Đường sắt đô thị: Nền tảng kiến tạo Thủ đô văn minh

Ban quản lý dự án cùng đơn vị tư vấn, nhà thầu trong ngày TBM số 1 "Thần tốc" về đích. Ảnh: Tuấn Lương

Những bước tiến quan trọng

Sau khoảng 17 tháng nỗ lực thi công, vượt qua rất nhiều khó khăn, ngày 1-12-2025, robot đào hầm TBM số 1, với tên gọi “Thần tốc”, đã về đích tại ga S12 - Ga Hà Nội, hoàn thành hành trình khoan qua 4 nhà ga ngầm S9 (Kim Mã), S10 (Cát Linh), S11 (Văn Miếu) và S12 (Ga Hà Nội), của dự án tuyến đường sắt đô thị số 3, đoạn Nhổn - ga Hà Nội.

Lần đầu tiên tại Thủ đô, công nghệ đào hầm TBM được vận hành, thi công xuyên lòng đất đô thị trung tâm, đi qua những khu vực có mật độ dân cư, hạ tầng kỹ thuật và di sản văn hóa đặc biệt.

Hành trình của TBM “Thần tốc” đánh dấu bước tiến quan trọng trong tiến độ thi công đoạn ngầm dài khoảng 4km của dự án, đồng thời mở ra cột mốc mới trong năng lực thi công công trình ngầm đô thị tại Việt Nam.

Song song, máy TBM số 2 mang tên "Táo bạo" cũng đang tiếp tục hành trình tới ga S11 và dự kiến về ga S12 vào cuối tháng 3-2026.

Nhà thầu tăng tốc thi công ga ngầm tuyến đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội. Ảnh: Tuấn Lương

Ông Park Young Ill, Giám đốc dự án, đại diện Liên danh Hyundai - Ghella, thực hiện gói thầu CP3 khẳng định, việc áp dụng công nghệ TBM tại Hà Nội là một bước tiến lớn. Bởi điều kiện địa chất phức tạp, công trình trên mặt đất đa dạng và dày đặc cùng sự hiện diện của nhiều di tích văn hóa - lịch sử khiến việc thi công trở thành thách thức chưa từng có.

Tuy vậy, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và sự tham gia của các chuyên gia giàu kinh nghiệm từ nhiều dự án TBM lớn trên thế giới, mọi khó khăn đều được xử lý bài bản.

Ông Nguyễn Bá Sơn – Phó Trưởng ban MRB cho biết, tính đến giữa tháng 2-2026, thời điểm trước thềm Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, tiến độ tổng thể dự án tuyến đường sắt đô thị số 3, đoạn Nhổn - ga Hà Nội đạt 82,14%. Trong đó, đoạn trên cao Nhổn – Cầu Giấy dài 8,5km đã hoàn thành 100%, chính thức đưa vào vận hành phục vụ nhân dân từ ngày 8-8-2024.

Gói thầu CP3 – hầm và các ga ngầm (dài khoảng 4km) đạt tiến độ tổng thể 74,98%. Toàn bộ 3.497/3.497 vòng vỏ hầm đã được đúc, bảo đảm cung ứng đầy đủ cho thi công. Sau khi khoan xong hầm và thi công xong kết cấu ga, nhà thầu sẽ lắp đặt thiết bị, thử nghiệm tích hợp, dự kiến đưa toàn tuyến vào khai thác năm 2027 theo đúng chỉ đạo của UBND thành phố Hà Nội.

Nhà thầu khoan khảo sát địa chất tại khu depot Xuân Đỉnh tuyến đường sắt đô thị số 2, đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo. Ảnh: Tuấn Lương

Cùng với Nhổn – ga Hà Nội, MRB đã chỉ đạo, đôn đốc các nhà thầu khẩn trương thi công tuyến số 2, đoạn Nam Thăng Long – Trần Hưng Đạo và tuyến số 5 Văn Cao – Ngọc Khánh – Láng – Hòa Lạc trên những phần diện tích mặt bằng đã được bàn giao. Trong đó, tuyến số 2, đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo dài gần 11km (khởi công ngày 8-10-2025) giữ vai trò then chốt trong mạng lưới 15 tuyến đường sắt đô thị của Hà Nội, kết nối trung tâm chính trị Ba Đình, vùng lõi lịch sử Hoàn Kiếm với khu phát triển mới phía Bắc, đồng thời liên thông với các tuyến số 1, 3 và 5 trong tương lai.

