Giáo viên đăng vlog, bán hàng TikTok như KOL

Giáo viên quay video ngắn và đăng tải trên nền tảng mạng xã hội. Ảnh: China Daily.

Ngày càng nhiều giáo viên ở Trung Quốc đưa hình ảnh của mình vượt ra khỏi không gian lớp học và xuất hiện dày đặc trên nền tảng mạng xã hội. Từ dạy kèm đến thực hiện các tiểu phẩm hài, việc giáo viên làm video ngắn đang trở thành hiện tượng phổ biến nhưng cũng gây tranh cãi tại Trung Quốc, theo China Daily.

Đăng video, gắn giỏ hàng

Bên cạnh những người tận dụng sức ảnh hưởng của mạng xã hội để chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy và tài nguyên học tập hữu ích, một “vùng xám” cũng dần hình thành. Ở đó, ranh giới giữa nhà giáo tận tâm và người theo đuổi lợi nhuận ngày càng trở nên mờ nhạt.

Trên các nền tảng, chỉ cần tìm kiếm từ khóa "giáo viên", người dùng có thể bắt gặp hàng loạt tài khoản tự nhận là nhà giáo. Nhiều người đăng tải video tiểu phẩm trong lớp học, thậm chí học sinh cũng làm diễn viên phụ trong các tiểu phẩm đó

Thậm chí, những tài khoản này thường giới thiệu bản thân là “giáo viên giàu kinh nghiệm”. Họ đăng video bài giảng, giải bài tập, ghi lại đời sống lớp học, đồng thời phát trực tiếp và quảng bá sản phẩm trong giỏ hàng cá nhân. Không ít người còn khai thác hình ảnh học sinh để thu hút người theo dõi và tăng tương tác.

China Daily lấy ví dụ về tài khoản Douyin có tên "Giáo viên Tiếng Anh Xiao Liu". Người này giới thiệu là giáo viên tiếng Anh, sinh sau năm 1995. Trong các video chia sẻ trên mạng, người này đăng tải hình ảnh lớp học, để lộ rõ khuôn mặt của học sinh. Hiện, tài khoản có hơn 108.000 người theo dõi và bày bán 53 mặt hàng, từ sách vở đến đồ ăn vặt.

Một tài khoản khác sở hữu 860.000 người theo dõi cũng chia sẻ loạt video học sinh. Tài khoản này hiện gắn giỏ hàng hơn 40 sản phẩm, phần lớn là sản phẩm liên quan giáo dục.

Một giáo viên mầm non nổi tiếng sau loạt video ngắn trên mạng.

Nhiều rủi ro

Theo hướng dẫn về quy tắc ứng xử nghề nghiệp của giáo viên do Bộ Giáo dục Trung Quốc ban hành, nhà giáo ở nước này bị nghiêm cấm tham gia công việc bán thời gian có thù lao ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ chính.

Đồng thời, Bộ luật Dân sự Trung Quốc cũng đưa ra những điều khoản bảo vệ quyền đối với hình ảnh cá nhân. Như vậy, giáo viên không được phép sử dụng hình ảnh học sinh nếu chưa có sự đồng ý của các em hoặc người giám hộ, đặc biệt khi phục vụ mục đích thương mại.

Giáo sư Cai Zhenhua tại trường Quản lý công (Đại học Xiangtan) nhận định việc giáo viên phát trực tiếp là một hình thức tự đổi mới trong thời đại số và có thể trở thành công cụ hữu ích, nhất là khi nguồn lực giáo dục còn phân bổ chưa đồng đều.

Tuy vậy, ông nhấn mạnh rằng cần xác lập ranh giới hợp lý và phải dựa trên ba tiêu chí gồm: Hoạt động đó có ảnh hưởng đến công việc chính hay không; có xâm phạm quyền lợi học sinh hay không; có làm suy giảm công bằng giáo dục hay không.

Theo GS Cai, khác biệt cốt lõi giữa chia sẻ tri thức và trục lợi nghề nghiệp nằm ở mục đích và định hướng giá trị. Trong đó, chia sẻ tri thức xuất phát từ lợi ích chung của giáo dục, còn trục lợi hướng đến việc kiếm tiền bằng cách biến lớp học và đời sống học đường thành nội dung tạo lưu lượng truy cập.

Ông Cai cho rằng nếu giáo viên chia sẻ kiến thức ngoài giờ làm việc, không lợi dụng vị trí để thu lợi, đó có thể được xem là sự mở rộng nghề nghiệp chính đáng. Ngược lại, việc phát trực tiếp trong giờ giảng dạy hoặc sử dụng học sinh làm “công cụ tạo tương tác” để nhận tiền thưởng là hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Chung quan điểm, ông Gao Hang, Phó viện trưởng trường Giáo dục (Đại học Nhân dân Trung Quốc), cảnh báo việc quay phim học sinh, kể cả trong giờ nghỉ, có thể xâm phạm quyền nghỉ ngơi và quyền đối với hình ảnh của các em.

“Một số video quay cận mặt học sinh, làm lộ thông tin sinh trắc học, có thể bị lợi dụng bằng công cụ AI cho mục đích bất hợp pháp như tống tiền”, ông nói, đồng thời bày tỏ lo ngại các video rất dễ thu hút bình luận dung tục, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tâm lý trẻ.

Ngoài gây hại đến trẻ, hai chuyên gia cũng cho rằng việc sản xuất và biên tập video ngắn gây tiêu tốn nhiều thời gian, công sức và áp lực tinh thần. Điều này cũng dễ làm phân tán năng lượng, khiến giáo viên quên đi nhiệm vụ chính là nâng cao chất lượng giảng dạy. Hơn nữa, khi giáo viên tham gia quảng bá thương mại, bán hàng qua mạng, họ có thể bị nghi ngờ làm thêm có thù lao trái phép, ảnh hưởng đến nhiệm vụ chính.

Qua đó, hai chuyên gia đề xuất xây dựng hệ thống quản lý khép kín, đồng thời nhấn mạnh phải phân định rạch ròi giữa “không gian giảng dạy” và “không gian riêng tư”.

Theo đó, giáo viên có quyền tự do biểu đạt như mọi công dân trong đời sống cá nhân. Tuy nhiên, nội dung đăng tải với tư cách nghề nghiệp, dù ngoài khuôn viên trường, vẫn cần tuân thủ chuẩn mực đạo đức nghiêm ngặt hơn.

“Giáo viên có sức ảnh hưởng nêu gương rất lớn. Nếu học sinh thấy thầy cô phớt lờ quy định hoặc chạy theo lợi ích thương mại trên mạng, các em có thể coi đó là hành vi bình thường”, GS Cai cảnh báo.

Tú Anh