Giữ ký ức Trường Bồ Đề cho mai sau

Toàn cảnh di tích Trường Bồ Đề, một trong những chứng tích của cuộc chiến Thành cổ năm 1972

Trường Bồ Đề nằm trên trục đường Trần Hưng Đạo, cách Thành cổ Quảng Trị khoảng 1km về phía Tây Nam. Trong cuộc chiến đấu chống phản kích, tái chiếm thị xã Quảng Trị và Thành cổ năm 1972, nơi đây là một trong những điểm chốt quan trọng, chứng kiến những trận đánh giằng co quyết liệt giữa bom đạn và ý chí con người.

Không chỉ là một công trình dân sự đơn thuần, Trường Bồ Đề bước vào lịch sử như một phần của “không gian di tích lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm”. Từ lớp học, sân trường, hành lang… tất cả đều trở thành trận địa, nơi bộ đội và lực lượng địa phương kiên cường bám trụ, giữ từng mét đất trong điều kiện thiếu thốn, hiểm nguy.

Bom đạn và thời gian đã tàn phá chứng tích, tên trường chỉ còn mỗi chữ Ê

Trường Bồ Đề là một trong các địa điểm tiêu biểu thuộc cụm di tích “Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm năm 1972”. Di tích phản ánh tính chất ác liệt, toàn diện của chiến trường Quảng Trị, nơi trường học, nhà thờ, bến sông… đều trở thành trận địa, ghi dấu tinh thần chiến đấu ngoan cường và sự hy sinh anh dũng của quân và dân ta.

Sự hiện diện của Trường Bồ Đề trong cụm di tích cho thấy tính toàn diện của chiến trường Quảng Trị: chiến tranh không chỉ diễn ra ở Thành cổ, mà lan tỏa trong từng công trình, từng góc phố, từng thiết chế văn hóa – giáo dục của đô thị thời chiến.

Cùng với Thành cổ Quảng Trị, Bến sông Thạch Hãn, Nhà thờ Tri Bưu, Ngã ba Long Hưng…, Trường Bồ Đề được xác định là di tích lịch sử, thuộc loại hình lưu niệm sự kiện chiến tranh cách mạng. Giá trị nổi bật của di tích không nằm ở quy mô kiến trúc, mà ở tầng sâu ký ức và ý nghĩa nhân văn mà nó lưu giữ.

Dấu bom đạn tàn phá ngôi trường

Dấu thời gian làm ngôi trường xuống cấp, sắt gỉ rét, nhiều chi tiết bị phá vỡ

Những cột trụ, dầm kết cấu của ngôi trường bị bong tróc, cắt đứt

Những bức tường bị phá vỡ

Những lỗ chi chít do mảnh bom và đạn trong cuộc chiến găm ở những bức tường

Một góc cầu thang lên xuống của ngôi trường

Đại diện Bảo tàng tỉnh Quảng Trị cho hay, trong những năm qua, công tác bảo tồn, tôn tạo di tích Trường Bồ Đề được đặt trong tổng thể bảo vệ “không gian di tích 81 ngày đêm”. Quan điểm xuyên suốt là giữ gìn tính nguyên gốc, tôn trọng dấu tích lịch sử, tránh can thiệp thô bạo làm phai mờ ký ức chiến tranh.

Đồng thời, di tích được định hướng trở thành một “lớp học lịch sử sống”, nơi các thế hệ, nhất là thanh thiếu niên, có thể tiếp cận trực tiếp với quá khứ bằng trải nghiệm không gian, câu chuyện và cảm xúc.

Hiện nay, Trường Bồ Đề được xem là một điểm nhấn quan trọng của tuyến du lịch “về nguồn”, kết nối Thành cổ Quảng Trị – Bến thả hoa sông Thạch Hãn – các điểm chốt chiến đấu ngoại vi thị xã. Việc phát huy giá trị di tích không nhằm thương mại hóa ký ức, mà hướng đến du lịch tri ân, du lịch giáo dục, lấy chiều sâu lịch sử làm nền tảng.

Để bảo vệ di tích Trường Bồ Đề, tỉnh Quảng Trị đã chọn việc gia cố các thanh sắt nhằm giữ vững cấu trúc của ngôi trường

Tạo những rào chắn đảm bảo an toàn cho du khách khi đến tham quan

Kết cấu thép tương ứng với kết cấu của kiến trúc

Những trụ thép kiên cố chống đỡ bên trong ngôi trường

Nhiều ý kiến cho rằng, song song với việc bảo tồn vật thể, cần chú trọng diễn giải lịch sử bằng các hình thức phù hợp: bảng thông tin song ngữ, trưng bày ảnh tư liệu, sơ đồ trận địa, câu chuyện nhân chứng… để giúp du khách hiểu rõ vai trò của Trường Bồ Đề trong toàn cảnh chiến sự năm 1972.

Có thể khẳng định rằng, Trường Bồ Đề khi được đặt đúng vị trí trong dòng chảy lịch sử, mỗi điểm dừng chân sẽ trở thành một lát cắt ký ức, góp phần hoàn chỉnh bức tranh về “81 ngày đêm Quảng Trị”.

Một cây Bồ Đề mọc lên trên khe nứt của Trường Bồ Đề, chứng tích của cuộc chiến khốc liệt ở Thành cổ Quảng Trị năm 1972

Từ một ngôi trường bình dị đến chứng tích chiến tranh, rồi trở thành không gian giáo dục – du lịch tri ân, Trường Bồ Đề mang trong mình hành trình đặc biệt của ký ức. Bảo tồn và phát huy di tích không chỉ là trách nhiệm với quá khứ, mà còn là cách để Quảng Trị kể câu chuyện lịch sử của mình với hôm nay, mai sau bằng sự lắng đọng, tôn kính và chiều sâu nhân văn.

VĨNH QUÝ