Giữ màu xanh Nam Tây Nguyên

Những mảng rừng xanh Bidoup Núi Bà là nơi trú ngụ của nhiều chủng loại động, thực vật sinh sống và giữ nhịp cân bằng cho hệ sinh thái rừng

Những cơn mưa đầu mùa phủ xuống các cánh rừng phía Nam Tây Nguyên sau nhiều tháng khô, hanh. Rừng Bidoup – Núi Bà dần trở lại màu xanh thẫm, nước từ các khe suối bắt đầu chảy mạnh hơn, hơi lạnh từ núi cao len qua những tán rừng già phủ đầy rêu ẩm.

Mùa mưa cũng là thời điểm công tác giữ rừng bước vào giai đoạn nhiều thử thách. Không còn áp lực cháy rừng gay gắt như mùa khô, nhưng lực lượng tuần tra phải đối mặt với địa hình trơn trượt, suối dâng cao và nhiều cung đường bị chia cắt giữa đại ngàn.

Những chuyến tuần tra không kể ngày đêm

Tại Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, lực lượng kiểm lâm vẫn duy trì tuần tra gần như mỗi ngày để bảo vệ hơn 70.000 ha rừng tự nhiên trải rộng qua nhiều khu vực núi cao, hiểm trở.

Giữa màn mưa lất phất tại Trạm Kiểm lâm Liêng Ka, ông Cao Minh Trí vẫn theo dõi dữ liệu quản lý rừng trên hệ thống máy tính. Gắn bó với nghề kiểm lâm nhiều năm, ông gần như thuộc lòng từng tuyến rừng, từng điểm có nguy cơ xâm hại.

Lực lượng kiểm lâm xử lý điểm cháy thực bì giữa rừng, ngăn nguy cơ cháy lan

Ông Trí cho biết, trước đây việc tuần tra rừng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào kinh nghiệm thực địa. Mỗi chuyến đi, lực lượng kiểm lâm mang theo lương thực, bản đồ giấy rồi đi bộ hàng chục cây số xuyên rừng để tiếp cận hiện trường.

“Có hôm đi từ sáng đến tối mới tới nơi”, ông Trí kể.

Những năm gần đây, công tác quản lý rừng từng bước được hỗ trợ bằng dữ liệu số, ảnh vệ tinh và hệ thống cảnh báo biến động rừng. Các tuyến tuần tra cũng được cập nhật trên nền tảng điện tử để hỗ trợ lực lượng chức năng tiếp cận hiện trường nhanh hơn.

Tuy vậy, ở nhiều khu vực rừng sâu của Nam Tây Nguyên, công nghệ vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn con người.

Lực lượng kiểm lâm vẫn duy trì các chuyến tuần tra rừng mỗi ngày

Anh Phạm Xuân Đảm, kiểm lâm viên công tác tại Hạt Kiểm lâm Bidoup – Núi Bà cho biết, nhiều khu vực rừng sâu hiện vẫn chưa thể tiếp cận bằng phương tiện cơ giới. Muốn kiểm tra hiện trạng rừng hay xác minh dấu hiệu xâm hại, lực lượng kiểm lâm vẫn phải đi bộ xuyên rừng.

“Có những chuyến đi kéo dài từ sáng sớm đến tối muộn mới quay về trạm. Mùa mưa vất vả hơn vì đường trơn, suối lớn, thiết bị mang theo cũng dễ hư hỏng”, anh Đảm chia sẻ.

Kiểm lâm viên cùng nhiều cộng đồng dân cư sống ven rừng ở Lâm Đồng chung tay nhận khoán bảo vệ rừng

Nhiều kiểm lâm viên đã quen với những bữa cơm vội giữa rừng, những đêm mắc võng cạnh suối lạnh hay những chuyến tuần tra kéo dài nhiều ngày liên tiếp. Với họ, từng tuyến rừng, từng con dốc hay vị trí các cây cổ thụ lớn gần như đã quen thuộc sau nhiều năm gắn bó.

