Giữ vững năng lực tự chủ lương thực

Giữ vững năng lực tự chủ lương thực là mục tiêu xuyên suốt của Thái Nguyên trong quá trình phát triển công nghiệp, thông qua quy hoạch hợp lý, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và giá trị trên từng héc-ta canh tác.

Đất lúa giảm, năng suất phải tăng

Những năm gần đây, Thái Nguyên trở thành một trong những cực tăng trưởng công nghiệp năng động của khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Các khu công nghiệp tiếp tục được mở rộng, hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, nhiều dự án quy mô lớn được triển khai, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với quá trình đó là yêu cầu sử dụng hiệu quả quỹ đất, nhất là đất trồng lúa, nhằm bảo đảm an ninh lương thực trước mắt và lâu dài.

Giống lúa Nhật TBR16 được đưa vào sản xuất theo mô hình trình diễn, cho năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cao.

Công nghiệp hóa và bảo đảm an ninh lương thực không phải là hai mục tiêu đối lập. Điều tỉnh hướng tới là duy trì năng lực sản xuất lương thực thông qua quy hoạch hợp lý, ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất và giá trị trên từng héc-ta canh tác. Đây cũng là cách địa phương chủ động giữ vững an ninh lương thực trong quá trình phát triển.

Những ngày đầu vụ mùa, trên cánh đồng xã Thành Công, màu xanh của lúa trải dài xen với những tuyến đường mới dẫn vào khu tái định cư và cụm công nghiệp. Bức tranh ấy phản ánh rõ sự chuyển mình của địa phương khi sản xuất nông nghiệp và phát triển công nghiệp đang song hành.

Ông Dương Văn Trường, Phó Chủ tịch UBND xã Thành Công, cho biết: Quá trình phát triển công nghiệp khiến diện tích đất nông nghiệp, nhất là đất trồng lúa và ngô, từng bước thu hẹp. Đây là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển. Xã xác định diện tích sản xuất giảm thì năng suất và hiệu quả phải tăng. Vì vậy, địa phương tập trung chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, đưa các giống lúa, giống ngô có năng suất, chất lượng cao vào sản xuất, giúp người dân khai thác hiệu quả diện tích canh tác còn lại.

Đội ngũ cán bộ nông nghiệp luôn bám sát đồng ruộng để hướng dẫn nông dân chăm sóc lúa.

Thành Công không phải là địa phương duy nhất đối mặt với áp lực thu hẹp đất sản xuất. Sau sáp nhập, quy mô phát triển của tỉnh lớn hơn, nhu cầu đất dành cho công nghiệp, hạ tầng và đô thị tiếp tục gia tăng. Bảo đảm an ninh lương thực vì thế trở thành một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của tỉnh.

Ở xã Yên Trạch, địa phương lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế. Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thu Hương cho biết: Xã kiên trì giữ ổn định diện tích gieo cấy, không quy hoạch các dự án công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên đất lúa; đồng thời tập trung xây dựng các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao nhằm nâng giá trị trên từng thửa ruộng.

Mỗi địa phương có cách làm khác nhau, song đều hướng đến mục tiêu chung là giữ vững năng lực sản xuất lương thực trong điều kiện quỹ đất ngày càng thu hẹp.

Nâng giá trị trên từng héc-ta đất lúa

Dù chịu sức ép từ quá trình công nghiệp hóa và chuyển đổi mục đích sử dụng đất, sản xuất lương thực của Thái Nguyên vẫn duy trì sự ổn định. Năm 2025, toàn tỉnh đạt sản lượng 587.117 tấn lương thực có hạt, trong đó sản lượng thóc đạt 459.411 tấn, ngô đạt 127.705 tấn. Kết quả này có ý nghĩa khi điều kiện thời tiết diễn biến phức tạp, nhiều diện tích sản xuất chịu ảnh hưởng của mưa lớn và hoàn lưu bão.

Người dân xã Tràng Xá đẩy mạnh cơ giới hóa trong thu hoạch lúa, góp phần giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Bước sang năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản, giao chỉ tiêu gieo trồng 88.180ha lúa, phấn đấu đạt sản lượng 463.100 tấn. Riêng vụ xuân, toàn tỉnh đã gieo cấy 36.761ha, sản lượng ước đạt 213.340 tấn, vượt 6,8% kế hoạch đề ra. Những con số này cho thấy hướng đi lấy năng suất và hiệu quả làm trọng tâm đang phát huy hiệu quả.

Theo tính toán của ngành chuyên môn, đến năm 2030, Thái Nguyên duy trì khoảng 48.000ha đất lúa. Với hệ số sử dụng đất hợp lý, diện tích gieo trồng hằng năm vẫn đạt tối thiểu 88.600ha, sản lượng khoảng 478.700 tấn thóc, tương đương trên 335 nghìn tấn gạo. Bình quân lượng gạo đạt khoảng 15,2 kg/người/tháng, cao hơn mức tiêu dùng bình quân hiện nay của người Việt Nam. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh chủ động bảo đảm an ninh lương thực trong những năm tới.

