Gieo vốn trên đỉnh Ngọc Linh

Hành trình thoát nghèo ở vùng cao

Trời chưa tỏ mặt người, giữa cái se lạnh đầu xuân, chuyến xe khách tuyến Tam Kỳ - Nam Trà My đã lăn bánh. Trên xe, phần đông là cán bộ, giáo viên, bộ đội… những người đã quen với nhịp sống “đi núi về xuôi”, bám bản, bám dân ở vùng cao. Gần 100 km đường đèo dốc, càng đi sâu, con đường càng trở nên gập ghềnh, nhiều đoạn xe phải bò chậm để tránh đống đất đá còn ngổn ngang, dấu tích của những đợt sạt lở sau mùa mưa kéo dài.

Sau gần 3 tiếng đồng hồ rung lắc, dãy Ngọc Linh hiện ra sừng sững trước mắt chúng tôi. Ở độ cao 2.605m, “nóc nhà” của miền Trung - Tây Nguyên vừa hùng vĩ, vừa khắc nghiệt. Quanh năm mây phủ, mưa lạnh, rừng già rậm rạp, nơi đây là không gian sinh tồn lâu đời của đồng bào Cơ Tu, Xê Đăng, Ca Dong… cũng là vùng đất sinh tồn cây sâm Ngọc Linh - “quốc bảo” của Việt Nam.

Nhưng, phía sau vẻ đẹp hoang sơ ấy là một thực tế khắc nghiệt tồn tại nhiều năm liền: tỷ lệ hộ nghèo cao, sinh kế phụ thuộc nương rẫy, giao thông chia cắt, điều kiện tiếp cận dịch vụ tài chính rất hạn chế… Chính trong hoàn cảnh đó, nguồn vốn ngân hàng trở thành một “mạch máu” quan trọng, âm thầm nuôi giữ cho vùng cao sơn này không bị tụt hậu.

Trong căn phòng làm việc đơn sơ của Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Nam Trà My, đón chúng tôi bằng chén trà nóng, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Phòng giao dịch chia sẻ, sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn quản lý rộng, đơn vị vẫn duy trì 10 điểm giao dịch tại 5 xã mới, tổ chức giao dịch cố định theo lịch tại xã. Mỗi phiên giao dịch không chỉ là nơi giải ngân, thu nợ, mà còn là dịp để cán bộ ngân hàng phổ biến chính sách, nắm bắt nhu cầu thực tế, tư vấn phương án sử dụng vốn phù hợp cho từng hộ dân.

Từ những phiên giao dịch ấy, dòng vốn chính sách đã len lỏi vào từng thôn, từng nóc nhà. Chúng tôi tìm đến thôn Tak Pỏ, xã Nam Trà My, thăm gia đình chị Đinh Thị Thạnh, người Ca Dong. Trước đây, sinh kế của gia đình chị dựa hoàn toàn vào nương rẫy, trồng bắp, trồng sắn, được chăng hay chớ, phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Thiếu vốn, thiếu kỹ thuật, cuộc sống quanh năm lam lũ, nhiều năm liền thuộc diện hộ nghèo...

Năm 2015, thông qua Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, chị Thạnh được tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách. Không đi theo lối mòn cũ, chị mạnh dạn chuyển sang trồng quế kết hợp nuôi heo sinh sản, mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên vùng cao. Những ngày đầu còn nhiều bỡ ngỡ, song với sự cần cù và sự hỗ trợ kỹ thuật từ địa phương, mô hình từng bước phát huy hiệu quả… Đến nay, gia đình chị đã phát triển hơn 6 ha quế, kết hợp chăn nuôi, tạo nguồn thu ổn định hằng năm. Các con chị được học hành đầy đủ, gia đình chính thức thoát nghèo bền vững. Theo bà Hồ Thị Tăng, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Nam Trà My, từ những mô hình như chị Thạnh, hội tiếp tục tuyên truyền, vận động hội viên mạnh dạn vay vốn, chuyển đổi sinh kế, từng bước nâng cao thu nhập cho bà con.

Thực tế cho thấy, cũng như ở dưới xuôi, trên vùng cao này, tín dụng chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với tổ chức hội, đoàn thể và chính quyền cơ sở. Sự phối hợp “ba chân kiềng” này giúp nguồn vốn đến đúng đối tượng, được sử dụng đúng mục đích, hạn chế rủi ro và tạo sức lan tỏa trong cộng đồng.

Ở độ cao 2.605m, núi Ngọc Linh “nóc nhà” của miền Trung - Tây Nguyên vừa hùng vĩ, vừa khắc nghiệt

Đổi đời từ “Quốc bảo” giữa đại ngàn

Không chỉ dừng lại ở mục tiêu thoát nghèo, dòng vốn ngân hàng trên đỉnh Ngọc Linh còn mở ra cơ hội làm giàu từ chính lợi thế bản địa - cây sâm Ngọc Linh. Ông Lê Quang Trình, Giám đốc Agribank Nam Trà My cho biết, từ một “cây thuốc giấu” của đồng bào Xê Đăng, sâm Ngọc Linh nay đã trở thành cây trồng chủ lực, tạo sinh kế bền vững cho hàng nghìn hộ dân ở vùng cao này.

