Hiệu quả mô hình nuôi ong lấy mật

Ông Nguyễn Hữu Chức, xã Cồn Tiên kiểm tra cầu ong, theo dõi sự phát triển của đàn ong - Ảnh: L.A

Tiếng ong vo ve phủ kín khu vườn khi ông Nguyễn Hữu Chức, ở thôn Nam Tân, khoác bộ đồ bảo hộ, cầm chiếc bình hun khói rồi chậm rãi tiến về dãy thùng ong được đặt dưới những tán cây. Một làn khói mỏng được đưa nhẹ vào cửa tổ trước khi ông lần lượt mở từng thùng ong. Động tác thuần thục của người đàn ông đã gắn bó với nghề nhiều năm khiến đàn ong vẫn khá bình lặng. Ông nhẹ nhàng nhấc từng cầu ong lên quan sát, kiểm tra lượng mật, theo dõi sự phát triển đàn ong.

“Nuôi ong không phải cứ để đó là có mật. Đến mùa sinh sản, khoảng 7-10 ngày phải kiểm tra đàn một lần. Nếu ong chia đàn mà không xử lý kịp thì sản lượng mật giảm ngay”, ông Chức chia sẻ.

Ông Chức cho biết, tận dụng lợi thế gần rừng keo tràm, nguồn mật hoa dồi dào, năm 2019, sau khi tham gia lớp tập huấn kỹ thuật và được hỗ trợ con giống từ Trung tâm nghiên cứu ong (Viện Chăn nuôi), ông đã mạnh dạn đầu tư phát triển nghề nuôi ong theo hướng hàng hóa. Vừa làm vừa rút kinh nghiệm, dần dần ông Chức hiểu tập tính của loài ong, biết cách theo dõi sức khỏe đàn ong, xử lý khi ong chia đàn và lựa chọn đúng thời điểm để thu hoạch mật.

Từ vài thùng ong ban đầu, đến nay, gia đình ông luôn duy trì khoảng 50 thùng ong nội. Đây là giống ong bản địa có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu địa phương, phù hợp với nguồn hoa tự nhiên từ rừng keo tràm và các loại cây ăn quả theo mùa. Dù sản lượng không cao bằng một số giống ong ngoại, nhưng mật ong nội lại có hương thơm đặc trưng, vị ngọt thanh và được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng.

Theo kinh nghiệm của ông Chức, để mật ong có chất lượng tốt, người nuôi ong không nên thu hoạch ngay khi cầu ong vừa đầy mật. Chỉ khi những ô mật được ong thợ phủ kín bằng một lớp sáp trắng, người nuôi gọi là “vít nắp”, lúc này mới bắt đầu quay mật. Đó là thời điểm mật đã đạt độ chín tự nhiên sau khi mật ong tự bốc hơi lượng nước dư thừa và được đàn ong đóng kín để bảo quản. Thu hoạch đúng lúc không chỉ giúp mật thơm hơn, sánh hơn mà còn hạn chế nguy cơ lên men trong quá trình bảo quản.

Ông Chức cho biết, để bảo đảm sức khỏe cho đàn ong, mỗi năm ông chỉ thu hoạch mật ong khoảng 5-6 lần, chủ yếu vào mùa hè. Sản lượng bình quân khoảng 5-7 lít mật/thùng/năm. Với giá bán khoảng 600.000 đồng/lít, nghề nuôi ong đã mang lại nguồn thu nhập ổn định, góp phần cải thiện đời sống gia đình.

Các cầu ong đã “vít nắp”, bảo đảm tiêu chuẩn mới được đưa vào quay mật - Ảnh: L.A

Đặc biệt, những can mật vừa quay xong không đưa đi tiêu thụ ngay mà tiếp tục trải qua một quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt tại cơ sở mật ong Khe Lòn của anh Hoàng Văn Quang. Tại đây, anh Quang cẩn thận mở từng can mật, dùng dụng cụ lấy mẫu nhỏ lên máy đo độ thủy phần. Chỉ vài giây sau, các thông số hiện lên trên màn hình. Chỉ những mẻ mật đạt yêu cầu mới được chuyển sang công đoạn đóng can, dán nhãn và nhập kho.

Theo anh Quang, đây là khâu bắt buộc để giữ chất lượng cho sản phẩm. Bên cạnh đó, để bảo đảm uy tín, mỗi mẻ mật sau khi thu mua đều được ghi chép đầy đủ ngày thu hoạch, hộ nuôi, mã số bồn chứa và lưu hồ sơ. Quy trình này giúp truy xuất nguồn gốc từng mẻ mật khi cần thiết, đồng thời tạo sự minh bạch trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

“Mật chín tự nhiên phải có độ thủy phần từ 18-21%. Nếu thu hoạch khi mật chưa chín, độ thủy phần có thể lên tới 24-28%, lượng nước còn nhiều nên rất dễ lên men, sinh ga, thậm chí nổ chai khi bảo quản. Vì vậy, chúng tôi chỉ thu mua khi mật đã đạt độ chín tự nhiên”, anh Quang cho biết.

Theo anh Quang, để tạo ra những mẻ mật đạt chuẩn, cơ sở kiên quyết nói không với việc cho ong ăn đường. Vào mùa hoa, ong hoàn toàn tự đi lấy mật. Đến mùa đông, khi nguồn hoa khan hiếm, cơ sở yêu cầu các hộ nuôi ong liên kết dùng chính lượng mật nguyên chất còn lại của vụ trước để dưỡng đàn, chứ không sử dụng nước đường hay các chất thay thế. Đây cũng là lý do nhiều khách hàng sau khi sử dụng đều đánh giá mật có mùi thơm dịu, vị ngọt thanh, không gắt, để lâu vẫn giữ được màu sắc và chất lượng ổn định.

Chính những phản hồi tích cực ấy giúp cơ sở có thêm động lực kiên trì theo đuổi hướng sản xuất tự nhiên, thay vì chạy theo sản lượng. “Làm như vậy sản lượng có thể không cao, nhưng giữ được chất lượng tự nhiên của mật”, anh Quang chia sẻ.

Theo bà Hồ Thị Nữ, cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Cồn Tiên, hiện tại nghề nuôi ong đang phát triển khá mạnh tại địa phương. Toàn xã có hơn 300 hộ nuôi ong, trong đó, hộ ít duy trì từ 2-5 đàn, trong khi những hộ nuôi quy mô lớn có từ 50-100 đàn.

Đáng chú ý là thay vì chạy theo sản lượng bằng những biện pháp tác động để tăng mật, người nuôi ong vẫn kiên trì với việc chăm sóc đàn ong theo đúng tập tính tự nhiên, thu hoạch đúng thời điểm và kiểm soát chất lượng từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Chính sự kiên trì ấy đang góp phần tạo nên giá trị cho từng giọt mật, mở ra triển vọng xây dựng mật ong Cồn Tiên trở thành sản phẩm đặc trưng, mang lại thu nhập bền vững hơn cho người dân.

“Trên cơ sở này, địa phương sẽ tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, nhân rộng mô hình và tăng cường liên kết với các doanh nghiệp thu mua nhằm tạo đầu ra ổn định cho người dân”, bà Nữ cho hay.

Lê An