Để đạt mục tiêu đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường xác định nâng cao giá trị trên từng đơn vị diện tích là giải pháp trọng tâm. Các giống lúa chất lượng cao, thời gian sinh trưởng ngắn, chống chịu sâu bệnh tốt tiếp tục được đưa vào sản xuất; các quy trình canh tác tiên tiến như quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), “ba giảm, ba tăng”, thâm canh lúa cải tiến (SRI), VietGAP và sản xuất hữu cơ được mở rộng. Cách làm này góp phần tăng năng suất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng hạt gạo và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất.

Trên cánh đồng xã Thanh Thịnh, bà Hà Thị Lan chia sẻ: Điều giúp người nông dân yên tâm sản xuất là thường xuyên được tiếp cận các giống lúa mới và nhận sự hướng dẫn sát sao của cán bộ kỹ thuật trong suốt quá trình canh tác. Từ khâu làm đất, gieo cấy đến chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đều được hướng dẫn cụ thể, giúp bà con mạnh dạn áp dụng tiến bộ kỹ thuật và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đằng sau những kết quả ấy là sự điều hành thống nhất từ tỉnh đến cơ sở. Hằng năm, căn cứ quỹ đất lúa và điều kiện sản xuất của từng địa phương, Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản; giao chỉ tiêu diện tích gieo trồng, sản lượng lúa đến từng địa phương; đồng thời hướng dẫn mở rộng các giống lúa chất lượng cao, áp dụng đồng bộ các quy trình canh tác tiên tiến, phát triển sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ nhằm nâng cao hiệu quả trên từng đơn vị diện tích.

Ông Dương Sơn Hà, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Hằng năm, trên cơ sở quỹ đất lúa và điều kiện thực tế của từng địa phương, Sở tham mưu UBND tỉnh giao chỉ tiêu sản xuất bảo đảm đáp ứng nhu cầu lương thực trong tỉnh. Cùng với đó là triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng lúa gạo, giữ vững năng lực sản xuất trong điều kiện diện tích đất nông nghiệp có xu hướng giảm.

Giữ vững năng lực sản xuất lương thực

Từ chủ trương và định hướng chung của tỉnh, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng các vùng sản xuất lúa tập trung, đẩy mạnh cơ giới hóa, đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi, từng bước hình thành những cánh đồng sản xuất theo hướng hàng hóa.

Cùng với sự hỗ trợ của các cấp, các ngành, tư duy sản xuất của người dân cũng có nhiều chuyển biến. Mục tiêu không dừng ở việc bảo đảm đủ lương thực cho gia đình mà hướng tới sản xuất an toàn, nâng cao chất lượng và giá trị hạt gạo, đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Hằng năm, các địa phương rất chú trọng đưa các giống lúa mới có nắng suất, chất lượng cao vào sản xuất để giữ hạt gạo giữa nhịp công nghiệp hóa

Tại xã Phú Bình, khi địa phương triển khai kiên cố hóa hệ thống kênh mương nội đồng, bà Lê Thị Duyên cùng nhiều hộ dân đã tự nguyện hiến một phần diện tích đất canh tác để mở rộng tuyến mương dẫn nước. Theo bà, diện tích đất giảm đi không đáng kể nhưng đổi lại là cả cánh đồng có nguồn nước tưới ổn định, việc sản xuất thuận lợi hơn, năng suất và hiệu quả được nâng lên.

Câu chuyện ở Phú Bình phản ánh sự đồng thuận của người dân đối với chủ trương phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững. Mỗi công trình thủy lợi được hoàn thiện, mỗi tuyến kênh mương được kiên cố hóa đều góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất trên diện tích đất còn lại. An ninh lương thực vì thế không chỉ là nhiệm vụ của các cấp, các ngành mà còn là trách nhiệm và sự chung tay của mỗi người dân.

Những năm gần đây, quỹ đất dành cho phát triển công nghiệp, hạ tầng và đô thị trên địa bàn tỉnh tiếp tục được mở rộng. Dù vậy, Thái Nguyên vẫn duy trì sản lượng lương thực ổn định, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong tỉnh và tạo nguồn hàng hóa cho thị trường.

Kết quả ấy được tạo nên từ định hướng phát triển nhất quán, coi trọng chất lượng tăng trưởng của ngành nông nghiệp, phát huy hiệu quả của khoa học, công nghệ và vai trò chủ thể của người nông dân trong quá trình đổi mới sản xuất.

Mục tiêu phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh đang được Thái Nguyên hiện thực hóa bằng những giải pháp phù hợp với điều kiện từng địa phương. Con đường công nghiệp hóa sẽ tiếp tục mở ra với nhiều khu công nghiệp, công trình hạ tầng và đô thị mới, đòi hỏi quỹ đất được sử dụng ngày càng hợp lý, hiệu quả.

Trong điều kiện đó, năng lực tự chủ lương thực không được đo bằng diện tích đất lúa còn lại mà bằng khả năng duy trì sản xuất ổn định, nâng cao giá trị trên từng héc-ta canh tác và chủ động đáp ứng nhu cầu lương thực của địa phương.

Đó cũng là lựa chọn của Thái Nguyên trong quá trình phát triển, hướng tới sự hài hòa giữa công nghiệp và nông nghiệp, giữa tăng trưởng kinh tế với quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất.

Khi những cánh đồng vẫn duy trì được sức sản xuất, hạt gạo tiếp tục mang lại giá trị kinh tế và sinh kế bền vững cho người dân, an ninh lương thực sẽ luôn được bảo đảm, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của tỉnh.

Công Tuấn