Không chỉ tuần tra, lực lượng giữ rừng còn thường xuyên theo dõi các khu vực có nguy cơ săn bắt động vật hoang dã, khai thác lâm sản trái phép hoặc tác động đến hệ sinh thái rừng đầu nguồn.

Giữ rừng để giữ nguồn sinh thủy

Giữ rừng hôm nay không còn chỉ là ngăn chặn phá rừng hay xử lý vi phạm lâm luật. Với Nam Tây Nguyên, đó còn là hành trình gìn giữ nguồn nước đầu nguồn và bảo vệ hệ sinh thái quý hiếm của vùng cao nguyên.

Bidoup – Núi Bà hiện là nơi sinh sống của hàng nghìn loài động, thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm như thông đỏ, pơ mu, voọc chà vá chân đen cùng nhiều loài chim đặc hữu chỉ xuất hiện ở khu vực cao nguyên Lang Biang.

Không chỉ nấm, hàng ngàn loài thực vật trong rừng Bidoup - Núi Bà đang phát triển tạo nên hệ sinh thái rừng bền vững

Những cánh rừng nơi đây cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nguồn nước cho nhiều khu vực dân cư và sản xuất nông nghiệp phía hạ du. Vì vậy, mỗi diện tích rừng được giữ lại cũng đồng nghĩa với việc giữ lại nguồn sinh thủy cho cả vùng.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hà, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Bidoup – Núi Bà, áp lực bảo vệ rừng hiện nay rất lớn, đặc biệt tại các khu vực giáp ranh và vùng rừng sâu hiểm trở.

Cán bộ kiểm lâm ứng dụng thiết bị số, định vị hiện trường phục vụ công tác quản lý, bảo vệ rừng

Những năm gần đây, ngành kiểm lâm đã từng bước ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng như dữ liệu số, ảnh vệ tinh, thiết bị định vị GPS hay hệ thống cảnh báo biến động rừng từ xa. Nhờ đó, nhiều điểm nghi ngờ có dấu hiệu xâm hại rừng được phát hiện sớm để lực lượng chức năng kiểm tra hiện trường.

Tuy nhiên, theo ông Hà, nhiều thiết bị phục vụ chuyển đổi số như drone, camera giám sát hay hệ thống lưu trữ dữ liệu vẫn còn thiếu và chưa đồng bộ. Trong khi đó, địa hình rộng, chia cắt mạnh và mất sóng điện thoại ở nhiều khu vực khiến công tác quản lý rừng vẫn phụ thuộc rất lớn vào con người.

Cán bộ kiểm lâm vận hành thiết bị bay không người lái (drone) phục vụ giám sát tài nguyên rừng

“Công nghệ giúp hỗ trợ cảnh báo sớm và quản lý hiệu quả hơn, nhưng muốn nắm chắc hiện trạng rừng, kiểm lâm vẫn phải trực tiếp bám rừng”, ông Hà cho biết.

Không chỉ lực lượng kiểm lâm, nhiều cộng đồng dân cư sống ven rừng ở Lâm Đồng hiện cũng tham gia nhận khoán bảo vệ rừng. Với nhiều hộ dân, giữ rừng cũng chính là giữ nguồn nước sinh hoạt, đất sản xuất và sinh kế lâu dài cho gia đình.

Các lực lượng tham gia dọn dẹp và trồng 500 cây xanh tại Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà

Ở nhiều nơi của Nam Tây Nguyên, những người trẻ cũng đang bắt đầu quay trở lại với rừng bằng các mô hình phục hồi sinh thái, trồng cây bản địa và phát triển sinh kế gắn với bảo tồn thiên nhiên.

Dưới những tán rừng già phủ hơi nước, những chuyến tuần tra ở Bidoup – Núi Bà vẫn lặng lẽ diễn ra mỗi ngày. Giữa đại ngàn Nam Tây Nguyên, những người giữ rừng vẫn bền bỉ vượt dốc, băng suối để giữ màu xanh đầu nguồn, giữ nguồn nước và sự cân bằng cho hệ sinh thái.

Ánh Nguyệt