Giữ tiếng hát, giữ hồn văn hóa Sán Dìu

Hát Soọng Cô đã trở thành một phần trong hoạt động cộng đồng của người Sán Dìu ở Thành Công.

Được biết, từ đầu năm đến nay, Câu lạc bộ đã tham gia khá nhiều cuộc giao lưu hát Soọng Cô trên địa bàn Thái Nguyên và các tỉnh lân cận. Nhiều thành viên tuổi đã ngoài 70, 80 nhưng vẫn nhiệt tình góp mặt trong các hoạt động.

Qua những buổi sinh hoạt thường kỳ của Câu lạc bộ người cao tuổi truyền lại cách hát, lời hát, lớp trẻ học hỏi, thực hành. Câu hát vì thế không chỉ được giữ trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Bà Lâm Thị Làm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Soọng Cô Phú Nhội, cho biết điều đáng quý nhất là các thành viên đến với câu lạc bộ không chỉ để hát mà còn để gặp gỡ, giao lưu và cùng gìn giữ nét văn hóa của dân tộc mình.

Những cuộc giao lưu với các câu lạc bộ ở địa phương khác cũng giúp thành viên có thêm cơ hội học hỏi, làm phong phú cách thể hiện và thêm gắn bó với sinh hoạt cộng đồng. 

Ở Câu lạc bộ, khoảng cách tuổi tác được nối lại bằng câu hát. Người lớn tuổi là những người nắm giữ vốn văn hóa, còn lớp trẻ là những người tiếp nhận và tiếp tục thực hành. Đó là cách trao truyền tự nhiên, bền bỉ nhất.

Trong câu chuyện bảo tồn Soọng Cô ở Thành Công, gia đình ông Nguyễn Văn Hiển xóm Phú Nhội là một trường hợp đặc biệt. Hai vợ chồng ông Hiển cùng chung niềm say mê những làn điệu dân ca của dân tộc mình từ trẻ và cùng tham gia câu lạc bộ làn điệu Soọng Cô.

Đáng quý hơn, tiếng hát ấy đã được trao truyền trong gia đình qua 4 thế hệ. Bố mẹ tôi, chúng tôi, con chúng tôi và bây giờ là cháu cũng biết hát những làn điệu của dân tộc mình. Ông Hiển cho biết.

Mỗi thế hệ người dân tộc Sán Dìu tiếp nhận một phần vốn văn hóa của thế hệ trước. Không cần lớp học chính thức, nhiều lời hát được nhớ, được hát lại trong những dịp sinh hoạt gia đình, cộng đồng và giao lưu văn nghệ.

Câu chuyện của gia đình ông Hiển cho thấy sức sống của văn hóa truyền thống trước hết được nuôi dưỡng từ mỗi gia đình. Khi một đứa trẻ biết hát một làn điệu của dân tộc mình, biết tiếng nói, phong tục, tập quán của ông bà, thì văn hóa không chỉ được “bảo tồn” mà đang thực sự sống trong cộng đồng.

Các thành viên Câu lạc bộ Soọng Cô Phú Nhội trong một buổi sinh hoạt.

Đó cũng là lý do các câu lạc bộ Soọng Cô có ý nghĩa vượt ra ngoài một hoạt động văn nghệ. Đây là nơi những người cùng sở thích, cùng vốn văn hóa gặp nhau; nơi người biết truyền cho người chưa biết, người cao tuổi truyền lại cho lớp trẻ.

Từ những câu hát, nhiều câu chuyện về phong tục, tập quán, nếp sống của người Sán Dìu cũng được nhắc nhớ và tiếp nối.

Sau sắp xếp các xóm, các câu lạc bộ Soọng Cô tại những địa bàn cũ như Ao Sen, Vạn Phú, Nhội, Hạ Đạt với gần 150 thành viên đang được xã Thành Công kiện toàn.

Việc này nhằm duy trì lực lượng nòng cốt, củng cố hoạt động và tạo điều kiện để các câu lạc bộ tiếp tục phát huy vai trò trong đời sống văn hóa ở cơ sở.

Theo ông Nguyễn Văn Hiển, chuyên viên Phòng Văn hóa xã Thành Công: Xã rất quan tâm, tạo điều kiện để mở rộng không gian hoạt động để đồng bào người Sán Dìu có điều kiện gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa của mình và gắn kết cộng đồng. Hệ thống các nhà văn hóa xóm và các điểm sinh hoạt cộng đồng được khai thác để các câu lạc bộ hoạt động.

Với người Sán Dìu, bảo tồn văn hóa không chỉ là giữ những làn điệu dân ca. Đó còn là giữ tiếng nói, phong tục, tập quán, nếp sinh hoạt và những giá trị ứng xử đã được cộng đồng bồi đắp qua nhiều thế hệ. Soọng Cô là một biểu hiện sinh động của quá trình ấy.

Trong đời sống hiện đại, nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một nếu không được thực hành thường xuyên và trao truyền cho thế hệ trẻ.

Bởi vậy, việc duy trì các câu lạc bộ, tổ chức giao lưu, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng có ý nghĩa thiết thực. Văn hóa chỉ thực sự bền vững khi nó hiện diện trong đời sống, được chính người dân gìn giữ bằng nhu cầu và tình cảm tự nhiên của mình.

Tạo nên nền tảng quan trọng để bản sắc văn hóa Sán Dìu được tiếp nối được xã Thành Công xác định là nhiệm vụ quan trọng. Bởi giữ văn hóa không chỉ là giữ lại những gì đã có, mà còn là tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục được sống, được hát, được nói và được trao lại cho thế hệ sau.