FTA Index 2025: Thước đo hiệu quả công tác hội nhập

Động lực mới nâng chất lượng thực thi FTA

Năm 2024, dưới sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành, địa phương lần đầu triển khai, công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các hiệp định thương mại tự do tại các địa phương (FTA Index). Bộ chỉ số được ghi nhận là thước đo mới trong đánh giá hiệu quả công tác hội nhập.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định, FTA Index được xây dựng nhằm góp phần đưa các cam kết hội nhập đi vào thực tiễn

Về vai trò của FTA Index, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định: “FTA Index được xây dựng với mục tiêu rất rõ ràng là nhằm góp phần đưa các cam kết hội nhập đi vào thực tiễn hoạt động của địa phương và doanh nghiệp”.

Theo Thứ trưởng, FTA Index bước đầu tạo thêm một kênh thông tin khách quan, giúp nhận diện điểm mạnh, hạn chế và nhu cầu cải thiện trong thực thi FTA tại từng địa phương, đồng thời thúc đẩy sự quan tâm, chủ động của các địa phương đối với chất lượng hội nhập.

Tiếp nối thành công của năm đầu triển khai, kết quả FTA Index 2025 được đánh giá đa chiều và khả quan. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, không có địa phương nào thuộc nhóm “Yếu”; một địa phương được xếp loại “Rất tốt” và năm địa phương thuộc nhóm “Tốt”.

Đánh giá cao kết quả này, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định, FTA Index 2025 tiếp tục được hoàn thiện về phương pháp khảo sát, nội dung đánh giá và chất lượng dữ liệu. Bộ chỉ số vẫn lấy doanh nghiệp làm trung tâm, phản ánh trực tiếp trải nghiệm của doanh nghiệp trong tiếp cận thông tin, thực hiện thủ tục, đáp ứng cam kết và nhận hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

FTA Index cũng tạo cơ sở để Bộ Công Thương và các bộ, ngành nhận diện điểm nghẽn từ địa phương, thay vì chỉ nhìn vào các chỉ tiêu xuất nhập khẩu ở cấp quốc gia. Nếu được duy trì và cải thiện hằng năm, bộ chỉ số có thể trở thành nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ hoạch định chính sách hội nhập.

Ông Pavit Ramachandran, Phó Vụ trưởng Vụ Đông Nam Á, Ngân hàng Phát triển Châu Á, cho rằng điểm đặc biệt của FTA Index là đưa tiếng nói và kinh nghiệm của doanh nghiệp trực tiếp vào quá trình hoạch định chính sách ở cả cấp trung ương và địa phương.

Bộ chỉ số giúp thu hẹp khoảng cách giữa cam kết FTA quốc gia và thực thi trên thực tế, xác định những nội dung đang phát huy hiệu quả, điểm nghẽn doanh nghiệp gặp phải và những lĩnh vực cần hỗ trợ thêm, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo ông Pavit Ramachandran, Phó Vụ trưởng Vụ Đông Nam Á, Ngân hàng Phát triển Châu Á, điểm đặc biệt của FTA Index là đưa tiếng nói của doanh nghiệp trực tiếp vào quá trình hoạch định chính sách

Từ góc độ địa phương, ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng cho hay, bộ chỉ số cho phép đánh giá toàn bộ hoạt động thực thi FTA từ góc nhìn doanh nghiệp, qua đó xác định những việc cần làm tốt hơn để cung cấp thông tin và hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp.

“Chúng tôi quan niệm rằng FTA Index không phải chỉ là một đánh giá mang tính biểu tượng, mà là một bảng xếp hạng giúp Hải Phòng có thể nhìn ra những điểm mạnh, điểm yếu và tiếp tục cải thiện công tác của mình”, lãnh đạo UBND thành phố Hải Phòng cho hay.

Rút gọn khoảng cách để tận dụng tốt FTA

Dù hiệu quả tận dụng FTA của cộng đồng doanh nghiệp và địa phương đã được cải thiện, báo cáo kết quả đánh giá thực hiện FTA Index 2025 vẫn chỉ ra những vấn đề còn tồn tại.

