Đừng mắc bẫy 'thuốc giải rượu'

Uống bia rượu triền miên gây ảnh hưởng đến lá gan. Ảnh: S.T

Nhậu triền miên, gan cấp cứu

Mới đây, nam bệnh nhân 30 tuổi đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Medlatec trong tình trạng tức vùng hạ sườn phải kéo dài khoảng một tuần, kèm theo mệt mỏi và mất ngủ. Khai thác bệnh sử cho thấy, do tính chất công việc, bệnh nhân đã sử dụng một lượng lớn rượu trong ba ngày liên tiếp.

Khoảng một tuần sau những cuộc nhậu liên tục, cơ thể bắt đầu phát đi những tín hiệu bất thường. Cảm giác tức âm ỉ vùng hạ sườn phải xuất hiện cùng tình trạng đầy hơi, chướng bụng, đau mỏi, ngứa toàn thân, đi ngoài phân không thành khuôn và nước tiểu sẫm màu.

Tại thời điểm thăm khám, bệnh nhân vẫn tỉnh táo, tiếp xúc tốt, da niêm mạc hồng, không phù, không xuất huyết dưới da. Bụng mềm, không chướng, gan lách không sờ thấy, không có phản ứng thành bụng hay cảm ứng phúc mạc. Tuy nhiên, những bất thường trên xét nghiệm đã cho thấy, lá gan đang phải chịu một tổn thương đáng kể.

Đáng chú ý, chỉ số GGT - một chỉ số liên quan đến tổn thương gan do rượu lên tới 1.087 U/L, cao gấp khoảng 18 lần giới hạn bình thường. Từ tiền sử sử dụng nhiều rượu liên tục cùng kết quả cận lâm sàng, các bác sĩ chẩn đoán, bệnh nhân bị viêm gan cấp do rượu.

Trường hợp này là lời cảnh báo rõ ràng rằng tổn thương gan do rượu không phải lúc nào cũng xuất hiện sau nhiều năm. Những đợt uống quá mức trong thời gian ngắn cũng có thể tạo ra một cú đánh mạnh lên cơ quan vốn âm thầm làm nhiệm vụ chuyển hóa cồn mỗi ngày.

Theo bác sĩ Phạm Thị Quế, chuyên khoa Tiêu hóa (Bệnh viện Đa khoa Medlatec), việc sử dụng rượu bia trong những cuộc gặp gỡ hoặc các buổi liên hoan vì công việc cần được nhìn nhận thận trọng. Nguy cơ viêm gan cấp do rượu có thể xảy ra khi uống nhiều và liên tục trong một khoảng thời gian ngắn.

“Viêm gan do rượu là tình trạng tiêu thụ rượu bia quá ngưỡng cho phép trong thời gian dài, gây viêm và tổn thương các tế bào gan. Bệnh có thể diễn ra dưới dạng cấp tính hoặc mạn tính”, bác sĩ Quế lý giải.

Vị chuyên gia này còn cho biết thêm, diễn biến của viêm gan do rượu rất khác nhau, từ gần như không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ cho đến suy giảm nghiêm trọng chức năng gan, xơ gan, ung thư gan, thậm chí tử vong.

Điều đáng lo ngại là sau mỗi kỳ nghỉ lễ, những cuộc vui liên tiếp có thể khiến lượng cồn được đưa vào cơ thể tăng đột biến. Nhiều người vốn ít uống rượu trong ngày thường nhưng lại sử dụng lượng lớn bia rượu liên tục trong 4-5 ngày nghỉ. Khi đó, cơ thể không có đủ thời gian để thích nghi và phục hồi. Tại các cơ sở y tế, không hiếm trường hợp xuất hiện viêm dạ dày xuất huyết hoặc men gan tăng vọt sau những kỳ nghỉ như vậy.

Đáng nói, khi bắt đầu lo lắng cho lá gan, không ít người lại lựa chọn một giải pháp tưởng như đơn giản, đó là uống “thuốc giải rượu” trước hoặc sau cuộc nhậu. Họ tin rằng, những sản phẩm này có thể trung hòa cồn, giảm tác hại của bia rượu và giúp gan được bảo vệ. Nhưng chính niềm tin ấy có thể tạo ra một cảm giác an toàn giả tạo.

