[eMagazine] - Aur, viên ngọc quý giữa đại ngàn

ĐNO - Giữa đại ngàn phía tây Đà Nẵng, làng Aur (xã Avương) hấp dẫn du khách không chỉ bởi hành trình xuyên rừng mà còn bởi những nét sinh hoạt truyền thống còn được gìn giữ trong đời sống của đồng bào Cơ Tu. Từ những giá trị ấy, địa phương đang thử nghiệm hướng du lịch gắn với tái tạo, bảo tồn và sinh kế cộng đồng.

Không gian thanh bình của làng Aur giữa đại ngàn.

Gần 13km đường rừng là chặng thử sức đầu tiên trên hành trình tìm đến làng Aur. Lối mòn khi ôm theo sườn núi, lúc hạ xuống khe nước, những con dốc nối tiếp nhau giữa rừng. Người quen đường mất khoảng 4 giờ để tới làng; với khách lần đầu, hành trình thường dài hơn bởi địa hình và những quãng dừng chân lấy sức.

Những thân cây lớn ven đường trở thành dấu mốc quen thuộc mỗi khi người Aur ra vào làng. Con đường rừng lâu nay vốn vất vất vả trong đi lại, vận chuyển hàng hóa. Những năm gần đây, ngoài bước chân người làng, lối mòn còn có thêm những đoàn khách tìm đến để trekking, khám phá thiên nhiên và trải nghiệm đời sống Cơ Tu.

Du khách băng rừng để tìm đến làng Aur.

Nằm trong vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Sao La, Aur có 24 hộ với hơn 120 nhân khẩu, phần lớn là người Cơ Tu. Những mái nhà quây quần quanh nhà Gươl, phía ngoài là rừng, suối và nương rẫy. Nhịp sống nơi đây vẫn gắn với việc làm rẫy, chăn nuôi, đan lát và những bữa cơm từ sản vật tại chỗ.

Những ngày gần đây, Aur vui mừng khi sóng viễn thông lần đầu về tới làng sau nhiều thập niên cách trở. Trước đó, điện năng lượng mặt trời đã được đưa vào phục vụ sinh hoạt của người dân. Những kết nối mới đang từng bước rút ngắn khoảng cách biệt lập nhưng những giá trị gắn với đời sống cộng đồng vẫn được gìn giữ qua từng mùa vụ.

Những nét sinh hoạt truyền thống là một phần làm nên trải nghiệm khác biệt khi đến làng Aur.

Đầu tháng 8, chúng tôi đến Aur vào dịp người dân vừa thu hoạch lúa rẫy. Dưới mái gươl, người già, thanh niên và trẻ nhỏ cùng quần tụ trong lễ mừng lúa mới. Tiếng chày giã cốm, những nồi xôi nếp mới, lễ vật dâng cúng, sắc màu thổ cẩm, tiếng cồng chiêng và những điệu múa truyền thống tạo nên một không gian văn hóa sống động.

Lễ hội được tổ chức không để phục vụ du khách mà cho chính cộng đồng của mình. Và du khách, nếu may mắn có mặt, được trở thành người chứng kiến, người trải nghiệm và người tìm hiểu. Đây là ranh giới rất quan trọng giữa du lịch văn hóa có trách nhiệm và thương mại hóa văn hóa.

[VIDEO] - Du khách Dalton Rhone chia sẻ ấn tượng sau 3 ngày đêm lưu lại làng Aur:

Trong ba ngày đêm lưu lại Aur, anh Dalton Rhone, du khách Hoa Kỳ, có dịp sống cùng người dân và quan sát nhịp sinh hoạt của làng. “Cuộc sống và nét văn hóa của đồng bào đẹp một cách tự nhiên, không cần tô vẽ. Tôi đã đến nhiều ngôi làng, nhưng Aur vẫn để lại trong tôi một ấn tượng rất đặc biệt”, anh Dalton bộc bạch.

Lễ mừng lúa mới cho thấy những giá trị cộng đồng Aur muốn gìn giữ. Tương tự, cách đón khách hiện nay cũng thể hiện những giới hạn được đặt ra trong quá trình phát triển du lịch.

Ông A Rất Trong, Bí thư Chi bộ thôn Aur, chia sẻ người dân trong làng vẫn duy trì nếp sản xuất, chăn nuôi cũ, thuận theo tự nhiên. Cuộc sống còn nhiều khó khăn nhưng đời sống tinh thần phong phú.

Quan điểm ấy cũng đặt ra giới hạn trong cách làng đón khách. Du khách có thể đến, tìm hiểu và nếu đúng dịp, được hòa vào sinh hoạt chung. Tuy nhiên, lễ hội, nghi thức hay những hoạt động gắn với đời sống tinh thần của người Cơ Tu không vì thế mà thay đổi theo lịch trình của một tour.

[VIDEO] - Lễ mừng lúa mới của đồng bào Cơ Tu ở làng Aur:

Bởi vậy, hướng đi được lựa chọn là đón khách theo quy mô nhỏ, có kiểm soát và gắn trách nhiệm của cộng đồng ngay từ đầu. Người đến làng cần đăng ký, xin phép trước, tôn trọng không gian sống của người dân, giữ gìn môi trường, hạn chế tác động đến tự nhiên và ứng xử phù hợp với văn hóa bản địa.

Du khách tìm hiểu đời sống và văn hóa Cơ Tu trong thời gian lưu lại làng.