Trong đó, tương tác chính sách giữa chính quyền và doanh nghiệp đã được mở rộng thông qua tập huấn, góp ý, phản hồi và cung cấp thông tin, nhưng sự tham gia thường xuyên của doanh nghiệp vẫn chưa đạt như mong muốn.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp đã biết đến FTA nhưng phần lớn chưa hiểu đủ sâu để vận dụng. Thông tin về các FTA không thiếu, song tần suất và độ sâu tiếp cận còn hạn chế. Doanh nghiệp hiện chủ yếu khai thác những lợi ích dễ nhận thấy như ưu đãi thuế quan, quy tắc xuất xứ, trong khi nhiều cam kết khác chưa được tận dụng tương xứng.

Vấn đề này càng đáng lưu ý khi các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Muốn tận dụng FTA, doanh nghiệp không thể chỉ biết mức thuế ưu đãi mà phải hiểu đầy đủ điều kiện để hàng hóa có thể tiếp cận thị trường.

Thực tế ngành da giày cho thấy rõ hai mặt của quá trình này. Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (Lefaso) cho biết, tác động của các FTA tới xuất khẩu của ngành khá rõ ràng, song việc đáp ứng các yêu cầu mới cũng buộc doanh nghiệp thay đổi phương thức sản xuất, quản lý và tổ chức chuỗi cung ứng.

Bà Phan Thị Thanh Xuân cũng nhìn nhận, FTA Index cần trở thành công cụ để cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng cải thiện. “Tôi mong muốn rằng bộ chỉ số phải rất thực chất, đo lường được đúng bản chất và giúp cho chúng ta cải thiện được chất lượng của việc thực thi các FTA”, đại diện Lefaso nói.

FTA Index là kênh phản ánh hiệu quả thực hiện các FTA của doanh nghiệp

Đây cũng là yêu cầu được các đối tác quốc tế đặt ra. Bà Renee Deschamps, Phó Đại sứ Australia tại Việt Nam nhận định, FTA Index có giá trị khi cung cấp thông tin về cách FTA được triển khai ở cấp địa phương, đồng thời giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn những hỗ trợ mà chính quyền đang cung cấp. “Chỉ số này sẽ giúp doanh nghiệp hiểu được sự hỗ trợ sẵn có từ chính quyền địa phương để tận dụng các hiệp định này”, ông Renee Deschamps nhấn mạnh.

Dù mới bước sang năm thứ hai, FTA Index đã cho thấy sự cần thiết khi trở thành công cụ đánh giá hiệu quả thực thi FTA, phản ánh rõ hơn khoảng cách giữa cam kết và khả năng tận dụng trên thực tế.

Để tiếp tục phát huy vai trò, Bộ Công Thương xác định FTA Index sẽ được sử dụng như công cụ theo dõi, đánh giá và nâng cao chất lượng thực thi FTA. Với địa phương, kết quả đánh giá là căn cứ rà soát chương trình hành động, nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và nhu cầu hỗ trợ doanh nghiệp. Với cơ quan trung ương, đây là nguồn thông tin thực tiễn để nhận diện khó khăn, hoàn thiện chính sách và giải pháp hỗ trợ xuất nhập khẩu. Với doanh nghiệp, bộ chỉ số tạo thêm kênh phản hồi để tiếng nói của khu vực tư nhân được đưa sâu hơn vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách.

“Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện FTA Index về phương pháp đánh giá, chất lượng dữ liệu và khả năng ứng dụng trong quản lý nhà nước; kết hợp chặt chẽ hơn giữa phản hồi của doanh nghiệp với các dữ liệu định lượng. Qua đó, bộ chỉ số sẽ từng bước góp phần hình thành hệ thống quản trị thực thi FTA hiệu quả hơn, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và lấy kết quả thực thi làm thước đo”, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân thông tin thêm.

Ở góc độ chuyên gia nước ngoài, ông Pavit Ramachandran cũng khuyến nghị, để FTA Index thực sự thúc đẩy cải cách, có ba yếu tố quan trọng: Thứ nhất, các phát hiện phải dẫn đến hành động; thứ hai, cơ quan trung ương và địa phương cần chịu trách nhiệm và theo sát việc thực hiện các phát hiện đó; thứ ba, phương pháp luận phải duy trì tính đáng tin cậy và minh bạch, với sự tham gia liên tục của khu vực tư nhân.