Gỡ 'thẻ vàng' IUU: Nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu

Huy động tối đa nguồn lực

Trong bối cảnh Đoàn Thanh tra EC dự kiến sẽ sang Việt Nam lần thứ 5, làm việc về chống khai thác IUU từ ngày 09 đến 19/3/2026, việc gỡ "thẻ vàng" IUU được xác định là "nhiệm vụ chính trị trọng tâm, không thể kéo dài thêm", bởi đó không chỉ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị mà còn vì vị thế, hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế trong kỷ nguyên mới.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết đơn vị đã xây dựng báo cáo tổng thể về chống khai thác IUU theo yêu cầu của EC từ năm 2017 đến nay. Thời gian qua, các đoàn của các bộ, ngành, thành viên Ban Chỉ đạo đã tiến hành thanh tra, kiểm tra tại 18 địa phương và sẽ tiếp tục kiểm tra trọng điểm tại 15 địa phương còn lại trước khi Đoàn EC vào làm việc.

Theo báo cáo tại phiên họp thứ 31 của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác IUU, 100% tàu cá đủ điều kiện hoạt động đã được cập nhật trên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VN-Fishbase). Các địa phương cũng đã rà soát, cập nhật và công bố công khai 19.042 tàu xóa đăng ký để phục vụ công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát; đồng thời giao chính quyền cơ sở quản lý trực tiếp các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động tại nơi neo đậu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có văn bản đề nghị các địa phương và Bộ Quốc phòng phối hợp kiểm soát liên thông tàu cá qua cảng trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) và qua trạm Biên phòng...

Khu vực neo đậu tàu cá tỉnh An Giang

Tại Công điện số 18/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tập trung chuẩn bị làm việc với Đoàn Thanh tra của Ủy ban Châu Âu lần thứ 5, Thủ tướng Chính phủ đã ghi nhận, biểu dương sự nỗ lực, tinh thần trách nhiệm và những kết quả bước đầu đạt được của các bộ, ngành, địa phương, lực lượng chức năng và cộng đồng ngư dân trong triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU, nhằm gỡ "thẻ vàng" trong thời gian qua.

Tuy nhiên, công tác chống khai thác IUU vẫn còn một số tồn tại, hạn chế, đặc biệt trong công tác quản lý, kiểm soát tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, nhiều trường hợp tàu cá vi phạm khai thác IUU chưa được xử lý triệt để, vẫn còn tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, còn có sự chủ quan, thiếu quyết liệt trong triển khai thực hiện của một số cấp, ngành, địa phương. Sau gần 8 năm, qua 4 lần kiểm tra của EC, Việt Nam vẫn chưa gỡ được "thẻ vàng". Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, việc Đoàn Thanh tra dự kiến sẽ vào kiểm tra lần thứ 5 trong tháng 3/2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Kết quả của Đoàn kiểm tra là yếu tố quyết định đến việc EC gỡ "thẻ vàng" hoặc nâng lên cảnh báo "thẻ đỏ” đối với thủy sản Việt Nam.

Do đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các đồng chí Bộ trưởng, trưởng ngành có liên quan, Bí thư và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố có hoạt động khai thác, thu mua, chế biến, xuất khẩu thủy sản, nhất là các địa phương ven biển phải coi đây là nhiệm vụ cấp bách, quan trọng hàng đầu để trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, huy động tối đa nguồn lực, triển khai quyết liệt đồng bộ, có hiệu quả 123 nhiệm vụ (tập trung vào 5 nhóm vấn đề trọng tâm) mà Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Thường trực Ban Chỉ đạo đã giao, bao gồm: khung pháp lý; quản lý đội tàu; theo dõi, kiểm soát và giám sát tàu cá; truy xuất nguồn gốc khai thác thủy sản; thực thi pháp luật và xử lý vi phạm.

Cần xử lý mạnh tay

Trong cuộc làm việc với TPHCM về công tác chống khai thác IUU gần đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, dự kiến từ ngày 10/3/2026, Đoàn công tác của EC sẽ kiểm tra công tác triển khai IUU tại Thành phố. Do đó, lực lượng chức năng TPHCM cần phải mạnh tay hơn nữa, xử lý nghiêm các tàu cá vi phạm và "làm tới tận cùng, phạt thật nặng" để tạo tính răn đe. Cùng với đó, công tác quản lý đội tàu đang hoạt động trên biển phải được nắm chắc, siết chặt và tổng lực hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị tốt nhất cho việc đón Đoàn EC.

Công nhân phân loại thủy sản tại cảng cá Tắc Cậu

Theo ông Tiến, trong 5 năm qua, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về thủy sản cơ bản đã được hoàn thiện và các chỉ đạo của Ban Bí thư, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đều rất rõ ràng. Song, vấn đề không nằm ở chỗ thiếu văn bản mà ở khâu tổ chức thực hiện. "Chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật, chỉ ra chỗ nào yếu, chỗ nào còn lỗ hổng để khắc phục", ông Tiến nói.

Khẳng định quyết tâm từ phía địa phương, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Hoàng Nguyên Dinh yêu cầu các Sở, ngành, địa phương tiếp tục rà soát toàn bộ hồ sơ, số liệu bảo đảm chính xác, thống nhất và sẵn sàng cung cấp khi đoàn thanh tra yêu cầu. Cùng với đó, các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu phải hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, quy trình kiểm soát nội bộ, trong khi lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, quản lý chặt tàu cá chưa đủ điều kiện, quyết tâm không để phát sinh vi phạm mới, góp phần cùng cả nước sớm gỡ "thẻ vàng" IUU.

Tại cuộc họp chuẩn bị nội dung phục vụ hoạt động Đoàn Thanh tra của EC lần thứ 5 về chống khai thác IUU diễn ra mới đây, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được tiếp tục nhấn mạnh: Việc tháo gỡ "thẻ vàng" IUU không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của riêng ngành thủy sản mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị.

Theo Chủ tịch UBND TPHCM, nếu không khắc phục triệt để các khuyến nghị của EC, nguy cơ bị nâng lên "thẻ đỏ” là hoàn toàn có thể xảy ra, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng. Vì vậy, các Sở, ngành, địa phương phải nhìn nhận vấn đề ở tầm chiến lược, coi đây là nhiệm vụ cấp bách, có ý nghĩa lâu dài; người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, nhất là các địa phương ven biển, phải trực tiếp chỉ đạo và không được khoán trắng cho cấp dưới; công tác khắc phục không phải làm để đối phó trước mắt mà phải trở thành nề nếp quản lý thường xuyên.

Mới đây, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải cũng đã ký ban hành Công văn số 1838/UBND-NN yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh và UBND các xã, phường ven biển khẩn trương tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện các nội dung cấp bách; yêu cầu xử lý nghiêm cán bộ, đơn vị được giao nhiệm vụ để tình trạng tàu cá không đủ điều kiện xuất lạch qua Trạm kiểm soát Biên phòng ra biển hoạt động; thực hiện rà soát lại toàn bộ hồ sơ xử lý tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, bảo đảm hồ sơ phải đầy đủ, đúng quy định.

Tại Kế hoạch số 43/KH-UBND về triển khai các giải pháp chống khai thác IUU gắn với bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chuyển đổi nghề cá theo hướng bền vững và hội nhập quốc tế, UBND tỉnh Quảng Ninh cũng xác định công tác chống khai thác IUU là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt. Điểm mới đáng chú ý của kế hoạch trên là tinh thần "6 rõ” được quán triệt sâu sắc trong tổ chức thực hiện, bao gồm: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ sản phẩm.

TRÚC GIANG - VĂN TOÀN