FTA Index cần trở thành công cụ giúp nhận diện điểm nghẽn, thúc đẩy cải cách

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, sau gần 40 năm đổi mới và hơn hai thập kỷ chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã có 17 FTA đang thực thi, chiếm hơn 80% GDP toàn cầu. Các hiệp định tạo thêm cơ hội mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, thúc đẩy cải cách thể chế và góp phần nâng cao vị thế quốc gia.

Tuy nhiên, lợi thế từ các FTA không tự động chuyển hóa thành tăng trưởng. Cạnh tranh giữa các nền kinh tế lớn, tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và những tiêu chuẩn mới của thương mại quốc tế đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp và năng lực điều hành của các địa phương.

Đo lường để thúc đẩy cải cách

Phát biểu tại lễ công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi các Hiệp định thương mại tự do tại các địa phương (FTA Index 2025) ngày 18/8, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ đo lường sang hành động, đưa các cam kết hội nhập thành kết quả cụ thể cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Chinhphu.vn.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tăng trưởng nhanh và bền vững hơn dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng suất và sức mạnh của cộng đồng doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, hội nhập kinh tế quốc tế không chỉ là mở rộng thị trường mà còn phải tạo động lực cải cách thể chế và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, hội nhập không chỉ dừng lại ở các thỏa thuận, cam kết mà phải cụ thể hóa, lượng hóa việc triển khai FTA thành kết quả, sản phẩm thực chất.

Theo ông, sau một năm công bố lần đầu, FTA Index đã tạo nền móng để đo lường năng lực tổ chức thực thi và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA. Sang năm thứ hai, bộ chỉ số cần vượt khỏi phạm vi chấm điểm, xếp hạng kết quả thực thi FTA tại các địa phương để thúc đẩy những thay đổi cụ thể trong quản trị và năng lực cạnh tranh của địa phương.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh FTA Index cần được xem là công cụ quản trị hội nhập kinh tế quốc tế. Qua phản ánh của doanh nghiệp và kết quả thực thi tại địa phương, bộ chỉ số phải chỉ ra nơi làm tốt, nơi còn hạn chế và điểm nghẽn nằm ở thể chế, thủ tục, thông tin, hạ tầng, nhân lực hay phối hợp giữa các cơ quan.

"Quan trọng hơn, mỗi phát hiện từ FTA Index phải gắn với một giải pháp cụ thể, một cơ quan chịu trách nhiệm và một thời hạn khắc phục cụ thể", ông nói.

Ba nhóm nhiệm vụ nâng cao hiệu quả thực thi FTA

Từ kết quả FTA Index 2025, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các cấp, ngành và địa phương tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ.

Thứ nhất, coi thực thi FTA là một phần của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và là chỉ tiêu phản ánh năng lực điều hành, khả năng hội nhập của địa phương.

Các địa phương cần đưa thực thi FTA vào chương trình phát triển kinh tế - xã hội, gắn với trách nhiệm người đứng đầu và xây dựng kế hoạch hành động sau khi công bố chỉ số. Những điểm nghẽn lớn cần được xác định và xử lý dứt điểm.

Việc thực thi FTA cũng cần gắn với thu hút đầu tư có chọn lọc, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ hai, các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường chia sẻ dữ liệu. Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin FTA đồng bộ, dễ tiếp cận, từng bước ứng dụng AI để hỗ trợ doanh nghiệp tra cứu cam kết, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn thị trường và cảnh báo rủi ro.

Cơ quan quản lý cần chuyển từ cung cấp thông tin chung sang hỗ trợ theo nhu cầu cụ thể của từng doanh nghiệp, ngành hàng và địa phương.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị Bộ Công Thương tiếp tục đàm phán các FTA thế hệ mới, đồng thời hoàn thiện FTA Index theo hướng ổn định, minh bạch và có khả năng so sánh giữa các địa phương.

Theo ông, FTA Index không nên dừng lại ở việc được công bố thường niên. Việt Nam cần hướng tới xây dựng hệ sinh thái số FTA quốc gia, trong đó thông tin và dữ liệu được cập nhật thường xuyên, mô hình tốt được nhân rộng và những vướng mắc kéo dài được theo dõi, đôn đốc xử lý.

Nhiệm vụ thứ ba là đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình thực thi và tận dụng các cam kết từ FTA.

Phó Thủ tướng cho rằng thời gian qua, việc đàm phán, ký kết các FTA đòi hỏi nhiều nỗ lực, nhưng sau khi được ký kết, việc tận dụng các cam kết và lợi ích từ những hiệp định này chưa đạt kỳ vọng. Điều này cần tập trung khắc phục trong thời gian tới.

Nhà nước có trách nhiệm tạo môi trường thuận lợi và tháo gỡ rào cản thể chế, trong khi doanh nghiệp phải chủ động đổi mới công nghệ, nâng chất lượng quản trị, xây dựng thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn xanh, lao động, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Các hiệp hội ngành hàng cần phát huy vai trò kết nối, tổ chức hệ sinh thái hợp tác để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.