Dùng thuốc xịt trị viêm mũi dị ứng mùa Xuân sao cho an toàn?

Viêm mũi dị ứng là tình trạng viêm niêm mạc mũi do phản ứng quá mức của hệ miễn dịch với các dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc hoặc lông thú nuôi. Triệu chứng điển hình gồm hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong và nghẹt mũi. Nhiều người bệnh còn kèm theo ngứa mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc cảm giác ù tai.

Các biểu hiện này dễ bị nhầm với cảm cúm thông thường. Tuy nhiên, viêm mũi dị ứng thường không gây sốt, không đau nhức toàn thân và có xu hướng kéo dài hoặc tái phát khi người bệnh tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng.

1. Nguyên tắc điều trị viêm mũi dị ứng: Hạn chế tiếp xúc dị nguyên

Nguyên tắc quan trọng nhất trong điều trị viêm mũi dị ứng là hạn chế tối đa tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng. Nếu không kiểm soát được yếu tố này, việc sử dụng thuốc chỉ giúp cải thiện triệu chứng tạm thời, bệnh dễ tái phát.

Người bệnh nên:

Giữ nhà cửa sạch sẽ, hạn chế bụi
Giặt chăn ga thường xuyên
Tránh nuôi thú cưng nếu dị ứng lông động vật
Đeo khẩu trang khi ra ngoài vào mùa phấn hoa...

Vệ sinh mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý là biện pháp đơn giản, an toàn và có hiệu quả hỗ trợ điều trị. Rửa mũi giúp:

Loại bỏ dị nguyên bám trên niêm mạc
Làm loãng dịch nhầy
Giảm tình trạng nghẹt mũi...

Người bệnh có thể rửa mũi 1–2 lần mỗi ngày, đặc biệt vào buổi sáng và buổi tối; cần sử dụng dung dịch vô khuẩn và thực hiện đúng kỹ thuật để tránh kích ứng niêm mạc.

Vệ sinh mũi giúp giúp loại bỏ tác nhân gây dị ứng trên niêm mạc mũi.

2. Hai nhóm thuốc xịt mũi thường dùng dễ bị lạm dụng

Khi triệu chứng nghẹt mũi nhiều, người bệnh thường sử dụng hai nhóm thuốc xịt mũi sau:

2.1. Thuốc xịt mũi co mạch

Thuốc xịt mũi co mạch thường chứa các hoạt chất như xylometazoline hoặc oxymetazoline... Cơ chế của chúng là làm co các mạch máu ở niêm mạc mũi, từ đó làm giảm sưng nề và giúp người bệnh dễ thở ngay lập tức.

Khi lạm dụng có thể gây:

- Hiện tượng nhờn thuốc và viêm mũi do thuốc: Đây là tác dụng phụ nguy hiểm nhất. Khi sử dụng thuốc co mạch liên tục quá 7 ngày, các mạch máu ở mũi sẽ mất dần khả năng tự co giãn. Kết quả là sau khi thuốc hết tác dụng, niêm mạc mũi sẽ sưng nề nặng hơn cả lúc chưa dùng thuốc, khiến người bệnh rơi vào tình trạng nghẹt mũi mãn tính. Hiện tượng này buộc người bệnh phải tăng liều lượng và tần suất xịt, dẫn đến sự lệ thuộc hoàn toàn vào thuốc.

- Tổn thương niêm mạc mũi vĩnh viễn: Lạm dụng thuốc co mạch kéo dài gây thiếu máu nuôi dưỡng niêm mạc mũi. Điều này làm lớp niêm mạc bị xơ hóa, teo lại và mất đi chức năng lọc bụi, làm ấm không khí. Người bệnh thường có cảm giác khô rát, đau nhức trong mũi và dễ bị chảy máu cam do mạch máu bị giòn, dễ vỡ.

