'Hàng rào miễn dịch' trước bạo lực mạng

TS Phạm Văn Tư, Phó Trưởng khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chuyên gia trị liệu tâm lý Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare, cho biết, ông từng tiếp nhận nhiều trường hợp trẻ em sử dụng mạng xã hội không đơn thuần để giải trí, học tập mà còn để công kích, miệt thị, bôi nhọ và gây tổn thương cho bạn bè. Những hành vi này có thể xuất phát từ các tài khoản công khai, ẩn danh hoặc những nhóm được lập ra nhằm tập trung tấn công một cá nhân.

Sẽ có quy định hạn chế trẻ em dưới 16 tuổi đăng bài, bình luận và tương tác trên mạng xã hội? (Ảnh minh họa)

Vì vậy, vị chuyên gia cho rằng, một trong những nguyên nhân khiến trẻ em dễ gặp tổn thương mạng là do việc sử dụng mạng xã hội trong thời gian qua tương đối tự do, trong khi kiến thức và kỹ năng bảo vệ bản thân của các em chưa được trang bị đầy đủ. Nhiều trẻ chưa được hướng dẫn một cách bài bản về sử dụng internet an toàn, văn hóa ứng xử trên môi trường mạng, cách nhận diện thông tin xấu độc, phòng tránh hành vi lừa đảo, xâm hại hoặc ứng phó khi bị bắt nạt trực tuyến.

Ngay cả trong trường học, những nội dung này cũng chưa được triển khai đồng đều và thường xuyên. Điều đó khiến trẻ thiếu những “hàng rào miễn dịch” cần thiết khi tham gia tương tác trên mạng xã hội.

Do nhận thức pháp luật và hiểu biết về môi trường số còn hạn chế, trẻ em cũng có thể vô tình vi phạm khi đăng tải bài viết, hình ảnh. Các em có thể không biết nội dung mình sử dụng vi phạm bản quyền, xâm phạm đời tư, danh dự của người khác hoặc không phù hợp với thuần phong, mỹ tục. Đối tượng bị tấn công không chỉ là những trẻ cùng trang lứa mà còn có thể là người lớn, cha mẹ hoặc thầy cô giáo. Vì vậy, việc đề xuất giới hạn khả năng đăng bài, bình luận và tương tác của trẻ dưới 16 tuổi là một tín hiệu tích cực.

Cơ hội vàng

TS Phạm Văn Tư nhìn nhận, nếu được áp dụng, quy định mới có thể gây ra những phản ứng nhất định, đặc biệt đối với trẻ đã hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội trong thời gian dài hoặc có biểu hiện lệ thuộc, nghiện mạng xã hội. Vì vậy, quy định không nên chỉ dừng ở việc hạn chế về mặt kỹ thuật mà cần đi kèm một chiến lược truyền thông, giáo dục và hỗ trợ lâu dài, giúp trẻ hiểu vì sao cần có sự thay đổi.

Ông cho rằng, đây là “cơ hội vàng” để các trường học xây dựng chương trình truyền thông tổng thể về an toàn trên không gian mạng. Nội dung có thể được tích hợp vào tiết sinh hoạt lớp, hoạt động ngoại khóa hoặc các chương trình tư vấn tâm lý học đường. Giáo viên cần giúp học sinh nhận diện rõ lợi ích, tác hại và những rủi ro của mạng xã hội; đồng thời hướng dẫn các em tìm kiếm thông tin từ nguồn chính thống, lựa chọn hình thức giải trí, học tập và giao tiếp phù hợp với lứa tuổi.

Bên cạnh đó, nhà trường có thể tăng cường các hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian, câu lạc bộ kỹ năng và những sân chơi trực tiếp để trẻ có thêm cơ hội giao tiếp, vận động và kết nối với bạn bè ngoài đời thực. “Việc giáo dục không thể thực hiện một lần rồi dừng lại. Các nhà trường cần triển khai thường xuyên, lặp lại bằng nhiều hình thức để trẻ dần hình thành nhận thức và kỹ năng”, ông Tư nhận định.

Mặt khác, cha mẹ cũng cần đồng hành, giải thích ngắn gọn, dễ hiểu cho con về lý do trẻ bị hạn chế tương tác trên mạng xã hội; đồng thời dành thời gian trò chuyện, quan sát những thay đổi trong tâm lý và hỗ trợ con tìm kiếm các hoạt động thay thế.

Chị Bùi Thị Ngọc Diệp, Tổng phụ trách Đội Trường THCS Dân chủ xã Nam Tuấn, tỉnh Cao Bằng, cho rằng, mục tiêu của đề xuất là bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ trên không gian mạng như bạo lực mạng, lừa đảo, thông tin độc hại, xâm phạm quyền riêng tư và những tác động tiêu cực đến tâm lý.

“Đây là vấn đề mà trong quá trình làm công tác Đội, chúng tôi cũng thường xuyên tuyên truyền, giáo dục học sinh. Tuy nhiên, tôi cho rằng cần có sự cân bằng giữa việc bảo vệ và tạo điều kiện để các em phát triển kỹ năng số. Mạng xã hội, nếu được sử dụng đúng cách, cũng là môi trường để học sinh học tập, giao lưu, chia sẻ những việc làm tốt, lan tỏa các giá trị tích cực và tham gia các hoạt động của Đội, của nhà trường”, chị Diệp nói.

Bên cạnh đó, nếu quy định quá cứng nhưng thiếu công cụ xác thực và giám sát hiệu quả, trẻ em có thể tìm cách sử dụng tài khoản của cha mẹ, khai báo sai độ tuổi… Khi đó, các em không những vẫn tiếp tục sử dụng mạng xã hội mà còn nằm ngoài sự theo dõi của gia đình, nhà trường và nền tảng, khiến nguy cơ gặp phải nội dung xấu độc hoặc bị xâm hại trở nên khó kiểm soát hơn.

Chị Diệp đề xuất xây dựng cơ chế quản lý theo từng nhóm độ tuổi, với mức độ quyền hạn và giám sát khác nhau. Trẻ nhỏ có thể bị giới hạn chặt chẽ hơn, học sinh ở độ tuổi lớn hơn cần được tương tác trong phạm vi phù hợp, dưới sự đồng ý và giám sát của cha mẹ hoặc người giám hộ…

Châu Linh