Giữ hồn văn hóa ở Hòa An

Mạch nguồn từ mỗi nếp nhà

Hòa An là xã đặc biệt khó khăn, có 2.915 hộ với 13.122 nhân khẩu, là nơi cư trú của 21 dân tộc anh em, trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 80%. Những năm qua, xã đã tập trung nhiều giải pháp để khôi phục, giữ gìn bản sắc các dân tộc, coi đây là một trong những giải pháp quan trọng để thắt chặt khối đại đoàn kết toàn dân.

Ở thôn Hồng Phong, có 195 hộ, 889 nhân khẩu, trên 90% là đồng bào dân tộc Tày, sức sống của văn hóa truyền thống thấm sâu trong từng nếp sinh hoạt. Trưởng thôn Hồng Phong Hà Đức Học cho biết: Để nét đẹp văn hóa không bị mai một trước nhịp sống hiện đại, bà con trong thôn luôn nhắc nhau giữ gìn từ tiếng nói, nếp sinh hoạt, trang phục dân tộc cho đến các phong tục tốt đẹp. Vào dịp lễ, Tết, chị em trong thôn lại cùng nhau làm các loại bánh truyền thống như bánh chưng đen, bánh gai. Làn điệu hát Then, tiếng đàn tính cũng trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong những ngày vui của bản làng.

Các em thiếu nhi xã Hòa An tham gia lớp học hát then, đàn tính.

Để có không gian sinh hoạt chung, thôn Hồng Phong đã thành lập Đội văn nghệ và Câu lạc bộ hát Then - đàn tính. Đội duy trì luyện tập thường xuyên, phục vụ nhân dân trong các dịp lễ lớn, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời tích cực tham gia giao lưu, biểu diễn tại các sự kiện văn hóa do tỉnh, xã tổ chức.

Ông Hoàng Văn Điều, người có uy tín, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Then - đàn tính thôn Hồng Phong, là một trong những người tâm huyết với văn hóa dân tộc. Không chỉ truyền dạy các bài Then cổ, ông còn dày công sưu tầm, biên soạn nhiều bài hát Then mới, ca ngợi Đảng, Bác Hồ và sự đổi thay của quê hương Tuyên Quang.

Đến nay, câu lạc bộ của thôn đã thu hút hơn 15 thành viên tham gia. Điều đáng quý là sự nối tiếp giữa các thế hệ, thành viên cao tuổi nhất đã 77 tuổi, thành viên nhỏ tuổi nhất mới 15.

Bà Hà Thị Tinh, 77 tuổi, thành viên Câu lạc bộ hát Then - đàn tính thôn Hồng Phong chia sẻ: Thấy con cháu bây giờ thích nghe hát Then, biết bấm đàn tính, những người già như bà mừng lắm. Bà còn sức thì còn truyền dạy, để văn hóa của tổ tiên không bị mai một.

Em Nông Thị Mai Khánh, 17 tuổi thành viên Câu lạc bộ hát Then - đàn tính thôn Hồng Phong cho biết: Được các ông, các bà trực tiếp hướng dẫn, em ngày càng yêu hơn làn điệu Then của dân tộc mình và sẽ cố gắng học tập tốt để sau này tiếp tục giới thiệu văn hóa Tày đến với bạn bè gần xa.

Phát huy vai trò của người cao tuổi

Xác định người cao tuổi là "kho tàng sống" về văn hóa, Hội Người cao tuổi xã Hòa An đã lồng ghép nhiệm vụ bảo tồn bản sắc dân tộc vào phong trào thi đua tuổi cao, gương sáng. Cấp ủy, chính quyền địa phương xem đây là lực lượng nòng cốt trong việc giữ gìn và trao truyền văn hóa ở cơ sở.

Trong mỗi gia đình, các hội viên người cao tuổi luôn là tấm gương đi đầu, không chỉ thực hiện nếp sống văn minh mà còn kiên trì dạy con cháu nói tiếng mẹ đẻ, trân trọng và mặc trang phục truyền thống trong những dịp quan trọng như cưới hỏi, lễ, Tết. Hiện xã Hòa An đã thành lập và duy trì hoạt động Câu lạc bộ Văn hóa, văn nghệ cấp xã với hơn 100 thành viên sinh hoạt định kỳ, trở thành môi trường để các hội viên giao lưu, lan tỏa tình yêu văn hóa dân tộc đến cộng đồng.

Câu lạc bộ Hát then - đàn tính thôn Hồng Phong biểu diễn giao lưu văn nghệ, góp phần giữ gìn và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc Tày trên địa bàn.

Cùng với duy trì các câu lạc bộ, công tác trao truyền cho thế hệ trẻ được xã chú trọng thông qua hệ thống trường học. Mới đây, tại Trường Tiểu học Tân Thịnh, xã đã phối hợp tổ chức lớp truyền dạy hát Then, đàn tính. Trong 10 ngày, 21 học sinh dân tộc Tày được ông Tạ Văn Thư cùng các người am hiểu văn hóa Then trực tiếp truyền dạy những làn điệu Then cổ, Then mới sáng tác và kỹ năng gảy đàn tính cơ bản. Lớp học không chỉ nâng cao trình độ nghệ thuật, phát hiện năng khiếu, mà còn gieo vào thế hệ trẻ ý thức trách nhiệm với di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc.

Khôi phục lễ hội, tạo sức lan tỏa

Nhằm tạo động lực kích cầu du lịch gắn với bảo tồn văn hóa, xã Hòa An đang đẩy mạnh phục dựng các lễ hội truyền thống, tiêu biểu là Lễ hội Lồng Tồng cấp xã. Việc khôi phục lễ hội với phần lễ trang nghiêm cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và phần hội với các trò chơi dân gian như tung còn, kéo co, đẩy gậy, hát lượn... đã tạo không khí phấn khởi, góp phần thắt chặt tình đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Thời gian tới, xã Hòa An sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của văn hóa truyền thống; khuyến khích các thôn bản duy trì, mở rộng mô hình câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ; tổ chức thêm các lớp truyền dạy văn hóa, hát then đàn tính cho thanh thiếu niên trong dịp hè. Đồng thời, xã sẽ lồng ghép hiệu quả nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia với phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, từng bước đưa văn hóa trở thành động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội vùng cao phát triển bền vững.