Điểm đặc biệt của sâm Ngọc Linh là chỉ sinh trưởng tốt ở độ cao trên 1.700m, dưới tán rừng già. Người trồng sâm nhận khoán, bảo vệ rừng nguyên sinh; phát triển sâm gắn liền với giữ rừng, giữ sinh thái, một hướng đi bền vững cho vùng cao.

Được xem là “Quốc bảo” của đất nước, tuy nhiên ngoài điều kiện về thổ nhưỡng, không phải ai cũng có thể trồng được loài sâm quý này. Để tìm hiểu việc trồng sâm của bà con, theo chân các cán bộ tín dụng của Agribank Nam Trà My, chúng tôi đến thăm vườn sâm của ông Trần Văn Hạnh ở thôn Tăk Ngo, xã Trà Linh. Từ trung tâm huyện cũ, vượt hơn 50 km đường đèo, rồi tiếp tục leo bộ gần một giờ qua những con dốc trơn trượt, thẳng đứng, vườn sâm hiện ra dưới tán rừng cổ thụ ở độ cao khoảng 1.800m. Những luống sâm nhỏ xinh nằm lặng lẽ trên tầng thảm mục dày, được rào chắn bảo vệ, chăm chút rất cẩn thận.

Ông Hạnh cho biết, gia đình bắt đầu trồng sâm từ năm 2019. Ban đầu, vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi dài, rủi ro cao, nếu không có sự đồng hành của ngân hàng thì rất khó theo đuổi. Hiện, ông đang vay 2 tỷ đồng từ Agribank để đầu tư chăm sóc vườn sâm. “Trồng sâm là câu chuyện của sự kiên nhẫn. Ngân hàng cho vay dài hơi, mình mới dám gắn bó lâu dài với rừng”, ông Trần Văn Hạnh bộc bạch. Với giá bán lúc cao điểm lên đến 220 triệu đồng/kg, từ những lúc phải xoay xở đủ nghề, đến nay nhờ cây sâm Ngọc Linh, sự hỗ trợ của ngân hàng, ông Hạnh đang là một trong rất nhiều tỷ phú ở miền sơn cước này.

Theo ông Trần Ngọc Ánh, Giám đốc Agribank Quảng Nam, chi nhánh đã xác định hỗ trợ vốn cho phát triển dược liệu, đặc biệt là sâm Ngọc Linh, một trong những hướng đi chiến lược cho khu vực miền núi ở địa phương. Ngân hàng chủ động bố trí nguồn vốn, áp dụng lãi suất phù hợp với chu kỳ sinh trưởng dài của cây sâm… Thực tế cho thấy, dòng vốn ngân hàng không chỉ giúp người dân có điều kiện đầu tư sản xuất, mà còn góp phần giữ rừng, hạn chế tình trạng di cư lao động, bảo tồn văn hóa bản địa...

…Chia tay Ngọc Linh khi đất trời đang chuyển mình sang xuân, mây núi bảng lảng giăng kín lối về. Trên đỉnh núi cao ấy, dòng vốn ngân hàng vẫn bền bỉ như mạch nước ngầm, góp phần giữ sinh kế, giữ rừng và giữ người ở lại với đại ngàn. Và giữa không gian mênh mang sương núi, bất chợt vang lên trong tâm trí những giai điệu quen thuộc của ca khúc “Giấc mơ Ngọc Linh” của của nhạc sĩ Phan Văn Minh. “Ôi sâm Ngọc Linh như nàng tiên ngủ quên giữa rừng xanh. Hôm nao em vươn vai, thức giấc cất tiếng hát, gọi ánh sáng xua đi đêm trường, đem kho báu gọi mời muôn phương. Hê chiêng cồng lên, buôn làng ta cùng nhau giữ rừng thiêng. Hê hê hê hê hê cho cây sâm vươn lên cho con suối hát reo trên nguồn, cho cây lá mát xanh đại ngàn, để xuân về cùng giấc mơ Ngọc Linh...”.

Những ca từ mộc mạc đầy tin tưởng ấy dường như đã nói hộ khát vọng của người dân vùng cao - khát vọng được làm giàu chính đáng trên chính mảnh đất quê hương, gắn sinh kế với rừng, gắn tương lai với đại ngàn. Từ những đồng vốn Ngân hàng được gieo đúng chỗ, đúng người, những “giấc mơ Ngọc Linh” không còn chỉ là lời ca, mà đang dần hiện hữu trong từng bản làng, từng mái nhà, mở ra một mùa Xuân ấm no, bền vững giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ.

Nghi Anh