- Tác dụng phụ toàn thân: Hoạt chất trong thuốc xịt co mạch có thể thấm vào máu và gây ra các phản ứng toàn thân như tăng huyết áp, nhịp tim nhanh, đau đầu, lo âu hoặc mất ngủ. Đặc biệt đối với trẻ em, việc dùng thuốc co mạch sai liều lượng có thể gây ức chế hệ thần kinh trung ương, dẫn đến trạng thái lờ đờ hoặc thậm chí là hôn mê.

2.2 Thuốc xịt mũi chứa corticoid

Đây là nhóm thuốc kháng viêm tại chỗ, có hiệu quả tốt trong kiểm soát viêm mũi dị ứng mức độ trung bình đến nặng. Thuốc giúp giảm viêm, giảm phù nề và kiểm soát triệu chứng lâu dài. Tuy nhiên, cần dùng đúng liều theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý tăng liều và theo dõi khi sử dụng kéo dài.

Dùng sai cách hoặc lạm dụng có thể gây:

- Kích ứng tại chỗ và nhiễm nấm: Corticoid có tác dụng ức chế miễn dịch tại chỗ để giảm viêm. Tuy nhiên, nếu dùng sai cách, sẽ làm suy giảm khả năng phòng vệ tự nhiên của niêm mạc mũi, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm phát triển. Người bệnh dễ bị nhiễm nấm vùng mũi họng, gây cảm giác ngứa rát, có mùi hôi và dịch mũi bất thường.

- Nguy cơ thủng vách ngăn mũi: Đây là biến chứng nghiêm trọng nếu người bệnh xịt thuốc không đúng kỹ thuật trong thời gian dài. Khi đầu xịt hướng thẳng vào vách ngăn mũi, lượng corticoid đậm đặc tích tụ có thể làm teo và loét niêm mạc vách ngăn, dẫn đến thủng vách ngăn mũi, gây ảnh hưởng nặng nề đến cấu trúc và chức năng hô hấp.

- Ảnh hưởng đến thị lực và tăng nhãn áp: Sử dụng corticoid xịt mũi lâu ngày có liên quan đến việc tăng áp lực trong mắt hoặc gây đục thủy tinh thể ở những người có cơ địa nhạy cảm. Hoạt chất thuốc có thể thấm qua các xoang và ảnh hưởng trực tiếp đến vùng mắt xung quanh.

Sử dụng thuốc xịt mũi đúng cách theo hướng dẫn của bác sĩ.

3. Cách dùng thuốc xịt mũi an toàn

Để tránh những tác dụng phụ không mong muốn, người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

Tuân thủ thời gian và liều lượng:Đối với thuốc co mạch, tuyệt đối không dùng quá 5 – 7 ngày. Nếu tình trạng nghẹt mũi không cải thiện, cần ngừng thuốc và đi khám bác sĩ ngay. Đối với thuốc chứa corticoid, chỉ sử dụng khi có đơn thuốc và không tự ý kéo dài thời gian điều trị vượt mức quy định.

Kỹ thuật xịt thuốc đúng cách:Khi xịt mũi, hãy hướng đầu vách xịt về phía cánh mũi thay vì hướng vào giữa vách ngăn. Tư thế này giúp thuốc phân tán đều vào các hốc xoang mà không tập trung quá nhiều vào vách ngăn mũi, hạn chế nguy cơ tổn thương cơ học và hóa học.

Kết hợp các biện pháp vệ sinh tự nhiên:Trước khi dùng thuốc, hãy rửa mũi bằng nước muối sinh lý để làm sạch dịch nhầy và bụi bẩn. Việc này giúp thuốc tiếp xúc tốt hơn với niêm mạc và phát huy hiệu quả ở liều lượng thấp nhất. Trong nhiều trường hợp viêm mũi dị ứng nhẹ, chỉ cần vệ sinh mũi đúng cách cũng đã giúp cải thiện đáng kể triệu chứng mà không cần dùng đến thuốc mạnh.

BS.Đỗ Thị Dung