Giảm thủ tục nhưng không giảm kiểm soát quyền lực

Toàn cảnh phiên thảo luận ở tổ 4 chiều 19/8. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Đoàn ĐBQH TP. Huế thảo luận tại tổ 4 cùng các đoàn Khánh Hòa và Lào Cai. UVTW Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Đình Trung điều hành phiên thảo luận.

Thu hồi đất phải thật sự cần thiết

Tham gia thảo luận, Trưởng đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Đình Trung cho rằng, Điều 35 dự thảo đã quy định khá cụ thể các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Tuy nhiên, từ thực tiễn, đại biểu đề nghị bổ sung trường hợp thu hồi đất để thực hiện các dự án thương mại, dịch vụ trên khu đất có lăng mộ.

Theo đại biểu, hiện đất thương mại, dịch vụ không thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi mà chủ đầu tư phải tự thỏa thuận. Điều này đặc biệt khó thực hiện tại miền Trung, nơi có những địa bàn diện tích đất có lăng mộ chiếm hơn 50%.

TP. Huế hiện đang quy hoạch, sắp xếp lại các khu vực lăng mộ, thực hiện quy tập nhằm sử dụng hiệu quả hơn quỹ đất. Vì vậy, nếu các dự án thương mại, dịch vụ có đất lăng mộ trong phạm vi thực hiện mà vẫn phải tự thỏa thuận thì rất khó triển khai.

 UVTW Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Đình Trung tham gia thảo luận ở tổ. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

“Đề nghị bổ sung thêm đối tượng này vào Điều 35 để tạo thuận lợi cho địa phương sắp xếp quỹ đất và triển khai dự án”, đại biểu Nguyễn Đình Trung kiến nghị.

Cùng quan tâm đến vấn đề thu hồi đất, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn ĐBQH TP. Huế) đề nghị chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống của người dân sau thu hồi đất.

Với các dự án BT, đại biểu nhấn mạnh việc thu hồi đất phải tuân thủ nguyên tắc Nhà nước chỉ thu hồi đất trong trường hợp thật sự cần thiết theo Hiến pháp. Không thể vì một dự án đã được xác định mà mặc nhiên coi việc thu hồi đất là đương nhiên.

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Huế cũng cho rằng việc mở rộng các trường hợp thu hồi đất phải dựa trên tiêu chí thật sự cần thiết vì lợi ích quốc gia, công cộng, phù hợp Hiến pháp và có căn cứ rõ ràng.

Không nên chỉ dựa vào việc dự án đã có văn bản phê duyệt hoặc nằm trong một khoảng thời gian nhất định. Với từng trường hợp thu hồi, cần đánh giá tác động đối với người dân, ngân sách và khả năng thực hiện; đặc biệt phải chứng minh vì sao Nhà nước cần thu hồi mà không thể áp dụng cơ chế thỏa thuận.

 Đại biểu Nguyễn Tiến Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Huế cho rằng việc mở rộng các trường hợp thu hồi đất phải dựa trên tiêu chí thật sự cần thiết. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Rà soát kỹ hơn nguyên tắc áp dụng pháp luật 

Một trong những vấn đề được các đại biểu đặc biệt lưu ý là quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và cách thức tiếp cận đất đai của người dân, doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam cho rằng, kế hoạch sử dụng đất cấp xã vẫn có thể trở thành điểm nghẽn nếu tiếp tục được thiết kế với quá nhiều thủ tục. Quy hoạch cần mang tính định hướng, còn kế hoạch sử dụng đất không nên trở thành thêm một lớp thủ tục làm kéo dài thời gian triển khai dự án.

Đại biểu gợi ý nghiên cứu cách tiếp cận theo “tiêu chí sử dụng đất” thay vì chỉ dựa vào “mục đích sử dụng đất”. 

