Hai lần ngoại tình làm sụp đổ hình tượng Bill Gates

Giữa thời điểm dư luận quốc tế đang chấn động việc hàng triệu trang tài liệu điều tra liên quan đến đường dây tội phạm tình dục của Jeffrey Epstein tiếp tục được công bố, cái tên Bill Gates xuất hiện trở lại trên trang nhất của nhiều tờ báo lớn.

Không phải vì dự án vaccine mới hay khoản tài trợ hàng tỷ USD, mà vì chính lời thừa nhận ngoại tình gây chấn động. Bill Gates nói ông từng có quan hệ ngoài hôn nhân với hai phụ nữ Nga khi vẫn còn là chồng của Melinda French Gates.

Sự thừa nhận ấy diễn ra trong cuộc họp nội bộ của Bill & Melinda Gates Foundation hôm 24/2, nhưng nhanh chóng lan ra toàn cầu sau khi được các hãng tin quốc tế như Reuters và The Wall Street Journal dẫn lại.

Trong bối cảnh các hồ sơ Epstein tiếp tục bóc trần mối liên hệ của nhiều nhân vật thuộc giới tinh hoa, từ chính trị gia, tài phiệt đến học giả, lời thú nhận của Gates lập tức bị đặt vào một khung cảnh rộng hơn. Khủng hoảng niềm tin đối với tầng lớp siêu giàu và quyền lực toàn cầu.

"Thần tượng" Bill Gates sụp đổ

Theo Reuters, trong cuộc họp nội bộ, Bill Gates nói trước nhân viên rằng ông từng có hai mối quan hệ ngoài hôn nhân, một với vận động viên Bridge người Nga và một với một nhà vật lý hạt nhân Nga quen qua hoạt động kinh doanh.

Thực tế, tin đồn Bill Gates ngoại tình lan truyền lúc ông ly hôn vợ vào tháng 5/2021. Lúc đó, bà Melinda nói bóng gió lý do ly hôn là "cuộc hôn nhân thiếu trung thực, không thể gắn kết". Nhưng đến nay, thời điểm ông thừa nhận ngoại tình giữa lúc bị kêu tên liên quan tội phạm tình dục đã làm bùng nổ dư luận.

Những tuần gần đây, truyền thông Mỹ liên tục khai tài liệu thuộc hồ sơ Epstein - khối tài liệu khổng lồ được mô tả lên tới hàng triệu trang, liên quan đến mạng lưới quan hệ của Epstein với giới chính khách, doanh nhân và học giả. Việc tên Bill Gates xuất hiện trong các tài liệu này, dù không có cáo buộc hình sự nhắm vào ông khiến hình ảnh của ông bị ảnh hưởng.

Trong các báo cáo trước đó của The Wall Street Journal, Epstein cố gắng gây sức ép với Gates, bao gồm việc đề cập tới mối quan hệ ngoài luồng của ông với một phụ nữ Nga sau khi không đạt được thỏa thuận hợp tác tài chính. Gates thừa nhận từng gặp Epstein sau khi Epstein đã bị kết án năm 2008 vì tội liên quan đến trẻ vị thành niên, nhưng khẳng định đó là “sai lầm về phán đoán”.

Chính cụm từ “sai lầm về phán đoán” trở thành tâm điểm tranh luận. Bởi ở vị thế của Bill Gates, một trong những người có ảnh hưởng lớn nhất trong lĩnh vực y tế toàn cầu và chính sách vaccine, việc lựa chọn duy trì quan hệ với nhân vật bị kết án về tội xâm hại tình dục không còn là câu chuyện cá nhân.

Vụ Bill Gates thừa nhận ngoại tình gây chấn động.

Khi lời thừa nhận ngoại tình xuất hiện giữa làn sóng công bố hồ sơ Epstein, nhiều nhà bình luận nhận định đây là “cú va chạm kép”. Đó vừa là khủng hoảng đời tư, vừa là khủng hoảng hình tượng đạo đức trong bối cảnh xã hội đang đặt câu hỏi về tính minh bạch của giới tinh hoa.

Để hiểu vì sao dư luận phản ứng mạnh mẽ như vậy, cần nhìn lại hành trình phi thường của biểu tượng Bill Gates.

Năm 1973, ông vào học tại Harvard University. Hai năm sau, Gates bỏ học để cùng Paul Allen sáng lập Microsoft. Đây là quyết định táo bạo mở ra kỷ nguyên máy tính cá nhân. Từ MS-DOS đến Windows, Microsoft trở thành nền tảng của thế giới số hiện đại. Trong nhiều năm liền, Gates đứng đầu danh sách tỷ phú của Forbes, trở thành biểu tượng của thành công trong thời đại công nghệ.

Nhưng bước ngoặt lớn hơn đến vào năm 2000, khi ông chuyển trọng tâm sang hoạt động từ thiện. Gates Foundation nhanh chóng trở thành quỹ tư nhân lớn nhất thế giới, chi hơn 100 tỷ USD cho các chương trình y tế, vaccine, giáo dục và xóa đói giảm nghèo. Quỹ là nhà tài trợ lớn của Gavi, WHO, Quỹ Toàn cầu phòng chống AIDS, lao và sốt rét. Trong đại dịch COVID-19, Gates trở thành tiếng nói nổi bật kêu gọi đầu tư vào nghiên cứu vaccine và hệ thống y tế.

