FIFA bị kiện

Bức tranh cá voi khổng lồ từng hiện diện trên đường chân trời Dallas suốt 25 năm đã biến mất trước World Cup 2026. Ảnh: Wyland Foundation.

Tháng 6, hàng nghìn người hâm mộ sẽ đổ về thành phố Dallas (bang Texas, Mỹ) để theo dõi các trận đấu World Cup. Bên cạnh bóng đá, thành phố này còn nổi tiếng với hệ thống bảo tàng, phòng trưng bày và các tác phẩm nghệ thuật công cộng.

Tuy nhiên, một hình ảnh quen thuộc từng gắn bó với thành phố suốt 25 năm sẽ không còn xuất hiện. Bức tranh tường khổng lồ về cá voi và sinh vật biển của nghệ sĩ Robert Wyland đã bị sơn phủ vào tháng 5, trong bối cảnh địa điểm này được lên kế hoạch cho một dự án mới liên quan đến World Cup 2026.

Nghệ sĩ Robert Wyland đã đệ đơn kiện liên bang, yêu cầu FIFA cùng các chủ sở hữu tòa nhà bồi thường 25 triệu USD. Ông cho rằng các bên đã cho sơn đè lên Ocean Life (1999), bức tranh tường nằm trong dự án gồm khoảng 100 tác phẩm ông thực hiện trên khắp thế giới nhằm kêu gọi bảo vệ đại dương và nâng cao nhận thức về ô nhiễm biển.

Tác phẩm rộng khoảng 1.580 m2, cao tương đương 8 tầng nhà, khắc họa những con cá voi lưng gù đang bị đe dọa cùng cá heo và nhiều sinh vật biển khác. Đơn kiện được nộp ngày 1/6 tại Tòa án Quận Dallas bởi hãng luật Carrington, Coleman, Sloman & Blumenthal.

Theo một đài truyền hình địa phương thuộc hệ thống Fox, chính quyền Dallas cho biết Wyland đã được hỏi ý kiến và cho phép sơn phủ bức tranh. Tuy nhiên, nghệ sĩ phủ nhận thông tin này. Wyland nói với Fox rằng đó là “lời nói dối trắng trợn”.

Theo đơn kiện, việc phá hủy bức tranh tường Ocean Life (1999), còn được biết đến với tên gọi Whaling Wall 82 trong dự án tranh tường toàn cầu của Robert Wyland, bị phía nghệ sĩ cho là vi phạm quyền theo Đạo luật Quyền Nghệ sĩ Thị giác năm 1990 (VARA).

Các bị đơn bao gồm FIFA, công ty Canada Slate Asset Management (chủ sở hữu tòa nhà tại số 505 N Akard Street) - nơi bức tranh được thực hiện, và công ty Bất động sản 3PZ - đơn vị được xác định là công ty con hoặc đối tác liên kết của Slate, đồng sở hữu tòa nhà.

Andrea Perez, người đứng đầu bộ phận luật nghệ thuật của hãng luật đại diện Wyland, cho rằng vụ việc liên quan đến quyền của nghệ sĩ đối với tác phẩm theo pháp luật Mỹ.

“Đây không chỉ là câu chuyện về một bức tranh tường. Vụ việc liên quan đến cam kết mà pháp luật dành cho các nghệ sĩ, rằng tác phẩm của họ sẽ không bị sửa đổi hay phá hủy mà không tôn trọng quyền lợi và tiếng nói của họ”, bà nói.

Tác phẩm của nghệ sĩ Robert Wyland bị sơn phủ để nhường chỗ cho dự án mới. Ảnh: CNB.

Dallas là một trong 16 thành phố tại Mỹ đăng cai các trận đấu World Cup. Giải đấu năm 2026 còn diễn ra tại Canada và Mexico. Các trận đấu khởi tranh từ ngày 11/6 với cuộc đối đầu giữa Mexico và Nam Phi.

Trước đó vào tháng 5, Wyland nói với ARTnews rằng ông cho rằng tác phẩm thuộc diện được bảo vệ theo VARA: “Họ đã chọn nhầm nghệ sĩ để động vào. Nếu có tác phẩm nào được VARA bảo vệ thì đó chính là tác phẩm này”.

Một tháng trước khi World Cup khởi tranh, các đội thi công đã bắt đầu sơn phủ bức tranh. Ban tổ chức FIFA World Cup 2026 khu vực Bắc Texas sau đó ra thông cáo cho biết dự án mới tại địa điểm này sẽ “tôn vinh và tạo sự háo hức cho World Cup 2026”.

Đến giữa tháng 5, bức tường lớn hơn trong hai mảng tường liền kề từng chứa tác phẩm đã được sơn màu xanh hoàn toàn. Người phát ngôn của Ban tổ chức FIFA World Cup Bắc Texas khi đó nói với ARTnews rằng một “phần” của bức tranh sẽ được “bảo tồn” như một hình thức “tri ân”.

Trong đơn kiện, phía Wyland cáo buộc FIFA, Slate và 3PZ đã cho phép phá hủy phần lớn tác phẩm mà không liên hệ với nghệ sĩ. Đơn kiện cũng nhấn mạnh rằng Ron Kirk, cựu thị trưởng Dallas, từng trao chìa khóa danh dự của thành phố cho Wyland. Huyền thoại bóng bầu dục Herschel Walker cũng tham dự lễ khánh thành tác phẩm.

Theo hồ sơ vụ kiện, Wyland đã tự tay hoàn thành toàn bộ bức tranh trong nhiều tuần mà không sử dụng bản phác thảo trước. Nhiều lãnh đạo cộng đồng tại Dallas, trong đó có tập đoàn bán lẻ JCPenney, đã tài trợ phần lớn kinh phí thực hiện dự án. Phần còn lại do chính nghệ sĩ chi trả.

Để củng cố lập luận về vị thế nghề nghiệp của thân chủ, các luật sư cho biết Wyland hiện điều hành 7 phòng trưng bày nghệ thuật trên khắp nước Mỹ. Ông cũng thành lập một quỹ vào năm 1993 nhằm nâng cao nhận thức về ô nhiễm biển và các vấn đề bảo tồn môi trường.

FIFA chưa đưa ra phản hồi trước yêu cầu bình luận về vụ kiện. Ban tổ chức FIFA World Cup Bắc Texas từ chối bình luận.

Trong khi đó, Slate thông qua người phát ngôn cho biết công ty đã được Dallas Downtown Inc. cùng Ban tổ chức FIFA World Cup Bắc Texas liên hệ vào tháng 3/2026 để đề nghị hiến tặng bức tường tại số 505 N Akard cho một dự án nghệ thuật công cộng mới do một nghệ sĩ địa phương ở Dallas thực hiện.

“Slate không nhận bất kỳ khoản thù lao nào cho việc sử dụng không gian này. Chúng tôi cũng được các tổ chức địa phương thông báo rằng ông Wyland đã được thông báo về kế hoạch”, người phát ngôn cho biết.

Thư Vũ