EU - Trung Quốc trước nguy cơ xung đột thương mại

Đầu năm 2010, châu Âu chiếm khoảng 30% thị phần sản xuất năng lượng mặt trời toàn cầu, nhưng nay chỉ còn khoảng 1% trước sự trỗi dậy của doanh nghiệp Trung Quốc. Hàng hóa Trung Quốc cũng lấn át doanh nghiệp châu Âu tại nhiều thị trường mới nổi như Brazil, Indonesia và Nam Phi.

Mất cân bằng thương mại đang lan sang các ngành ô tô, máy móc, hóa chất, dược phẩm và thời trang, đe dọa năng lực sản xuất và việc làm của châu Âu. Theo Foreign Affairs, thặng dư thương mại của Trung Quốc với EU năm 2025 đạt khoảng 411 tỷ USD. Riêng Đức được dự báo thâm hụt 114 tỷ USD so với Trung Quốc trong năm 2026, trong khi ngành công nghiệp mất khoảng 10.000 việc làm mỗi tháng.

Trung Quốc tiến gần mức chiếm 45% sản lượng chế tạo toàn cầu. Ảnh: South China Morning Post

Trước sức ép đó, nhiều nước châu Âu đang chuyển sang lập trường cứng rắn hơn. Đầu năm 2026, Pháp đề xuất áp mức thuế quan chung khoảng 30% đối với hàng hóa Trung Quốc. Cuối tháng 6 vừa qua, Quốc hội Pháp thông qua dự luật áp dụng các khoản phạt đối với các nhà bán lẻ thời trang siêu nhanh như Shein, Temu và AliExpress nhằm hạn chế tác động của mô hình sản xuất, tiêu dùng giá rẻ đối với môi trường. Trước đó, Đức, Pháp và Hà Lan đã cùng kêu gọi Ủy ban châu Âu siết chặt quy định quản lý lĩnh vực thời trang siêu nhanh trên toàn EU.

Trung Quốc đã phản đối và cảnh báo sẽ trả đũa đạo luật của Pháp. Tuy nhiên, theo Euronews, EU không còn coi đây là các vụ việc chống bán phá giá riêng lẻ mà đang chuẩn bị một chiến lược phòng vệ toàn diện hơn. Tháng 6-2026, tất cả lãnh đạo EU, ngoại trừ Tây Ban Nha, đã giao Ủy ban châu Âu xây dựng phương án ứng phó.

Trong bài viết trên Foreign Affairs, ông Thorsten Benner, đồng sáng lập kiêm Giám đốc Viện Chính sách công toàn cầu (GPPi) tại Berlin, nhận định nguy cơ xảy ra một cuộc chiến thương mại toàn diện với Trung Quốc ngày càng hiện hữu. EU cần bảo đảm sự đoàn kết giữa các nước thành viên, đồng thời mở rộng hợp tác với các đối tác cùng chí hướng. Nhật Bản và Hàn Quốc là những lựa chọn đầy triển vọng, bởi hai nước này đang bị đe dọa trước sự cạnh tranh của Trung Quốc.

Brazil, Malaysia và Thổ Nhĩ Kỳ cũng vậy, và các quốc gia này đều đã triển khai các biện pháp nhằm đối phó với làn sóng hàng nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc. Trên thực tế, EU gần đây đã ký kết thỏa thuận thương mại với Australia, Ấn Độ và Khối thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur). Một liên minh như vậy cũng bảo đảm rằng sẽ không có quốc gia nào phải chịu bất lợi cạnh tranh.

Trong khi đó, EUobserver nhận định, EU nhiều khả năng sẽ kết hợp thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp, kiểm soát đầu tư, tiêu chuẩn môi trường và các quy định về chuỗi cung ứng để bảo vệ ngành sản xuất trong nước, trong khi Bắc Kinh có thể đáp trả bằng các biện pháp hạn chế xuất khẩu khoáng sản chiến lược hoặc gia tăng sức ép đối với doanh nghiệp châu Âu hoạt động tại Trung Quốc.

HẠNH CHI tổng hợp