Gừng hữu cơ đánh thức 'vùng đất khát' Lục Khu - Bài 2

Không chỉ hồi sinh kỳ diệu của vùng đất khát Lục Khu nhờ màu xanh của cây gừng hữu cơ, mà củ gừng đã vượt qua dốc núi đá để bước ra biển lớn. Không còn là thứ nông sản bán mớ, bán cân ngoài chợ phiên, củ gừng Lục Khu hôm nay đã mang trong mình "tấm hộ chiếu" quyền lực để bước lên kệ siêu thị tại Châu Âu, Mỹ và Nhật Bản. Đó là hành trình "lột xác" ngoạn mục nhờ công nghệ chế biến và tư duy liên kết bền vững, mở ra hướng sản xuất tại chỗ, kinh doanh toàn cầu.

Tấm "hộ chiếu" xanh thông hành quốc tế

Mặt trời vừa ló rạng qua đỉnh núi Lũng Nặm cũng là lúc những chuyến xe tải của Công ty DACE lăn bánh vào tận chân đồi để "ăn hàng". Nhưng khác với cảnh thu mua xô bồ của thương lái ngày xưa, quy trình thu mua gừng hữu cơ diễn ra nghiêm ngặt như một cuộc sát hạch tiêu chuẩn.

Giám đốc Công ty DACE Trần Văn Hiếu, cầm trên tay củ gừng vừa được nhổ lên, lớp đất đỏ tơi xốp vẫn còn bám chặt, giải thích với chúng tôi: Để củ gừng này đi được sang Mỹ hay Châu Âu, nó phải vượt qua những 'khe cửa hẹp' cực kỳ khắt khe. Chỉ cần tồn dư một chút thuốc bảo vệ thực vật hay kim loại nặng là toàn bộ lô hàng sẽ bị trả về, thậm chí bị phạt tiền tỷ. Chính vì thế, "tấm hộ chiếu" để gừng Lục Khu xuất ngoại chính là bộ chứng nhận hữu cơ quốc tế mà DACE đã dày công xây dựng suốt 10 năm qua: USDA Organic (Mỹ), EU Organic (Châu Âu), JAS (Nhật Bản), Naturland và Bio Suisse. Đây là những tiêu chuẩn cao nhất thế giới về nông nghiệp sạch.

Nhờ tuân thủ '5 không' (không phân hóa học, không thuốc diệt cỏ, không thuốc trừ sâu, không giống biến đổi gen, không chất kích thích) gừng Lục Khu tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế

Tại điểm tập kết xóm Nặm Giạt, xã Lũng Nặm chúng tôi chứng kiến cảnh người dân cẩn thận đóng gói từng bao gừng. Mỗi bao đều được đánh giá, kiểm tra kỹ lưỡng được sắp xếp ngăn nắp. Thông qua sổ tay ghi ghép của người phụ trách địa bàn, Công ty DACE có thể biết củ gừng này được trồng ở thửa ruộng nào của ông Đàm Văn Lồng hay ông Đàm Văn Thịnh, ngày xuống giống là bao nhiêu, ngày thu hoạch là khi nào.

Phó Chủ tịch UBND xã Lũng Nặm Nông Văn Trưởng, tự hào khẳng định: Trước đây bán cho thương lái, họ chỉ quan tâm củ to hay bé. Còn bán cho công ty, họ soi cả quy trình. Nhờ tuân thủ ngặt nghèo '5 không' (không phân hóa học, không thuốc diệt cỏ, không thuốc trừ sâu, không giống biến đổi gen, không chất kích thích), gừng của chúng tôi mới có được vị thế như ngày hôm nay. Từ Lục Khu, những củ gừng tươi nguyên liệu bắt đầu hành trình "lột xác".

Hiện tại, ngay sau khi thu hoạch, gừng được vận chuyển hỏa tốc về nhà máy chế biến của DACE tại Hà Nội để đảm bảo độ tươi ngon. Bước vào nhà máy, chúng tôi choáng ngợp trước hệ thống dây chuyền hiện đại. Tại đây, củ gừng còn lấm lem bùn đất được đưa qua hệ thống rửa tự động, làm sạch bằng công nghệ sục khí ozone, sau đó được cắt lát, sấy khô hoặc xay nghiền tùy theo đơn đặt hàng.

Giám đốc Công ty DACE Trần Văn Hiếu chia sẻ: Gừng Lục Khu có đặc điểm là thịt vàng, hàm lượng tinh dầu cực cao và hương thơm nồng ấm đặc trưng do biên độ nhiệt ngày đêm tại vùng núi đá chênh lệch lớn. Nhiệm vụ của công nghệ chế biến là phải giữ trọn vẹn được những tinh túy đó. Máy sấy lạnh, máy nghiền siêu mịn... tất cả đều được vận hành để hạn chế tối đa tác động nhiệt làm mất mùi hương. Từ củ gừng tươi giá chỉ vài nghìn đồng/kg, sau khi chế biến thành bột gừng, gừng lát sấy khô, tinh dầu gừng... giá trị của nó đã tăng lên gấp hàng chục lần. Những sản phẩm này sau đó được đóng gói bao bì, in dòng chữ "Made in Vietnam" và lên đường chinh phục những thị trường khó tính nhất toàn cầu. Đây là minh chứng cho thấy nông sản Việt, nếu được đầu tư bài bản, hoàn toàn đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên sân chơi quốc tế.