Còn tuyến số 5 Văn Cao – Ngọc Khánh – Láng – Hòa Lạc, với chiều dài 39,585km (khởi công ngày 19-12-2025), được xác định là “xương sống” của khu vực phía Tây, kết nối trung tâm chính trị - hành chính Ba Đình với đô thị vệ tinh Hòa Lạc, góp phần giảm tải áp lực giao thông, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội và hình thành cấu trúc đô thị đa cực, hiện đại. Nhiều dàn khoan được huy động, đồng loạt vận hành những mũi khoan để lấy mẫu đất, đá phục vụ khảo sát địa chất.

Tạo đột phá trong phát triển hệ thống đường sắt đô thị

Cùng với đẩy nhanh tiến độ 3 dự án nói trên, MRB đang tích cực phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan nghiên cứu đầu tư kéo dài tuyến đường sắt đô thị 2A Cát Linh - Hà Đông lên Xuân Mai; kéo dài tuyến 3.1 Nhổn - Ga Hà Nội đến Hoàng Mai và một số tuyến khác...

Theo lãnh đạo MRB, phát triển hệ thống đường sắt đô thị là một động lực quan trọng cho chiến lược phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững của thành phố trong thời gian tới, gắn kết với phát triển đô thị, bảo vệ môi trường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo động lực phát triển liên kết vùng Thủ đô, góp phần hoàn thành mục tiêu tỷ lệ vận tải hành khách công cộng năm 2035 đạt 50-55%, sau năm 2035 đạt 65-70%.

Đường sắt đô thị được xác định là "xương sống" trong vận tải công cộng của Thủ đô. Ảnh: Trung Nguyên

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, theo định hướng Quy hoạch Giao thông vận tải Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 519/QĐ-TTg ngày 31-3-2016 và Quyết định số 1668/QĐ-TTg ngày 27-12-2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065, Hà Nội sẽ phát triển 15 tuyến đường sắt đô thị với 619km, hình thành mạng lưới giao thông cộng cộng khối lượng lớn, hiện đại và đồng bộ, bảo đảm di chuyển nhanh, bền vững và thân thiện với môi trường.

Phối cảnh một tuyến đường sắt đô thị của Hà Nội đang triển khai.

Việc tập trung hoàn thành và đưa vào khai thác 96,8km trong giai đoạn đến năm 2030 được coi là giai đoạn đầu của chiến lược phát triển hệ thống đường sắt đô thị làm “xương sống” của hệ thống giao thông công cộng nhằm giải quyết tình trạng tắc nghẽn và phân luồng giao thông hiệu quả.

Theo tính toán, nguồn vốn dự kiến đầu tư cho đường sắt đô thị giai đoạn đến năm 2030 ước tính khoảng 14,6 – 16,2 tỷ USD. Để tạo đột phá trong phát triển hệ thống đường sắt đô thị, Hà Nội đã ban hành các quyết định thử nghiệm cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh công tác chuẩn bị, đánh giá dự án, thiết kế kỹ thuật, giải phóng mặt bằng và huy động vốn. Chính sách này nhằm rút ngắn thủ tục, hỗ trợ tiếp cận vốn ODA và đầu tư tư nhân.

Cơ cấu nguồn vốn được thành phố xây dựng theo nguyên tắc với các tuyến đang triển khai đầu tư theo vốn vay ODA sẽ tiếp tục đầu tư theo nguồn vốn này; các tuyến còn lại sẽ tập trung ưu tiên bằng vốn ngân sách Nhà nước.

Căn cứ quy hoạch, định hướng phân bổ các khu dân cư hiện hữu, tình hình đầu tư xây dựng, thành phố đề xuất thứ tự ưu tiên đầu tư, trong đó định hướng tập trung đầu tư các tuyến xuyên tâm sau đó đến các tuyến vành đai, ưu tiên triển khai trước các tuyến đã có nghiên cứu chuẩn bị đầu tư, thiết kế chi tiết.

Để đảm bảo ngân sách thành phố giữ vai trò chủ đạo và quyết định, Hà Nội ưu tiên tập trung bố trí nguồn lực trong kế hoạch đầu tư công trung hạn, nguồn tăng thu, tiết kiệm chi hằng năm, khai thác hiệu quả nguồn lực từ quỹ đất cho đầu tư phát triển hệ thống đường sắt đô thị; sử dụng dư địa trần nợ công cho từng giai đoạn để tạo nguồn lực từ ngân sách thành phố với hình thức vay phù hợp để đầu tư phát triển hệ thống đường sắt đô thị.

Từ những chuyển biến bước đầu đến những kế hoạch dài hạn, có thể thấy Hà Nội đang kiên định với chiến lược xây dựng hệ thống đường sắt đô thị đồng bộ, đây là một nền tảng quan trọng để kiến tạo Thủ đô văn minh, năng động và bền vững.

Tuấn Lương