Đường sắt cao tốc Bắc – Nam: Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan còn lúng túng

Văn phòng Chính phủ vừa có Thông báo số 03/TB-VPCP ngày 4.1.2026 kết luận của Thường trực Chính phủ tại cuộc họp về tình hình triển khai các tuyến đường sắt và các quy trình, quy định, quy chuẩn liên quan đến các dự án đường sắt.

Thông báo kết luận nêu rõ, thời gian qua, các bộ, ngành, địa phương đã tích cực hoàn thiện về thể chế, chính sách, như: Luật Đường sắt, Nghị quyết của Quốc hội về đường sắt đô thị của TP.Hà Nội và TP.HCM; chủ trương đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam; khởi công dự án thành phần 1 của dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, 3 tuyến đường sắt đô thị tại TP.Hà Nội và TP.HCM; phê duyệt đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam; ban hành tiêu chuẩn chung đối với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam…

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan còn lúng túng trong việc triển khai dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, nhất là nghiên cứu, đánh giá lựa chọn phương thức đầu tư.

Thường trực Chính phủ yêu cầu lựa chọn phương thức đầu tư tối ưu nhất cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam

Về Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Thường trực Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng đẩy nhanh tiến độ lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án thành phần 2 và ký Hiệp định nối ray, xây dựng cầu đường sắt qua biên giới, hoàn thành trong tháng 3.2026; hoàn thành thẩm định hồ sơ báo cáo nghiên cứu khả thi dự án thành phần 2 giữa hai nước trong tháng 7.2026 để khởi công dự án như báo cáo của Bộ trưởng Bộ Xây dựng.

Các bộ, ngành, địa phương liên quan khẩn trương cử đại diện tham gia hội đồng thẩm định dự án thành phần 2 theo đề nghị Bộ Xây dựng để sớm thành lập hội đồng thẩm định theo quy định.

Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm quản lý chặt chẽ chi phí đầu tư của dự án; theo chức năng, nhiệm vụ được giao khẩn trương ban hành định mức, đơn giá cho dự án trên cơ sở tiêu chuẩn áp dụng cho dự án; chịu trách nhiệm xác định tuyến chính xác, đúng mốc, trích lục địa chính… để lập phương án đền bù đúng quy định, tránh thất thoát, lãng phí.

Thương trực Chính phủ cũng yêu cầu triển khai hiệu quả Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035, định hướng đến năm 2045; có lộ trình, kế hoạch cụ thể để đào tạo kịp thời nguồn nhân lực phục vụ xây dựng, quản lý, vận hành khai thác các tuyến đường sắt, nhất là tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15.1.2026.

Các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam chủ động, tích cực triển khai công tác giải phòng mặt bằng (GPMB) và di dời công trình điện có điện áp từ 110 kV trở lên theo các cơ chế đã được Quốc hội chấp thuận.

Thường trực Chính phủ cũng yêu cầu lựa chọn phương thức đầu tư tối ưu nhất cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam.

Cụ thể, chậm nhất trong tháng 1.2026 phải hoàn thành lựa chọn tư vấn quốc tế; đồng thời khẩn trương lựa chọn tư vấn quốc tế để lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án; báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15.1.2026.

Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm xác định tuyến chính xác, đúng mốc, trích lục địa chính… để lập phương án đền bù đúng quy định, tránh thất thoát, lãng phí; rà soát các tiêu chuẩn, quy chuẩn của Việt Nam, quốc tế và kinh nghiệm quốc tế, điều kiện của Việt Nam để lựa chọn một công nghệ (trong số các công nghệ chạy trên ray, chạy bằng từ trường, chạy trong ống từ trường) phù hợp nhất cho dự án.

Song song đó, Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan xây dựng tiêu chí, quy trình, đánh giá lựa chọn phương thức đầu tư hiệu quả, tối ưu, có lợi cho quốc gia và nhân dân, tránh tham nhũng, tiêu cực.

Các địa phương khẩn trương rà soát, báo cáo chính xác nhu cầu vốn về Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính để kịp thời bố trí, điều phối, bảo đảm không để chậm trễ GPMB vì thiếu vốn.

Đối với các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM: Thường trực Chính phủ yêu cầu UBND TP.Hà Nội và UBND TP.HCM chủ động tổ chức triển khai các tuyến đường sắt đô thị tại hai thành phố theo thẩm quyền bảo đảm tiến độ, chất lượng; rà soát báo cáo thành ủy về việc áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn về đường sắt để bảo đảm tính liên thông, đồng bộ, tính phổ quát, hiện đại và từng bước phát triển công nghiệp đường sắt trong nước; nghiên cứu xem xét ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường sắt đô thị.

UBND TP.HCM đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các thủ tục theo quy định để khởi công tuyến đường sắt kết nối với Cảng hàng không quốc tế Long Thành (tuyến Bến Thành - Tham Lương, tuyến Bến Thành - Thủ Thiêm, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành…).

Lam Thanh