Giúp trẻ đề kháng với nội dung xấu trên mạng

Ảnh minh họa

BSCKII Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết, hiện nay không khó để bắt gặp trẻ em nghe, xem đi xem lại các livestream, video của streamer, influencer có ngôn ngữ thô tục, nội dung bạo lực hay hành vi gây hấn.

Theo bác sĩ, việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với những nội dung này có thể khiến trẻ rơi vào tình trạng “trơ lì cảm xúc”. Đây là sự suy giảm dần các phản ứng sinh lý và cảm xúc trước một kích thích khi tiếp xúc nhiều lần với kích thích đó.

Tình trạng này đặc biệt đáng lo ngại khi xảy ra sớm, lặp lại thường xuyên và thiếu sự đồng hành, giải thích từ người lớn.

Ở trẻ, biểu hiện trơ lì cảm xúc có thể xuất hiện trên nhiều phương diện. Về sinh lý, trẻ có thể suy giảm các phản ứng tự nhiên của cơ thể khi quan sát nội dung gây sốc. Về cảm xúc, những phản ứng sợ hãi, khó chịu ban đầu trước nội dung không phù hợp có thể mờ dần, thậm chí biến mất sau nhiều lần tiếp xúc.

Đáng chú ý hơn, trơ lì cảm xúc còn có thể ảnh hưởng đến hành vi và nhận thức xã hội của trẻ. Trẻ có nguy cơ giảm sự đồng cảm, giảm mức độ sẵn lòng giúp đỡ người khác, đồng thời có xu hướng bình thường hóa lời lẽ gây hấn hoặc bắt chước ngôn ngữ độc hại mà không ý thức được mức độ nghiêm trọng.

BSCKII Nguyễn Thanh Sang phân tích, nếu trẻ tiếp xúc nhiều với nội dung bạo lực, khả năng điều hòa cảm xúc và mức độ đồng cảm có thể bị suy giảm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến nền tảng xây dựng các mối quan hệ xã hội sau này.

Bên cạnh đó, thông qua cơ chế học qua quan sát, trẻ có thể dần coi việc gây hấn bằng lời nói là một phương thức giao tiếp được chấp nhận. Khi thường xuyên chứng kiến các hành vi phản cảm được cổ vũ, chia sẻ hoặc tạo thành xu hướng trên mạng, trẻ dễ nhầm lẫn giữa sự nổi bật, hài hước với hành vi thiếu chuẩn mực.

Một hệ quả khác là ngưỡng kích thích cảm xúc của trẻ có thể tăng lên. Tương tự cơ chế dung nạp, bộ não trẻ dần đòi hỏi những nội dung kịch tính hơn, mạnh hơn để tạo ra cùng một phản ứng cảm xúc. Điều này có thể khiến trẻ ngày càng bị cuốn vào những nội dung cực đoan, gây sốc hoặc phản cảm hơn.

Theo các chuyên gia, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có tần suất tiếp xúc, độ tuổi của trẻ và sự hiện diện của người lớn trong vai trò đồng hành, giải thích, giúp trẻ nhận diện ranh giới giữa nội dung phù hợp và không phù hợp.

Với trẻ nhỏ, khả năng tự đánh giá nội dung truyền thông còn hạn chế. Nếu không được cha mẹ, thầy cô hoặc người chăm sóc hướng dẫn, trẻ có thể tiếp nhận các hành vi lệch chuẩn như một điều bình thường trong giao tiếp hằng ngày.

Trước nguy cơ này, BSCKII Nguyễn Thanh Sang khuyến cáo phụ huynh cần chủ động trò chuyện với con về những nội dung trẻ xem trên mạng. Thay vì chỉ cấm đoán, cha mẹ nên cùng con phân tích tính chân thực, sự phù hợp và hậu quả của những lời nói, hành vi xuất hiện trong video hoặc livestream.

Việc trao đổi cởi mở giúp trẻ dần hình thành năng lực nội tại để tự đề kháng với nội dung xấu, ngay cả khi không có cha mẹ ở bên. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh trẻ có thể tiếp cận thông tin từ nhiều nền tảng và thiết bị khác nhau.

Phụ huynh cũng cần đặt giới hạn về thời gian và nội dung trẻ được xem, kèm theo lời giải thích rõ ràng. Cách tiếp cận này thường hiệu quả hơn so với việc cấm đoán cứng nhắc, bởi trẻ hiểu được lý do vì sao một số nội dung không phù hợp với lứa tuổi hoặc có thể gây hại cho cảm xúc, hành vi của mình.

Người lớn cũng cần làm gương bằng cách thể hiện thái độ không đồng tình trước các hành vi phản cảm trên truyền thông. Khi cha mẹ thờ ơ, cười đùa hoặc xem nhẹ ngôn ngữ thô tục, hành vi bạo lực trên mạng, trẻ có thể hiểu rằng những hành vi này được chấp nhận.

Bên cạnh kiểm soát nội dung số, gia đình nên bồi đắp sự đồng cảm cho trẻ trong đời thực thông qua các hoạt động chăm sóc người khác, chăm sóc thú cưng, tham gia việc nhà, hoạt động thiện nguyện hoặc đối thoại về cảm xúc. Những trải nghiệm này giúp trẻ học cách nhận biết cảm xúc của bản thân và người khác, từ đó hình thành ứng xử phù hợp.

Các chuyên gia lưu ý, nếu trẻ đã có dấu hiệu trơ lì cảm xúc rõ rệt như vô cảm trước nỗi đau của người khác, thường xuyên sử dụng ngôn ngữ gây hấn, bắt chước hành vi bạo lực, khó kiểm soát cảm xúc hoặc các biểu hiện này kéo dài, phụ huynh nên đưa trẻ đến chuyên gia tâm lý trẻ em để được đánh giá và can thiệp chuyên sâu.