Giữ hồn Tết Việt trong xã hội hiện đại

Không khí chuẩn bị Tết tràn ngập trong căn nhà nhỏ, tất cả hòa quyện tạo nên hồn cốt Tết Việt.

Xã hội hiện đại mang đến nhiều đổi thay: Thương mại điện tử thay cho chợ Tết truyền thống, lì xì chuyển khoản thay phong bao đỏ, lời chúc gửi qua mạng xã hội thay cho những cuộc gặp mặt trực tiếp. Với nhiều người trẻ, Tết đôi khi chỉ còn là “kỳ nghỉ dài” để đi du lịch, nghỉ ngơi sau một năm làm việc căng thẳng. Nhưng trong sâu thẳm đời sống văn hóa Việt, Tết vẫn là thời khắc thiêng liêng nhất của năm, thời khắc con người trở về với cội nguồn. Từ bao đời nay, người Việt coi trọng đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Mâm cơm cúng gia tiên chiều 30 Tết không đơn thuần là nghi thức, mà là sợi dây kết nối giữa các thế hệ.

Những bàn tay tất bật dọn dẹp bàn thờ, cắm hoa, lau chùi bát hương, thay chén nước mới, công việc lặng lẽ nhưng thiêng liêng trước thềm năm mới.

Trong căn nhà nhỏ của gia đình ông Phùng Gia Lợi ở phường Vĩnh Yên, mâm cơm cúng gia tiên được chuẩn bị tỉ mỉ từ sáng sớm. Đĩa gà luộc vàng ươm, bát canh măng thơm lừng, đĩa giò, bánh chưng xanh, chén rượu nồng... Tất cả được bày biện trang trọng trên bàn thờ, khói hương nghi ngút.

Gia đình ông bà nhẹ tay chỉnh lại bình hoa, châm thêm nén nhang, con cháu đứng sau chắp tay thành kính. Không ai nói to, không ai cười đùa, mỗi người như lắng lại trong giây phút thiêng liêng ấy. Khoảnh khắc thắp hương ông bà tổ tiên chính là lúc Tết chạm đến chiều sâu văn hóa nhất. Đó là giây phút nhắc nhở con người về nguồn cội, về những hy sinh thầm lặng của cha ông để hôm nay con cháu được sống đủ đầy. Trong xã hội hiện đại, nơi giá trị vật chất nhiều khi lấn át tinh thần, thì chính những nghi lễ giản dị như vậy lại càng trở nên quý giá.

Mâm cỗ cúng gia tiên được chuẩn bị tươm tất, đủ đầy hương sắc ngày xuân, nơi con cháu gửi gắm lòng biết ơn và ước vọng một năm mới bình an.

Nhiều chuyên gia văn hóa nhận định, gia đình là “pháo đài” cuối cùng bảo vệ bản sắc truyền thống trước làn sóng toàn cầu hóa. Nếu mâm cơm cúng bị giản lược, nếu nén hương ngày Tết không còn được coi trọng, thì sợi dây kết nối giữa các thế hệ cũng dần lỏng lẻo. Điều đáng mừng là dù xã hội thay đổi, rất nhiều gia đình trẻ vẫn giữ gìn nghi lễ này. Họ có thể không cầu kỳ, có thể giản tiện hơn, nhưng vẫn dành thời gian chuẩn bị mâm cơm cúng, vẫn dạy con trẻ cách chắp tay, cách khấn nguyện. Có những gia đình ở thành phố, con cái đi làm xa chỉ kịp về sát giao thừa, nhưng dù muộn đến đâu, mâm cơm cúng vẫn phải đủ mặt con cháu. Bởi Tết không trọn vẹn nếu thiếu sự sum vầy.

Mâm ngũ quả rực rỡ sắc màu được bày biện trang trọng trên bàn thờ, tượng trưng cho ước mong sung túc, đủ đầy của gia đình trong năm mới.

Giữ hồn Tết không có nghĩa là giữ nguyên mọi hình thức cũ kỹ, xã hội hiện đại đòi hỏi sự thích nghi. Mâm cơm có thể gọn nhẹ hơn, cách trang trí có thể tinh giản, nhưng tinh thần hướng về tổ tiên vẫn phải được đặt ở trung tâm. Nhiều gia đình kết hợp truyền thống với hiện đại, ghi lại khoảnh khắc cúng gia tiên bằng hình ảnh, lưu giữ thành kỷ niệm; kể cho con trẻ nghe câu chuyện về ông bà qua từng bức ảnh cũ; giải thích ý nghĩa của từng món ăn trên mâm cỗ. Chính sự chủ động làm mới cách truyền tải ấy giúp truyền thống không bị lãng quên mà còn được lan tỏa sâu rộng hơn.

Trong guồng quay hối hả của một năm đầy biến động, khoảnh khắc cả gia đình cùng đứng trước bàn thờ tổ tiên giống như một điểm dừng. Ở đó, con người buông bỏ lo toan, bỏ lại sau lưng những áp lực công việc để trở về với giá trị cốt lõi - gia đình và cội nguồn. Khói hương không chỉ là nghi thức tâm linh, mà còn là biểu tượng của sự tiếp nối, mỗi nén hương thắp lên là một lời hứa sống tốt hơn, tử tế hơn để xứng đáng với công lao cha ông. Tết vì thế không chỉ là sự chuyển giao của thời gian, mà còn là sự chuyển giao của trách nhiệm, trách nhiệm gìn giữ những giá trị làm nên bản sắc dân tộc.

Khoảnh khắc thắp nén hương trước bàn thờ gia tiên, phút giây kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và nhịp sống hiện đại.

Xã hội càng hiện đại, con người càng dễ rơi vào cảm giác cô đơn giữa đám đông. Chính những giá trị truyền thống như mâm cơm cúng gia tiên, nghi thức thắp hương ngày Tết trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc. Giữ hồn Tết không phải là hoài niệm quá khứ, mà là giữ cho mình một “gốc rễ” để không bị chông chênh trước những đổi thay.

Khi những nén hương được thắp lên, khi cả gia đình cùng cúi đầu trước bàn thờ tổ tiên, Tết không chỉ hiện diện trong khoảnh khắc ấy, mà còn sống mãi trong ý thức gìn giữ của mỗi người. Giữa xã hội hiện đại, nơi mọi thứ có thể thay đổi từng ngày, thì mâm cơm cúng gia tiên và khói hương ngày Tết vẫn là minh chứng rằng hồn Tết Việt chưa bao giờ mất đi, chỉ cần chúng ta còn trân trọng và gìn giữ.

Hoàng Thủy