Giải mã ngôi đền thiêng liêng nhất của vương quốc Âu Lạc cổ đại

Ngôi đền được xây trên nền cung điện xưa của vua Âu Lạc. Theo truyền thuyết và nhiều tư liệu lịch sử, đền thờ An Dương Vương (còn gọi là đền Thượng) được dựng trên khu vực từng là nội cung của kinh đô Âu Lạc thời cổ. Công trình nằm trong khu thành Nội của Cổ Loa, nơi được xem là trung tâm quyền lực của nhà nước Âu Lạc hơn 2.000 năm trước.

Đền được xây dựng từ thời Lê và trải qua nhiều lần trùng tu. Ngôi đền hiện nay được khởi dựng vào năm 1687 dưới triều vua Lê Hy Tông. Qua nhiều thế kỷ, đền đã trải qua nhiều lần tu sửa lớn, đặc biệt là vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, nhưng vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính và nhiều yếu tố kiến trúc truyền thống.

Đền nằm trên một gò đất được ví như đầu rồng. Khu đền được xây trên một gò đất cao giữa thành Cổ Loa, tương truyền có hình dáng giống đầu rồng trong phong thủy. Vị trí này tạo nên thế đất linh thiêng và cũng giúp công trình nổi bật giữa không gian cổ kính của khu di tích.

Khu đền có kiến trúc truyền thống theo trục thần đạo. Đền quay mặt về hướng Nam và được xây dựng theo trục Nam – Bắc. Các hạng mục chính gồm nghi môn, tiền đường, trung đường, hậu cung, nhà bia và hai dãy hành lang. Nền đền được nâng cao dần theo từng lớp, tạo cảm giác trang nghiêm và bề thế.

Hai “mắt rồng” bí ẩn nằm trong khuôn viên đền. Trong khu đền có hai hố đất được người dân gọi là “mắt rồng” của thành Cổ Loa. Điều kỳ lạ là một hố luôn có nước dù trời hạn, trong khi hố kia lại khô cạn ngay cả khi mưa lớn, khiến nơi đây trở thành chi tiết bí ẩn thu hút nhiều sự tò mò.

Trước đền có giếng Ngọc gắn với truyền thuyết Mỵ Châu – Trọng Thủy. Ngay trước cổng đền là giếng Ngọc nổi tiếng. Theo truyền thuyết dân gian, đây là nơi Trọng Thủy đã nhảy xuống tự tử sau khi biết mình vô tình gây nên bi kịch cho Mỵ Châu. Người xưa còn tin rằng dùng nước giếng này rửa ngọc trai sẽ khiến ngọc trở nên sáng hơn.

Trong đền có tượng đồng An Dương Vương rất đặc biệt. Một pho tượng đồng của vua An Dương Vương hiện được thờ trong đền. Tượng được đúc năm 1897, từ nguồn đồng phát hiện khi người dân đào đất trùng tu đền vào năm 1893. Ngày nay tượng đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Cặp rồng đá trước đền là di vật hàng trăm năm tuổi. Trước bậc tam cấp của đền có đôi rồng đá cổ được chạm khắc tinh xảo, có niên đại khoảng thế kỷ 18 thời Lê Trung Hưng. Đây là một trong những tác phẩm điêu khắc đá quý hiếm còn lại tại di tích, thể hiện quyền uy của vị vua được thờ phụng.

Lễ hội Cổ Loa gắn liền với ngôi đền này. Hàng năm, từ ngày mồng 6 tháng Giêng âm lịch, lễ hội Cổ Loa được tổ chức long trọng tại đền thờ An Dương Vương. Lễ hội kéo dài nhiều ngày với các nghi thức tế lễ truyền thống và hoạt động văn hóa dân gian, thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham dự.

Đền thuộc quần thể di tích quốc gia đặc biệt Cổ Loa. Khu đền là một phần quan trọng của quần thể di tích thành Cổ Loa – kinh đô của nhà nước Âu Lạc vào thế kỷ 3 trước Công nguyên. Toàn bộ khu di tích đã được xếp hạng Di tích quốc gia từ năm 1962 và sau đó trở thành Di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam.

Mời quý độc giả xem video: Vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới kỳ vĩ / Quảng Ninh TV

Quốc Lê