Giữ hồn tranh kiếng Nam Bộ

Người thợ tỉ mỉ trong từng công đoạn tạo tranh trên kiếng.

Gần cả đời gắn bó với nghề làm tranh kiếng, ông Nguyễn Thanh Hòa (sinh năm 1965, ngụ ấp Long Tân, xã Long Ðiền) - chủ cơ sở sản xuất tranh kiếng Thanh Hòa lớn nhất vùng cho biết, nghề làm tranh kiếng xuất hiện ở cù lao Chợ Mới từ khoảng những năm 1950 và phát triển nhất vào những năm 1990 đến năm 2000, với hàng trăm cơ sở, thu hút hàng ngàn lao động địa phương và các vùng lân cận.

Sau năm 2020, sức tiêu thụ tranh kiếng giảm mạnh khiến nhiều người phải bỏ nghề. Hiện, chỉ còn hơn chục hộ gia đình gắn bó với nghề. Ông Hòa cho biết, đây không chỉ là cái nghề nuôi sống gia đình mà còn lưu giữ những ký ức sâu đậm về tình cảm với những người đi trước, những người thợ đã vẽ nên những bức tranh, tạo nên làng nghề truyền thống độc đáo này.

Thợ đang sơn màu cho tranh kiếng.

Ông Hòa bộc bạch: “Thời hoàng kim, không chỉ ở Long Điền mà cả ở Long Kiến, Nhơn Mỹ đều có người làm tranh kiếng. Vào dịp Tết Nguyên đán, làng nghề rất nhộn nhịp, nhiều cơ sở làm ngày, làm đêm. Còn người bán tranh kiếng trên bộ, dưới sông rất tập nập, bán khắp nơi. Hồi đó, chỉ có những gia đình khá giả mới có tiền mua tranh kiếng. Bây giờ, nơi đây chỉ còn vài hộ tiếp tục giữ nghề truyền thống của cha ông để lại”.

Cở sở làm tranh kiếng của ông Hòa đầu tư trang thiết bị công nghệ in 3D để nâng cao chất lượng.

Hiện nay, cơ sở tranh kiếng của ông Hòa sản xuất hàng trăm mẫu với nhiều kích cỡ khác nhau. Ngoài tranh thờ Cửu huyền thất tổ, tranh Phật, tranh thần độ mạng, còn có các loại tranh trang trí vẽ theo phong cách mới, đề tài rất phong phú, như: Tấn tài tấn lộc, ơn nghĩa sinh thành, mã đáo thành công, tứ linh và các tranh phong cảnh… Mỗi bức tranh không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn gửi gắm đạo lý, tình yêu quê hương đất nước, tình nghĩa gia đình, tình xóm làng, những giá trị được người dân luôn coi trọng.

Sau khi hoàn thành bức tranh, kiếng sẽ được phơi cho khô sơn.

Theo ông Hòa, nét độc đáo của tranh kiếng Long Điền lấy màu đỏ làm màu chủ đạo. Đặc biệt, khác với tranh vẽ thông thường, tranh kiếng phải vẽ ngược ở mặt sau tấm kiếng. Chính vì cách vẽ ngược nên người thợ phải tư duy để họa ra bố cục hợp lý. Tranh kiếng thủ công thường chỉ làm theo đơn đặt hàng, yêu cầu của khách nên đòi hỏi người thợ phải có sự tỉ mẩn, đôi tay tài hoa, trí tưởng tượng phong phú mới tạo ra những bức tranh đẹp.

Nghệ nhân Lê Thị Tâm, ngụ xã Long Điền chia sẻ: “Mỗi tấm tranh kiếng phải qua gần chục công đoạn, đòi hỏi người thợ phải có tay nghề cao, tư duy bố cục tốt và sự tỉ mỉ tuyệt đối. Đặc biệt, người thợ phải thật sự thả hồn vào tác phẩm, với những nét vẽ thật điệu đà, uyển chuyển nhưng dứt khoát, để tạo ra những tác phẩm đặc sắc, đáp ứng được yêu cầu của khách. Sau đó, tranh được vẽ viền phía ngoài, tô màu, sơn bóng, phủ kim tuyến hay cẩn ốc xà cừ...”.

Dù không còn thời hoàng kim nhưng tranh kiếng vẫn có thị trường tiêu thụ nhất định.

Ðể bắt kịp xu thế, đáp ứng nhu cầu, thị hiệu của khách hàng, các cơ sở đã không ngừng đổi mới, cải tiến mẫu mã, chất liệu để đáp ứng nhu cầu thị trường. Theo ông Hòa, ngày xưa tranh kiếng được làm thủ công, phải vẽ, sơn, tô từng nét rất kỳ công. Còn hiện nay, đa số được thiết kế trên máy vi tính với kỹ thuật tách màu in lụa, mỗi ngày có thể cho ra hàng chục bức tranh theo mẫu, nhưng độ tinh xảo cũng không kém, giá thành lại rẻ nên đáp ứng được thị trường. Tuy nhiên, những tác phẩm làm thủ công vẫn có chỗ đứng nhất định trên thị trường, dù giá thành có thể cao gấp 4 - 5 lần so với kéo lụa.

Theo ông Hòa, những năm gần đây, nhu cầu của người tiêu dùng đối với mặt hàng tranh kiếng ngày càng nhiều. Ðây là tín hiệu đáng mừng cho nghề làm tranh kiếng truyền thống của địa phương…

KHÁNH MY