Bác sĩ Nguyễn Tuấn Dũng, Giám đốc Trung tâm Nội soi tiêu hóa (Bệnh viện Đa khoa Phương Đông) cho biết, không có loại thuốc nào có thể trung hòa hoàn toàn tác hại của cồn. Việc uống các sản phẩm được gọi là “thuốc giải rượu” thậm chí có thể tạo tâm lý chủ quan khiến người sử dụng tiếp tục uống nhiều hơn. Khi đó, gan và dạ dày phải cùng lúc xử lý cả rượu lẫn thuốc làm tăng thêm gánh nặng chuyển hóa. Thay vì bảo vệ gan, việc sử dụng những sản phẩm này trong bối cảnh uống rượu quá mức có thể làm gia tăng nguy cơ ngộ độc kép hoặc suy giảm chức năng gan cấp tính.

Cách giảm gánh nặng cho gan

Tổn thương sau những cuộc nhậu không phải lúc nào cũng bộc lộ ngay lập tức. Các chuyên gia y tế cảnh báo, nhiều trường hợp bệnh lý ở gan, tụy hoặc dạ dày có thể không phát bệnh rầm rộ ngay sau khi uống mà tiến triển âm ỉ trong nhiều tuần. Đến khi các triệu chứng rõ ràng, tổn thương có thể đã trở nên đáng lo ngại.

Bác sĩ Nguyễn Tuấn Dũng lưu ý, những biểu hiện như đau thượng vị dai dẳng, buồn nôn, đi ngoài phân đen, vàng da hoặc sụt cân nhanh cần được thăm khám ngay. Đặc biệt, người trên 40 tuổi hoặc những người có thói quen sử dụng rượu lâu năm nên chủ động kiểm tra sức khỏe tiêu hóa, gan mật định kỳ để phát hiện sớm các biến chứng.

Với viêm gan do rượu, theo các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Medlatec, một số dấu hiệu cũng cần được đặc biệt lưu ý như vàng da, vàng mắt; chán ăn, mệt mỏi, sụt cân; buồn nôn, nôn; đau bụng hoặc đôi khi sốt cao tới 39 độ C. Khi khám, người bệnh có thể được phát hiện gan to, đau hoặc lách to. Ở giai đoạn nặng hơn, bệnh nhân có thể xuất hiện cổ trướng, phù, chảy máu hoặc bệnh não gan.

Nguy cơ tổn thương gan liên quan đến rượu phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó đáng kể nhất là số lượng và thời gian sử dụng. Theo các chuyên gia y tế của Bệnh viện Medlatec, nếu uống trên 160 g cồn mỗi ngày, tương đương khoảng 500 ml rượu 40 độ liên tục trong 7 ngày, người uống có nguy cơ viêm gan do rượu. Nếu tình trạng này kéo dài trên 8 năm, nguy cơ xơ gan có thể lên tới 40%.

Khoảng 80% người uống rượu trên 5 năm bị viêm gan do rượu. Thời gian sử dụng càng kéo dài, đặc biệt 10-15 năm hoặc hơn, cùng với lượng cồn đưa vào cơ thể càng lớn thì khả năng phát triển thành viêm gan do rượu và xơ gan càng cao.

Nguy cơ cũng không giống nhau ở tất cả mọi người. Nữ giới dễ mắc bệnh gan liên quan đến rượu hơn, chỉ cần sử dụng 20-40 g cồn mỗi ngày đã có nguy cơ cao bằng một nửa nguy cơ ở nam giới theo cảnh báo của chuyên gia.

Điều quan trọng nhất sau một đợt viêm gan cấp do rượu là chấm dứt hoàn toàn việc sử dụng rượu bia. Nếu tiếp tục uống kéo dài, tổn thương gan có thể tái diễn và tiến triển qua nhiều giai đoạn, từ gan nhiễm mỡ, viêm gan đến xơ gan, đồng thời làm gia tăng nguy cơ ung thư gan.

Trong trường hợp không thể tránh hoàn toàn việc sử dụng đồ uống có cồn trong các cuộc gặp gỡ, bác sĩ Nguyễn Tuấn Dũng khuyến cáo, người uống nên ăn lót dạ trước khi vào tiệc bằng những thực phẩm giàu tinh bột hoặc đạm như cơm, bánh mì, trứng, sữa. Thức ăn có thể giúp làm chậm quá trình hấp thu cồn vào máu và giảm kích ứng niêm mạc dạ dày. Tuyệt đối không uống khi bụng đói, bởi khi đó cồn dễ tác động trực tiếp lên niêm mạc, làm tăng nguy cơ viêm loét và xuất huyết.

Ngoài ra, trong bữa tiệc nên xen kẽ nước lọc để hạn chế mất nước và pha loãng nồng độ cồn trong cơ thể. Người uống cũng được khuyến cáo tránh pha trộn nhiều loại đồ uống như bia, rượu mạnh và rượu vang, đồng thời nên uống chậm thay vì liên tục “cạn ly”, tạo thêm thời gian để cơ thể chuyển hóa lượng cồn đã hấp thu.