Gìn giữ hồn cốt nghệ thuật truyền thống Khmer

Một tiết mục biểu diễn của Câu lạc bộ nghệ thuật Khmer phường Vĩnh Thông mừng Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026. Ảnh: Mỹ Xuyên

Tiếng trống Chhay dăm đánh thức không gian văn hóa phum, sóc

Mỗi khi tiếng trống Chhay dăm vang lên, không gian phum, sóc của đồng bào Khmer ở An Giang như bừng tỉnh trong sắc màu lễ hội. Âm thanh rộn ràng của trống, chập chõa, Rua keng, Kráp hòa cùng những động tác múa mạnh mẽ, vui tươi không chỉ tạo nên không khí náo nhiệt, mà còn gợi nhắc về một loại hình nghệ thuật dân gian giàu giá trị đang được cộng đồng gìn giữ.

Theo ông Nguyễn Văn Mao, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang, hiện nay, địa phương có hơn 120 người đang thực hành nghệ thuật múa trống Chhay dăm và hơn 150 người đang học tập, rèn luyện. Tuy nhiên, lực lượng có khả năng truyền dạy còn hạn chế, chỉ khoảng 15 người, trong đó có 3 nghệ nhân lớn tuổi với hơn 30 năm kinh nghiệm gắn bó với loại hình nghệ thuật này. “Thời gian qua, tại nhiều chùa Khmer trên địa bàn, phải mời nghệ nhân từ các địa phương lân cận về truyền dạy múa trống Chhay dăm cho thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, số người am hiểu kỹ thuật chế tác trống Chhay dăm ngày càng ít, thiếu người kế thừa, khiến việc duy trì loại hình nghệ thuật này gặp nhiều khó khăn” - ông Mao chia sẻ.

Tại chùa Snay Đon Kum, xã Ô Lâm, tiếng trống Chhay dăm vẫn đều đặn vang lên trong những buổi tập luyện của các em nhỏ. Giữa không gian yên bình của phum, sóc, những gương mặt trẻ say mê hóa thân vào các nhân vật quen thuộc trong văn hóa Khmer như chằn, chằn chim, chằn khỉ... bằng những động tác vừa mạnh mẽ, vừa dí dỏm.

Em Chau Đô Dal, ở ấp Ô Tà Sóc, xã Ô Lâm cho biết, em cùng các bạn thường tập luyện vào buổi tối tại chùa, mỗi buổi kéo dài từ 2 đến 3 giờ. Những ngày đầu làm quen với Chhay dăm là khoảng thời gian không dễ dàng bởi từng động tác múa, từng nhịp trống đều đòi hỏi sự chính xác, dứt khoát. “Em rất yêu thích múa trống Chhay dăm. Em mong muốn tiếp tục học tập, gìn giữ và truyền lại cho nhiều bạn nhỏ khác để nghệ thuật truyền thống của dân tộc mình luôn được duy trì và phát triển” – em Chau Đô Dal chia sẻ.

Trong mỗi tiết mục biểu diễn của Đội trống Chhay dăm chùa Snay Đon Kum, người xem không chỉ cảm nhận được sự sôi động của âm thanh, mà còn thấy được nét đặc trưng trong nghệ thuật biểu diễn của đồng bào Khmer. Các nhân vật hiện lên với vẻ ngộ nghĩnh qua trang phục, động tác hình thể và cách kết hợp hài hòa với tiết tấu trống.

Nghệ nhân Chau Chon, người trực tiếp hướng dẫn múa trống Chhay dăm tại chùa Snay Đon Kum cho rằng, để chơi được loại hình nghệ thuật này cần có niềm đam mê và sự kiên trì. “Người học trước hết phải nắm chắc kỹ thuật đánh trống, hiểu được từng nhịp điệu. Khi đã làm chủ tiếng trống mới có thể kết hợp động tác múa để thể hiện được nội dung bài diễn. Tiếng trống không chỉ cần đúng nhịp, mà còn phải có cảm xúc, có tâm hồn, bởi mỗi âm thanh đều gửi gắm tinh thần của nghệ thuật Chhay dăm” – nghệ nhân Chau Chon chia sẻ.

Không chỉ xuất hiện trong các lễ hội truyền thống, múa trống Chhay dăm còn trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa cộng đồng Khmer. Những tiết mục vui tươi, sinh động đã góp phần kết nối bà con, tạo nên không gian giao lưu văn hóa đặc sắc.

Bà Neáng Sâm Bô, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ô Lâm cho biết, địa phương luôn quan tâm hỗ trợ việc truyền dạy các loại hình dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống cho thế hệ trẻ. Đây là giải pháp quan trọng để bảo tồn bền vững các giá trị văn hóa Khmer trong đời sống hiện đại.

Trao truyền bản sắc văn hóa Khmer cho thế hệ trẻ

Không chỉ có trống Chhay dăm, nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống Khmer khác tại tỉnh An Giang cũng đang được cộng đồng chung tay gìn giữ. Một chiều cuối tuần, tại sala chùa Lang Cat Pagoda, các thành viên Câu lạc bộ nghệ thuật Khmer phường Vĩnh Thông lại cùng nhau tập luyện những bài múa mới. Tiếng nhạc vang lên, từng động tác mềm mại, uyển chuyển được các bạn trẻ thể hiện với niềm say mê và tự hào.

Với các em, mỗi buổi tập không chỉ là thời gian sinh hoạt văn nghệ, mà còn là cơ hội tìm hiểu, gắn bó với văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Em Danh Minh Trí, học sinh Trường Trung học phổ thông Ngô Sĩ Liên, thành viên Câu lạc bộ nghệ thuật Khmer phường Vĩnh Thông cho biết: “Em cảm thấy rất vui khi được học, biểu diễn và góp phần giới thiệu nét đẹp văn hóa Khmer đến với mọi người. Thời gian tới, em sẽ tiếp tục học thêm nhạc ngũ âm, cố gắng rèn luyện để giữ gìn những giá trị truyền thống của dân tộc”.

Bà Hà Thị Út Nhỏ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ nghệ thuật Khmer phường Vĩnh Thông cho biết: “Câu lạc bộ hiện có 25 thành viên, phần lớn là những bạn trẻ có năng khiếu và tình yêu dành cho nghệ thuật truyền thống. Các thành viên thường biểu diễn phục vụ đồng bào trong những dịp lễ lớn như lễ Sene Đôn Ta, Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây hoặc các chương trình văn hóa cộng đồng. Những lời ca Khmer, điệu múa truyền thống cùng sự cổ vũ của bà con chính là nguồn động viên để các em tiếp tục gắn bó với con đường bảo tồn văn hóa dân tộc”.

Theo bà Dương Thị Cẩm Linh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Vĩnh Thông, địa phương luôn quan tâm duy trì và phát triển phong trào văn hóa, văn nghệ trong đồng bào Khmer. Năm 2025, xã bàn giao dàn nhạc ngũ âm cho Câu lạc bộ nhạc ngũ âm chùa Lang Cat Pagoda và trang phục truyền thống cho Câu lạc bộ nghệ thuật Khmer phường; mở lớp truyền dạy nghệ thuật múa, âm nhạc Khmer đã được triển khai nhằm tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp nối giá trị văn hóa của cha ông.

Bằng sự chung tay của chính quyền, nhà chùa, nghệ nhân và thế hệ trẻ, các loại hình nghệ thuật truyền thống Khmer sẽ tiếp tục được trao truyền, lan tỏa, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng và nối dài mạch nguồn văn hóa Khmer trên vùng đất An Giang hôm nay.

Mỹ Xuyên