Gỡ vướng thủ tục pháp lý đầu tư hạ tầng khu công nghiệp

Thủ tục pháp lý đang gây khó cho các nhà đầu tư

Cả nước hiện có khoảng 433 KCN đang hoạt động, nhiều địa phương đạt tỷ lệ lấp đầy 80%-100%, đặc biệt tại Đồng Nai và các tỉnh phía Nam. Tuy nhiên, phần lớn các KCN vẫn vận hành theo mô hình truyền thống, hạ tầng xử lý bị phân tán, thiếu tích hợp các dịch vụ hậu cần (logistics, năng lượng, số hóa).

Theo bà Nguyễn Thị Dung, Phó Chủ tịch Liên chi hội Bất động sản công nghiệp Việt Nam (VIREA), các khu công nghiệp xanh tạo đang tạo ra lợi thế cạnh tranh rõ rệt trong việc thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia có cam kết về phát triển bền vững. Tuy nhiên, việc đầu tư phát triển hạ tầng KCN đang có 4 điểm nghẽn cơ bản cần tháo gỡ, đó là: Quy trình phê duyệt thủ tục hành chính phức tạp; quy hoạch hạ tầng thiếu đồng bộ và tầm nhìn dài hạn; công tác đền bù và tái định cư gặp nhiều khó khăn khi giải phóng mặt bằng; thiếu đồng bộ trong kết nối hạ tầng.

Đầu tư hạ tầng khu công nghiệp đang gặp nhiều vướng mắc về thủ tục pháp lý

Hiện có nhiều nhà đầu tư hạ tầng và doanh nghiệp sản xuất vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận quỹ đất, xin chấp thuận chủ trương đầu tư, giải phóng mặt bằng, triển khai mô hình KCN xanh hoặc KCN đô thị - dịch vụ tích hợp. Một số KCN chậm giải phóng mặt bằng khiến nhà đầu tư không có đất triển khai hoặc chủ đầu tư KCN chậm hoàn thiện hạ tầng khiến Ban quản lý khó thu hút nhà đầu tư thứ cấp. Ngay cả trường hợp trả tiền thuê đất một lần, nhà đầu tư vẫn có nguy cơ bị thu hồi nếu chậm tiến độ, hoặc bị vướng pháp lý do quy hoạch môi trường không đồng bộ với quy hoạch chung.

Ông Sam Conroy, Chủ tịch Phòng Thương mại Úc tại Việt Nam (AusCham Vietnam) chia sẻ, doanh nghiệp Úc luôn ưu tiên các mô hình có tính kiểm soát và minh bạch cao, trong đó lựa chọn chủ đạo là mô hình FDI 100% (nhà đầu tư nước ngoài sở hữu toàn bộ vốn điều lệ của doanh nghiệp, tự quản lý, vận hành và hưởng lợi nhuận tại Việt Nam), ngoài ra, khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ tích hợp cũng được các nhà đầu tư Úc đánh giá cao khi nhu cầu về dịch vụ hỗ trợ ngày càng tăng.

“Tuy nhiên, các bất cập pháp lý và thủ tục hành chính đang là thách thức lớn đối với các nhà đầu tư nước ngoài khi tham gia các dự án khu công nghiệp. Quy trình cấp phép kéo dài, liên quan đến nhiều cơ quan, đôi khi xuất hiện những cách hiểu khác nhau về quy định dẫn đến thiếu tính dự đoán và làm tăng chi phí chờ dự án. Tình trạng thiếu quỹ đất, đặc biệt đối với các ngành chuyên biệt như hàng hải, khiến nhiều doanh nghiệp Úc không thể mở rộng hoặc phát triển theo đúng chiến lược, làm giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư dài hạn. Bên cạnh đó, những hạn chế về hạ tầng kỹ thuật và khả năng kết nối logistics vốn đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp xuất khẩu đã làm tăng chi phí vận hành và giảm năng lực cạnh tranh”, ông Sam Conroy cho hay.