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề nghị rà soát kỹ hơn nguyên tắc áp dụng pháp luật. Dự thảo tiếp tục đặt cơ chế ưu tiên Luật Đất đai khi có sự khác biệt với các luật khác trong nhiều lĩnh vực như quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, đấu giá, đấu thầu, thu hồi đất, bồi thường, đăng ký và giá đất.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế góp ý về góc độ chính sách của dự luật. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Góp ý ở góc độ chính sách, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế đề nghị chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số phải có “địa chỉ đất” cụ thể.

Theo đại biểu, dự thảo đã quy định nhiều hình thức hỗ trợ nhưng chưa trả lời đầy đủ các câu hỏi: ai bảo đảm, bằng nguồn đất nào, trong thời hạn nào và nếu không thực hiện thì trách nhiệm thuộc về ai.

Cần hình thành một quy trình xuyên suốt: rà soát quỹ đất, xác định đất sử dụng không hiệu quả hoặc không còn nhu cầu, xử lý pháp lý, đưa về địa phương, hình thành quỹ đất và bố trí cho người không có hoặc thiếu đất.

Nhà ở xã hội phải đúng người, đúng nhu cầu

Từ câu chuyện đất đai, các đại biểu cũng đặt yêu cầu cao hơn với chính sách nhà ở, nhất là nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam tham gia thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng cần chỉnh lý Luật Nhà ở từ “tầng kiến trúc chính sách”, thay vì chỉ sửa câu chữ. Cách phân loại các nhóm nhà ở hiện chưa cùng một hệ quy chiếu: nhà ở thương mại vận hành theo cơ chế thị trường; nhà ở công vụ phục vụ yêu cầu công vụ; nhà ở cho thuê phản ánh phương thức khai thác; trong khi nhà ở xã hội lại được đặt trong nhóm nhà ở chính sách.

Theo đại biểu, nếu không làm rõ mối quan hệ này, các quy định phía sau dễ tiếp tục chồng lấn về đất đai, nguồn vốn, ưu đãi và đối tượng.

Với nhà ở xã hội, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị đặt nguyên tắc “đúng người - đúng nhu cầu - đúng mức hỗ trợ”. Không nên để chính sách hỗ trợ nhà ở bị chuyển hóa thành lợi ích tài sản thuần túy.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế để Nhà nước hoặc quỹ nhà ở có quyền mua lại ưu tiên trong một thời gian nhất định; trường hợp người được hưởng ưu đãi bán nhà sớm, cần xem xét cơ chế chia sẻ một phần giá trị tăng thêm tương ứng với mức hỗ trợ đã nhận.

 Đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân TP. Huế ề nghị làm rõ tỷ lệ dư nợ tín dụng, dư nợ trái phiếu trên vốn chủ sở hữu. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân TP. Huế đề nghị tăng trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc hoàn tất giấy tờ cho người mua nhà.

Đại biểu dẫn thực tế người mua đã thanh toán đủ 100% giá trị căn hộ nhưng sau một năm vẫn chưa được hoàn tất thủ tục cấp giấy chứng nhận. Vì vậy, Luật Kinh doanh bất động sản cần quy định rõ hơn thời hạn và trách nhiệm của chủ đầu tư, bảo đảm người dân không phải bỏ đủ tiền nhưng tiếp tục chờ đợi quyền sở hữu hợp pháp.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ tỷ lệ dư nợ tín dụng, dư nợ trái phiếu trên vốn chủ sở hữu; cho phép ủy quyền trong nội bộ doanh nghiệp thay vì cấm tuyệt đối việc ký hợp đồng; đồng thời kiểm soát các hình thức “giữ chỗ”, “phiếu ưu tiên”, “thỏa thuận tư vấn” để tránh biến tướng thành huy động vốn trái quy định.

Tập trung nguồn lực, tăng hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia

Sáng cùng ngày, thảo luận tại tổ về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) và Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, các đại biểu Đoàn ĐBQH TP. Huế đề nghị tiếp tục đổi mới cơ chế phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực theo hướng phân cấp mạnh, giảm thủ tục, tăng hiệu quả đầu ra.