Ông không chỉ là doanh nhân, mà được "phi thường hóa" thành hình tượng “chủ nghĩa tư bản nhân văn”. Khó ai làm được như Bill Gates, dùng phần lớn khối tài sản khổng lồ để giải quyết các vấn đề cấp thiết toàn cầu.

Từ lâu, Bill Gates không đơn thuần là tỷ phú như bao người khác. Ông là biểu tượng của Thung lũng Silicon, truyền cảm hứng cho giới sáng tạo. Chính vì vậy, cú sốc không nằm ở bản thân hành vi ngoại tình, mà là ở sự mâu thuẫn giữa hình tượng đạo đức được xây dựng suốt hơn hai thập kỷ và thực tế đời tư bị phơi bày.

"Tôi đã học nhiều bài học quý từ ông, còn bài học mới nhất lại quá đắt, tôi không học nổi", trích một bình luận nhận nhiều ý kiến đồng tình trên mạng xã hội.

Khủng hoảng niềm tin đáng sợ thế nào?

Các nhà xã hội học phương Tây từ lâu đã phân tích về “hiệu ứng sụp đổ thần tượng” trong kỷ nguyên truyền thông số. Khi một cá nhân được gắn với hình ảnh nhân đạo như Bill Gates (từ cải cách giáo dục đến cứu sống trẻ em ở châu Phi thông qua quỹBill & Melinda Gates) công chúng không chỉ đánh giá họ bằng tiêu chuẩn pháp lý, mà bằng tiêu chuẩn đạo đức cao hơn.

Trong một bài viết bàn về đạo đức công cộng, Giáo sư Kwame Anthony Appiah - Đại học NYU - từng nhấn mạnh những người nắm giữ ảnh hưởng xã hội lớn không chỉ chịu trách nhiệm về hành động của mình, mà còn về tín hiệu đạo đức mà họ gửi tới cộng đồng”. Trong trường hợp Bill Gates, việc tiếp xúc với Epstein sau khi Epstein đã có tiền án không đơn thuần là sai lầm cá nhân, mà là quyết định đi ngược tiêu chuẩn đạo đức, gây ra khủng hoảng niềm tin nghiêm trọng.

Theo thống kê của Forbes, dù trải qua vụ khủng hoảng ngoại tình, Bill Gates vẫn giàu có với khối tài sản100 tỷ USD (nằm trong nhóm 10 tỷ phú giàu nhất hành tinh). Microsoft vẫn bền vững, quỹ từ thiện của ông vẫn hoạt động. Nhưng điều bị tổn thương là tính chính danh đạo đức, thứ giúp ông có vị thế đặc biệt trong các cuộc thảo luận về chính sách y tế toàn cầu, vaccine hay giáo dục.

Danh tính một trong số những phụ nữ được cho là người tình của Bill Gates.

Các báo cáo về niềm tin xã hội như Edelman Trust Barometer nhiều năm qua cho thấy công chúng ngày càng hoài nghi giới tinh hoa kinh tế và chính trị. Bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy sự thiếu nhất quán giữa lời nói và hành động đều có thể khuếch đại thành khủng hoảng.

Bill Gates từng được xem như ngoại lệ của giới siêu giàu, người chuyển tài sản cá nhân thành công cụ cải thiện thế giới. Nay, ông bị kéo vào cùng một không gian nghi ngờ mà các nhân vật quyền lực khác đang đối mặt sau vụ Epstein.

Đối với nhiều người, đây không chỉ là câu chuyện ngoại tình. Đây là câu hỏi về trách nhiệm đạo đức của người dẫn dắt. Một nhà lãnh đạo có thể sai lầm, nhưng khi sai lầm ấy trùng khớp với thời điểm xã hội đang mất niềm tin vào giới tinh hoa, hậu quả sẽ lớn hơn rất nhiều.

Lịch sử cho thấy những nhân vật quyền lực có thể phục hồi sau khủng hoảng tài chính, nhưng khó phục hồi hoàn toàn sau khủng hoảng đạo đức. Tiger Woods từng mất hàng năm để khôi phục hình ảnh. Các chính trị gia dính scandal đời tư thường không thể trở lại vị thế cũ.

Với Bill Gates, câu hỏi không phải là ông có tiếp tục làm từ thiện hay không, vì ông đã cam kết sẽ dành gần như toàn bộ tài sản còn lại cho các mục tiêu xã hội trong hai thập kỷ tới. Câu hỏi là liệu tiếng nói của ông còn giữ được sức nặng đạo đức như trước.

Cú sốc lần này vì thế không làm Bill Gates phá sản. Nhưng nó làm lung lay nền tảng biểu tượng mà ông đã xây dựng suốt ba thập niên. Trong thế giới đang ngày càng hoài nghi giới tinh hoa, sự lung lay ấy có thể tồn đọng lâu hơn bất kỳ biến động thị trường nào, theo Guardian.

Trạch Dương