Giữ hồn văn hóa bản địa để trở thành 'Làng du lịch tốt nhất thế giới'

Hữu Liên là một trong năm đại diện của Việt Nam được đề cử “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2026

 Lấy văn hóa làm “gốc” để phát triển du lịch

Hữu Liên nằm trong Khu dự trữ thiên nhiên Hữu Liên, sở hữu hệ sinh thái phong phú với rừng đặc dụng, núi đá vôi, hang động, thác nước và những thung lũng ngập nước theo mùa. Nổi bật trong bức tranh ấy là thảo nguyên Đồng Lâm - nơi vào mùa khô mở ra không gian xanh rộng lớn, còn mùa mưa lại biến thành một vùng hồ nước mênh mang.

Tuy nhiên, điều khiến Hữu Liên có sức hút không chỉ nằm ở cảnh quan. Đằng sau những dãy núi, cánh đồng và nếp nhà sàn là đời sống văn hóa của cộng đồng cư dân địa phương, trong đó văn hóa Tày giữ vai trò quan trọng. Chính vì vậy, định hướng phát triển du lịch của Hữu Liên không đơn thuần là đưa khách đến ngắm cảnh mà hướng tới việc để du khách sống cùng không gian văn hóa, tìm hiểu phong tục, thưởng thức ẩm thực và trải nghiệm sinh hoạt của người dân.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong Đề án phát triển Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn và Hữu Liên giai đoạn 2026 - 2027 của tỉnh Lạng Sơn đó là khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, phát huy giá trị văn hóa bản địa, đề cao vai trò chủ thể của cộng đồng và bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường.

Một trong những cách Hữu Liên bảo tồn văn hóa truyền thống là giữ lại không gian kiến trúc và sinh hoạt của làng quê miền núi. Hiện địa phương có hàng chục homestay và cơ sở lưu trú; nhiều homestay được phát triển trên nền kiến trúc nhà sàn truyền thống, đồng thời bổ sung tiện nghi cần thiết để đáp ứng nhu cầu của du khách hiện đại.

Tại Hữu Liên, những giá trị tưởng như bình dị của đời sống thường nhật trở thành một phần của sản phẩm du lịch. Bữa cơm gia đình, nếp nhà, không gian sinh hoạt chung, câu chuyện về vùng đất hay những hoạt động văn nghệ truyền thống đều có thể trở thành “cánh cửa” giúp du khách tiếp cận văn hóa bản địa theo cách tự nhiên nhất.

Quan trọng hơn, khi văn hóa trở thành một phần của sinh kế, người dân có thêm động lực để gìn giữ những giá trị vốn có. Thay vì biến bản sắc thành vật trưng bày, cộng đồng được khuyến khích trở thành chủ thể sáng tạo và truyền tải văn hóa.

Hữu Liên cũng đang cho thấy khả năng kết hợp giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển sản phẩm du lịch. Du khách có thể khám phá thảo nguyên Đồng Lâm, chèo kayak trên hồ Nong Dùng, trekking, cắm trại hoặc tìm hiểu hệ sinh thái của khu vực. Sự đa dạng ấy tạo điều kiện để Hữu Liên xây dựng những sản phẩm du lịch không chỉ dựa vào tham quan mà còn hướng tới trải nghiệm và giáo dục về thiên nhiên.

Song càng phát triển, bài toán bảo vệ tài nguyên càng trở nên quan trọng. Khu vực Hữu Liên có hệ sinh thái nhạy cảm, vì vậy việc mở rộng du lịch cần đi cùng kiểm soát sức chứa, quản lý rác thải, bảo vệ nguồn nước, hạn chế tác động đến cảnh quan và nâng cao ý thức của cả người dân lẫn du khách.

Định hướng phát triển của tỉnh Lạng Sơn cũng đặt yêu cầu đầu tư hạ tầng tại Hữu Liên phải phù hợp với điều kiện tự nhiên và khu bảo tồn, đồng thời ưu tiên những công trình thiết yếu, kiểm soát tác động đến môi trường. Đây là điều kiện quan trọng để Hữu Liên không đánh đổi tài nguyên lấy tăng trưởng du lịch ngắn hạn.

Cơ hội và trách nhiệm

Việc Hữu Liên được lựa chọn tham gia Giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất” năm 2026 của UN Tourism, là sự ghi nhận đáng chú ý đối với một điểm đến đang trên hành trình khẳng định thương hiệu. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, chương trình Best Tourism Villages hướng tới nâng cao vai trò của du lịch trong bảo vệ các làng quê nông thôn, cảnh quan, hệ thống tri thức, đa dạng sinh học, văn hóa và các hoạt động kinh tế địa phương.

Hữu Liên là một trong 5 đại diện của Việt Nam được đề cử năm nay, bên cạnh làng Lò (Đắk Lắk), làng du lịch cộng đồng Cát Cát (Lào Cai), rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh (Đà Nẵng) và Măng Đen Treehouse Village (Quảng Ngãi). Việc được lựa chọn không đồng nghĩa Hữu Liên sẽ giành danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2026, đây là danh sách đại diện được Việt Nam đề cử tham gia vòng xét chọn của UN Tourism.

Dẫu vậy, giá trị lớn nhất của sự kiện có lẽ không chỉ nằm ở một danh hiệu. Đây là cơ hội để Hữu Liên nhìn lại con đường phát triển của mình đó là làm thế nào để mỗi homestay vẫn giữ được kiến trúc truyền thống; mỗi món ăn vẫn mang câu chuyện của địa phương; các hoạt động văn nghệ không bị sân khấu hóa quá mức; cảnh quan tự nhiên không bị tổn thương bởi lượng khách ngày càng tăng và người dân thực sự được hưởng lợi từ du lịch.

Lạng Sơn đặt mục tiêu đến năm 2027 cơ bản bảo tồn và phát huy các giá trị, bản sắc văn hóa truyền thống tại các điểm du lịch cộng đồng; chú trọng xây dựng các đội văn nghệ truyền thống, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển sản phẩm gắn với làng nghề, ẩm thực và đời sống địa phương. Với Hữu Liên, định hướng ấy càng có ý nghĩa bởi sức hấp dẫn của điểm đến chính là sự nguyên bản. Du khách tìm đến vùng đất này không chỉ để chụp một bức ảnh ở Đồng Lâm hay nghỉ trong một căn homestay, mà còn để tìm kiếm cảm giác được bước vào một không gian sống khác: Chậm hơn, gần thiên nhiên hơn và giàu bản sắc hơn.

Hữu Liên vì thế đang đứng trước một cơ hội lớn. Nếu biết cân bằng giữa bảo tồn và khai thác, giữa truyền thống và tiện nghi, giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm môi trường, nơi đây có thể trở thành mô hình tiêu biểu cho cách một cộng đồng miền núi làm du lịch mà không đánh mất bản sắc của mình.