Giọt cà phê nồng đượm trăm năm

Khi người Pháp khai thác thuộc địa Đông Dương lần thứ nhất cách đây ngót nghét trăm năm đã có “biệt nhãn” trước vùng đất đỏ bazan kéo dài bắt đầu từ trung du Cam Lộ cho đến vùng cao biên viễn Hướng Hóa. Họ cho tiến hành khảo sát và xây dựng “Con đường thuộc địa”, tiền thân của Quốc lộ 9 từ Đông Hà lên Lao Bảo, nối với Ai Lao (Lào).

Con đường này không những chuyên chở lính tráng, súng đạn mỗi khi hành quân đàn áp các cuộc khởi nghĩa khi cần mà còn còn vận tải những sản vật địa phương, trong đó có cà phê mà họ trồng ở Quảng Trị.

Trong bút ký của mình sau ngày nước nhà thống nhất không lâu, nhà văn tài danh Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng đã dành những đoạn dài nói về cà phê Khe Sanh với vẻ tự hào xen lẫn nuối tiếc về một loại cây trồng từng một thời vang bóng.

Du khách tham quan, tìm hiểu tại một quán cà phê mang thương hiệu Khe Sanh - Ảnh: P.X.D

Qua dâu bể chiến tranh, hương vị cà phê ở đây nhiều năm rơi vào quên lãng nhưng rồi những năm gần đây lại trỗi dậy sức sống ở vùng cao Hướng Hóa. Theo số liệu chưa đầy đủ, vùng Hướng Hóa cũ có khoảng hơn 4.000ha cà phê cho thu hoạch, với sản lượng khoảng hơn 4.500 tấn mỗi năm.

Thời gian vừa qua, cây cà phê đã được trồng nhiều nơi ở huyện Hướng Hóa cũ, nhất là ở phía Bắc, trong đó có những xã như Khe Sanh, Hướng Phùng và nhiều nơi khác nữa. Đương nhiên, đối với người sản xuất, cụ thể là bà con nông dân, cây nào trồng và bán được giá, tăng thu nhập, cải thiện được đời sống thì họ đầu tư, còn một khi bị rớt giá hay "được mùa mất giá", "được giá mất mùa" thì chuyện không mặn mà vào những thời điểm khó khăn là điều dễ hiểu, không chỉ riêng cây cà phê mà còn với những loại cây khác như hồ tiêu, cao su… Việc có đầu ra ổn định, giá cả thuận lợi luôn là mơ ước của nông dân, đặc biệt là ổn định lâu dài theo quy luật cung-cầu của thị trường.

Chị Lê Thị Mai ở xã Khe Sanh chia sẻ: “Thời gian gần đây, cây cà phê đã được nông dân quan tâm nhiều hơn, chủ yếu là do thị trường. Mấy năm nay cà phê vừa được giá, lại vừa được mùa nên bà con nông dân rất phấn khởi. Nếu có đầu ra ổn định thì người dân sẽ gắn bó lâu dài với cây cà phê”.

Chị Nông Thị Hưng, Giám đốc Công ty cà phê Ta Lư-Khe Sanh cho biết: “Cà phê sạch, cà phê chất lượng cao là xu hướng không thể nào thay đổi. Muốn làm ăn lâu dài phải đầu tư theo hướng đó, từ người sản xuất đến chế biến, kinh doanh, phân phối đều phải tuân thủ, để tạo thương hiệu và uy tín, để có thể sống được và hơn thế sống tốt nhờ cây cà phê”.

Du khách trải nghiệm tại vườn cà phê mang thương hiệu Khe Sanh - Ảnh: P.X.D

Hiện nay, nhiều nhà kinh doanh trên địa bàn Hướng Hóa đã tận dụng nguyên liệu tại chỗ với chất lượng cao, sau khi sơ chế rồi thực hiện các công đoạn tiếp theo, cho ra thành phẩm đến tay người tiêu dùng. Đây là cả một quy trình khép kín, bảo đảm có thể kiểm tra chất lượng sản phẩm gần như toàn bộ quy trình, từ đầu vào đến đầu ra. Đáng nói là có những sản phẩm cà phê sạch, hay ít ra là độ an toàn thực phẩm đạt chất lượng đáng tin cậy đã có mặt trên thị trường bán buôn, bán lẻ và tới tận các quán cà phê. Điều này giải quyết được đầu ra của nguyên liệu tại chỗ một cách ổn định, vừa có lợi cho người trồng cà phê lại cũng vừa lợi cho những người sản xuất, kinh doanh sản phẩm.

Bên cạnh đó, đã xuất hiện những ý tưởng mới gắn sản phẩm cà phê bản địa, thương hiệu cà phê Khe Sanh với du lịch sinh thái, dã ngoại. Mô hình kết hợp giữa giới thiệu, quảng bá sản phẩm nông nghiệp, trong đó đặc biệt có thương hiệu cà phê là một cách là mới và hay, tuy vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Anh Trần Thái Thiên, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã nông nghiệp du lịch Việt Nam-Khe Sanh cho biết: “Cà phê Khe Sanh và nói chung ở huyện Hướng Hóa cũ được các cấp có thẩm quyền của nhà nước và các đối tác nước ngoài đánh giá rất cao. Đây là lợi thế cho cà phê bản địa. Và đó cũng là cánh cửa mở ra cho du lịch cà phê nơi đây”.

Cả một chuỗi của quy trình từ sản xuất, chế biến, kinh doanh, quảng bá sản phẩm bằng nhiều con đường khác nhau là một vòng tròn khép kín. Để quy trình này vận hành trôi chảy, đòi hỏi sự nỗ lực trước hết của những người trực tiếp tham gia ở từng công đoạn, sau đó là sự tiếp sức của xã hội để hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả và lan tỏa.

Nhiều chuyện của thương hiệu cà phê Khe Sanh vẫn cần phải tháo gỡ, vẫn còn ở phía trước. Tuy nhiên thương hiệu cà phê Khe Sanh-Hướng Hóa bước đầu chinh phục được thị trường trong tỉnh, trong nước và cả ở nước ngoài là điều có thực. Bên cạnh sự nỗ lực, năng động, sáng tạo của những người sản xuất, kinh doanh, cần có thêm những chính sáchvề vốn, kỹ thuật, hành lang pháp lý để giấc mơ thương hiệu cà phê Khe Sanh-Hướng Hóa ngày càng lan tỏa và thực sự cất cánh trong một thời gian không xa cùng với lễ hội Vì Hòa bình ở Quảng Trị.

Phạm Xuân Dũng