Ông Briu Quân, Chủ tịch UBND xã Avương, nhìn nhận thời gian qua người dân Aur từng bước tham gia chỉnh trang cảnh quan, bảo vệ môi trường, xây dựng các hoạt động trải nghiệm và chuẩn bị những điều kiện ban đầu để đón khách. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu.

Địa phương xác định, để tiềm năng trở thành sản phẩm có khả năng tạo sinh kế lâu dài, Aur vẫn cần thêm nguồn lực, kiến thức, kinh nghiệm và sự liên kết với các đơn vị làm du lịch chuyên nghiệp. Quan điểm xuyên suốt là phát triển du lịch nhưng người dân phải giữ vai trò chủ thể, cộng đồng được hưởng lợi, đồng thời rừng và văn hóa của làng được bảo vệ lâu dài.

[VIDEO] - Ông Briu Quân, Chủ tịch UBND xã A Vương, nói về định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với sinh kế và bảo tồn:

Từ những giới hạn đó, câu chuyện phát triển du lịch ở làng Aur là làm thế nào để cộng đồng vẫn giữ quyền quyết định đối với không gian sống và văn hóa của mình.

Từ góc nhìn của người làm du lịch, ông Đỗ Nguyên Phương, Giám đốc Công ty du lịch Slow Travel Huế, nhấn mạnh làng Aur cần xác định đúng đối tượng khách và quy mô phù hợp với sức chứa của cộng đồng.

“Đến với làng, du khách không chỉ được đón tiếp bởi con người mà còn được đón tiếp bởi một không gian sống còn giữ được nhiều giá trị nguyên bản. Vì vậy, muốn phát triển du lịch một cách chân thực, Aur cần một cách tiếp cận phù hợp”, ông Phương chia sẻ.

Từ kinh nghiệm làm nghề, ông Phương đề xuất ngôi làng không chạy theo mọi nhu cầu của du khách mà chuyển từ tư duy khai thác sang tái tạo và bảo tồn. Sự hiếu khách không đồng nghĩa với việc đáp ứng tất cả yêu cầu; cộng đồng vẫn giữ vai trò dẫn dắt, còn người đến thăm cần bước vào không gian sống của làng với tâm thế tôn trọng.

Những năm trước, phần lớn khách đến Aur theo hình thức tự phát. Khi lượng người tìm đến nhiều hơn, địa phương và cộng đồng bắt đầu tính đến cách tổ chức bài bản. Mới đây, tour du lịch cộng đồng được triển khai thí điểm với sự phối hợp của chính quyền xã A Vương, Hợp tác xã Du lịch và Văn hóa Cơ Tu Trường Sơn cùng người dân Aur.

Phát triển du lịch ở làng Aur được gắn với mục tiêu tạo sinh kế và gìn giữ rừng, văn hóa cộng đồng.

Hành trình được thiết kế cho nhóm nhỏ khoảng 8-10 khách, lưu trú nhiều ngày. Sau chặng trekking xuyên rừng, du khách có thể tắm suối, đi rẫy, tìm hiểu nghề thủ công, thưởng thức ẩm thực địa phương, nghỉ tại nhà dân và tham gia một phần sinh hoạt cùng cộng đồng.

Quy mô nhỏ cũng tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia hoạt động du lịch. Người trong làng có thể dẫn đường, hỗ trợ hành trình, chuẩn bị bữa ăn, đón khách lưu trú; sản phẩm thủ công, nông sản và những câu chuyện văn hóa được kết nối vào trải nghiệm, qua đó mở thêm nguồn thu cho các hộ dân.

Tour du lịch cộng đồng tại làng Aur được thử nghiệm theo nhóm nhỏ.

Với ông Phương, quản lý dòng khách và chuẩn bị tốt về con người, môi trường, sản phẩm là những điều cần tính đến nếu làng Aur muốn phát triển lâu dài. Khi các yếu tố này được tổ chức phù hợp, du khách có thể có trải nghiệm đáng nhớ, người dân có thêm sinh kế, còn rừng và văn hóa tiếp tục được bảo tồn.

“Chính cách phát triển có chừng mực ấy sẽ tạo nên vị thế riêng của làng Aur trên hành trình phía trước”, ông Phương chia sẻ.

[VIDEO] - Ông Đỗ Nguyên Phương, Giám đốc Công ty du lịch Slow Travel Huế, chia sẻ về việc xác định đúng đối tượng khách và quy mô phù hợp khi phát triển du lịch tại Aur:

Tour thí điểm cũng là dịp để địa phương và cộng đồng nhìn rõ hơn quy mô khách phù hợp, cách người dân tham gia và những giới hạn cần giữ khi đưa văn hóa vào sản phẩm du lịch. Trong cách làm ấy, người Cơ Tu không chỉ tham gia phục vụ khách mà vẫn giữ vai trò chủ thể, quyết định cách ngôi làng của mình được giới thiệu với những người tìm đến.

Từ những nét văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ đến cách đưa đời sống bản địa vào trải nghiệm, làng Aur đang góp thêm một điểm chạm nguyên bản trên hành trình khám phá Đà Nẵng, phù hợp với tinh thần “Đà Nẵng - Chạm về nguyên bản” của chương trình kích cầu du lịch thành phố năm 2026.

Nội dung: NAM BÌNH - PHẠM MINH

Đồ họa: TUYẾT TRINH