưới từ hồ An Hội đã gần như cạn kiệt. Gia đình ông Nguyễn Thủy có 3 sào lúa đang trổ đều nhưng vẫn cần thêm khoảng ba đợt tưới để bảo đảm năng suất. Không còn trông chờ vào hồ chứa, ông phải nạo vét kênh đất, mua thêm máy bơm và lắp đặt đường ống dài khoảng 100 m để đưa nước từ kênh lên ruộng, kéo theo chi phí sản xuất tăng đáng kể.

“Không có nước thì coi như mất mùa. Chúng tôi chỉ còn cách tự tìm mọi nguồn nước để cứu lúa”, ông Thủy chia sẻ.

Hồ An Hội rộng khoảng 14 ha, là nguồn cấp nước cho khoảng 55 ha lúa Hè Thu trên địa bàn. Để tận dụng lượng nước ít ỏi còn sót lại, Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông đã đặt máy bơm ngay giữa lòng hồ nhằm cứu khoảng 25 ha lúa đang thiếu nước. Tuy nhiên, chỉ sau bốn ngày vận hành, mực nước xuống chạm đáy khiến máy bơm buộc phải dừng hoạt động. Giữa lòng hồ, những rãnh gom nước được đào trước đó cũng đã khô cạn, để lộ nền đất nứt nẻ.

Không chỉ hồ An Hội, các hồ Diều Gà, Hố Lùng, Hố Chuối và Gia Hội cũng đang trong tình trạng cạn kiệt. Riêng hồ Diều Gà được tính toán tiếp tục khai thác để bơm chống hạn nhưng lượng nước còn lại chỉ có thể duy trì thêm thời gian ngắn.

Máy bơm được đặt giữa lòng hồ để tận dụng lượng nước ít ỏi còn sót lại phục vụ tưới cho lúa vụ Hè Thu. (Ảnh: Trần Mai)

Theo thống kê của địa phương, xã Đông Sơn hiện có 14 hồ chứa phục vụ sản xuất vụ Hè Thu thì đã có 7 hồ xuống mực nước chết. Ông Huỳnh Văn Hai, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông, cho biết từ đầu vụ đến nay gần như không có mưa, trong khi nắng nóng gay gắt kéo dài khiến lượng nước trong các hồ giảm rất nhanh.

“Hạn hán năm nào cũng xảy ra nhưng hồ An Hội cạn trơ đáy như năm nay thì hàng chục năm mới lặp lại. Chúng tôi đang ưu tiên mọi nguồn lực để cứu diện tích lúa đang trổ, còn những khu vực ở xa nguồn nước nguy cơ mất trắng rất lớn nếu thời tiết không cải thiện”, ông Hai nói.

Không riêng Đông Sơn, nhiều hồ chứa khác tại Quảng Ngãi cũng đang suy giảm nghiêm trọng. Hồ Hóc Sầm ở xã Mộ Đức - nơi đảm nhận tưới cho hơn 93 ha lúa - hiện chỉ còn khoảng 3,8% dung tích. Trong khi đó, hồ Liệt Sơn, một trong những hồ thủy lợi lớn của khu vực phía Đông tỉnh, cũng chỉ còn khoảng 10% dung tích sau nhiều tuần nắng nóng liên tục.

Khẩn trương chống hạn, giữ nước cho vụ mùa

Trước nguy cơ thiếu nước, các địa phương và đơn vị quản lý thủy lợi đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hạn chế thiệt hại cho sản xuất. Tại xã Đông Sơn, Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông đã huy động người dân nạo vét khoảng 800 m kênh mương, đồng thời bố trí bốn máy bơm đưa nước từ hệ thống thủy lợi Thạch Nham về tưới cho khoảng 18 ha lúa chuẩn bị trổ tại các xứ đồng Ngõ Giám, Trạm Hạ Thế, Ngõ Chòi và Rộc Viền.

Giám đốc Hợp tác xã Nguyễn Tấn Sơn cho biết đơn vị đang huy động tối đa nhân lực, phương tiện chống hạn, đồng thời kiến nghị các cấp hỗ trợ kinh phí nạo vét, cải tạo hồ An Hội nhằm nâng cao khả năng tích nước trong những năm tới.

Theo ông Võ Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Đông Sơn, phần lớn diện tích lúa của địa phương nằm ở cuối hệ thống kênh tưới, trong khi các hồ chứa và đập dâng đều có quy mô nhỏ nên nguy cơ thiếu nước cuối vụ rất lớn. Chính quyền địa phương đang thường xuyên kiểm tra nguồn nước, khuyến cáo người dân sử dụng nước tiết kiệm, nạo vét kênh mương và tận dụng mọi nguồn nước từ ao, hồ, giếng để phục vụ sản xuất.

Chi cục Thủy lợi tỉnh Quảng Ngãi cho biết khu vực phía Đông hiện có 127 hồ chứa, dung tích bình quân chỉ còn khoảng 35% thiết kế. Riêng hồ Nước Trong hiện đạt khoảng 112,62 triệu m³, tương đương 38,9% dung tích.

Theo Chi cục Thủy lợi tỉnh Quảng Ngãi, dung tích bình quân của 127 hồ chứa tại các xã phía Đông hiện chỉ còn hơn 31% so với thiết kế. (Ảnh minh họa: Trần Mai)

Ông Lê Văn Hậu, Trưởng phòng Kỹ thuật Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Quảng Ngãi, cho biết đơn vị đã xây dựng phương án khai thác phần dung tích chết tại một số hồ chứa như Sở Hầu, Hóc Sầm để duy trì cấp nước, đồng thời vận hành Trạm bơm Tịnh Đông bổ sung nguồn nước cho hơn 90 ha lúa thuộc khu tưới đập dâng sông Giang.

Trước diễn biến khô hạn còn kéo dài, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ diện tích có khả năng bảo đảm tưới, diện tích có nguy cơ thiếu nước hoặc phải dừng sản xuất; chủ động triển khai các phương án chống hạn, ưu tiên nguồn nước cho diện tích lúa đang trong giai đoạn trổ bông, làm hạt nhằm giảm thiểu thấp nhất thiệt hại cho người dân.