Cần sớm có khung chính sách đột phá

Nhiều nhà đầu tư FDI thế hệ mới đang tích cực tìm kiếm địa điểm đặt nhà máy tại Việt Nam, các tập đoàn từ châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore đặc biệt coi trọng hạ tầng thông minh, tích hợp công nghệ số trong vận hành, giám sát, an ninh và năng lượng cũng như cam kết giảm phát thải carbon theo chuẩn ESG.

Ông Jeong Ji Hoon, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KOCHAM) đề xuất, Việt Nam cần tiếp tục xem xét và hoàn thiện cơ chế pháp lý theo hướng chặt chẽ, cụ thể, bảo đảm tính khả thi để triển khai, trong đó bao gồm các vấn đề về ưu đãi tài chính, quỹ đất, quy hoạch. Tăng cường Hợp tác công-tư PPP nhằm thúc đẩy việc phát triển hạ tầng xã hội gắn với khu công nghiệp hiệu quả và bền vững.

“Chỉ khi hệ thống thể chế thực sự ổn định, minh bạch, có khả năng bảo vệ lợi ích hợp pháp của các bên, khu vực tư nhân mới có thể tham gia sâu rộng vào việc phát triển hạ tầng xã hội khu công nghiệp”, ông Jeong Ji Hoon nói.

Việc chuyển đổi từ mô hình KCN truyền thống sang mô hình KCN thông minh, KCN sinh thái và KCN tích hợp các dịch vụ công nghệ, đổi mới sáng tạo, logistics xanh là yêu cầu tất yếu để duy trì lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư chất lượng cao.

Theo ông Phạm Thanh Bình, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến, Thông tin và Hỗ trợ đầu tư phía Bắc, Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), các khu công nghiệp không thể tồn tại như một thực thể riêng lẻ, cần được quy hoạch tích hợp với đô thị, cảng biển, cao tốc, trung tâm giáo dục và đổi mới sáng tạo.

“Sớm hoàn thiện cơ chế hỗ trợ KCN sinh thái trên cơ sở xây dựng bộ tiêu chí cụ thể trong việc cấp phép, vận hành khu công nghiệp thông minh, sinh thái. Có các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng cho những dự án áp dụng mô hình tuần hoàn nước, tái chế chất thải và sử dụng năng lượng sạch; khuyến khích mô hình khu công nghiệp tuần hoàn”, ông Bình nhấn mạnh.

Giá trị của khu công nghiệp không nằm ở diện tích đất cho thuê, mà ở khả năng kiến tạo hệ sinh thái với các giá trị tổng thể

Bước chuyển tất yếu để một KCN đón đầu FDI thế hệ mới là chuyển từ vai trò “cho thuê đất” sang mô hình “tích hợp dịch vụ”. Để thu hút các FDI thế hệ mới, giá trị của KCN không nằm ở diện tích đất cho thuê, mà ở khả năng kiến tạo hệ sinh thái với các giá trị tổng thể - nơi mà các nhà đầu tư không chỉ phát triển riêng lẻ, mà cùng nhau vận hành, chia sẻ nguồn lực và tăng trưởng bền vững.

Vì vậy, phát triển mô hình KCN-đô thị-dịch vụ tích hợp theo hướng xanh, bền vững không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh các nhà đầu tư lớn ngày càng coi trọng yếu tố ESG, hạ tầng xanh và dịch vụ hỗ trợ người lao động. Dự kiến đến năm 2030, tổng số KCN của Việt Nam sẽ khoảng 600, tăng thêm 35 nghìn ha đất để phát triển hạ tầng công nghiệp quốc gia và tập trung lấp đầy bằng cách dùng vốn đầu tư chất lượng cao - với chiến lược nâng cấp KCN theo hướng thông minh bền vững, tích hợp sẽ giúp Việt Nam trở thành điểm đến chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Lê Thanh-CTV Phượng Ngọc/VOV.VN