Tại nhà máy chế biến, sau khi làm sạch bằng công nghệ sục khí ozone, gừng được cắt lát, sấy khô hoặc xay nghiền tùy theo đơn đặt hàng.

Dù đã gặt hái được nhiều thành công nhưng những người đứng đầu Công ty DACE và chính quyền địa phương vẫn chưa hài lòng. Việc phải vận chuyển gừng tươi về Hà Nội làm tăng chi phí và giảm một phần độ tươi ngon. Một khát vọng lớn hơn đang được ấp ủ: Đưa nhà máy về đặt ngay tại vùng nguyên liệu.

Theo chiến lược giai đoạn 2026 - 2030, Công ty DACE sẽ đầu tư xây dựng Nhà máy chế biến gừng tại xã Trường Hà với tổng mức đầu tư khoảng 20 tỷ đồng. Đây sẽ là một bước ngoặt đối với nông nghiệp Cao Bằng. Nhà máy này sẽ được trang bị công nghệ tiên tiến để chế biến sâu các dòng sản phẩm như gừng tươi đóng gói, gừng muối (dành riêng cho thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc) và syrup gừng (phục vụ pha chế đồ uống tại Châu Âu). Khi nhà máy đi vào hoạt động sẽ giải quyết được bài toán đầu ra bền vững cho hàng nghìn tấn nguyên liệu tại chỗ.

Nhà máy chế biến gia vị của DACE tại Hà Nội bao gồm: gừng, ớt, tổi, quế, hồi.. được lắp đặt công nghệ hiện đại tiên tiến

Việc đặt nhà máy tại Trường Hà không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí logistic mà còn tạo công ăn việc làm cho hàng trăm lao động địa phương, biến người nông dân thuần túy trở thành công nhân nông nghiệp. Đây chính là mảnh ghép hoàn chỉnh cho bức tranh nông thôn mới nâng cao mà tỉnh Cao Bằng đang hướng tới.

Từ bài học của quá khứ đến khát vọng vươn xa

Để có được cây gừng xuất khẩu như hôm nay, người dân Lục Khu đã phải trả giá bằng những bài học đắt giá trong quá khứ. Trưởng xóm Cà Tiểng Hoàng Văn Hạ, xã Tổng Cọt vẫn nhớ như in những năm 2010. Khi ấy, các xã Lục Khu cũng từng rầm rộ liên kết với doanh nghiệp trồng ngô và cây lạc hàng hóa. Bà con hào hứng tham gia, nhưng rồi doanh nghiệp "bỏ của chạy lấy người" khi thị trường biến động, để lại người dân với nương rẫy ế ẩm. Mối liên kết lỏng lẻo, thiếu năng lực chế biến và thị trường tiêu thụ bấp bênh đã khiến mô hình đổ vỡ.

Nhưng với cây gừng và Công ty DACE thì khác, ông Hạ khẳng định chắc nịch: Họ không chỉ mua gừng, họ đầu tư nhà máy, họ có thị trường xuất khẩu ổn định. Họ đến tận nương kiểm tra, giám sát chất lượng. Khách Tây cũng đến tận nơi xem chúng tôi làm. Đó là làm thật, ăn thật.

Vụ đông năm 2024 - 2025, thu nhập bình quân của các hộ trồng gừng tại vùng Lục Khu đạt 50 - 60 triệu đồng, có hộ lên tới 120 triệu đồng.

Phó Chủ tịch UBND xã Lũng Nặm Nông Văn Trưởng khẳng định: Cốt lõi của sự liên kết bền vững nằm ở chỗ: Doanh nghiệp không chỉ coi nông dân là người bán nguyên liệu, mà là đối tác chiến lược. Nông dân không chỉ coi doanh nghiệp là nơi tiêu thụ, mà là người dẫn đường. Sự khác biệt lớn nhất là Công ty DACE đã đưa cây gừng vào chuỗi giá trị toàn cầu. Khi sản phẩm đã có chỗ đứng tại Mỹ, Nhật, EU thì đầu ra cực kỳ ổn định. Năm 2025, thu nhập bình quân của hộ trồng gừng đạt 50 - 60 triệu đồng, hộ cao lên tới 120 triệu đồng.

Không chỉ có gừng, Công ty DACE đang tham vọng mở rộng vùng nguyên liệu đối với các cây trồng hữu cơ có quy mô 5.000ha vào năm 2030, liên kết với 7.000 hộ dân. Trong đó, cây gừng hữu cơ sẽ đóng vai trò chủ lực với diện tích 385ha phủ xanh các xã Tổng Cọt, Lũng Nặm, Trường Hà, Hạ Lang, Đức Long, Đông Khê... Những vùng đất khô cằn, sỏi đá trước đây bị bỏ hoang hoặc trồng cây kém hiệu quả sẽ được đánh thức để trở thành "vựa gia vị" xuất khẩu.

Giám đốc Công ty DACE Trần Văn Hiếu khẳng định: Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Công ty DACE đang đề xuất với Sở Nông nghiệp và Môi trường, chính quyền địa phương để quy hoạch vùng trồng, đầu tư hạ tầng giao thông nội đồng và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Chúng tôi không chỉ đơn thuần là mua gừng mà mong muốn xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp hữu cơ bền vững tại Cao Bằng. Nơi đó, người nông dân làm giàu trên chính mảnh đất của mình, môi trường được bảo vệ và thương hiệu nông sản Cao Bằng có chỗ đứng vững chắc trên thị trường thế giới.

Hoàng Ngơi