Đừng để SGK Ngữ văn bị 'ra rìa'

Chuẩn bị cho năm học 2026-2027, Sở GD-ĐT TPHCM phối hợp Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tổ chức bồi dưỡng, tập huấn cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên triển khai bộ sách giáo khoa (SGK) thống nhất Kết nối tri thức với cuộc sống. Tại lớp tập huấn môn Ngữ văn, báo cáo viên và nhiều giáo viên đã nêu lên trăn trở: SGK môn Ngữ văn có nguy cơ bị “ra rìa” trong quá trình dạy và học.

Công văn 3175/BGDĐT-GDTrH và Công văn 3935/BGDĐT-GDTrH của Bộ GD-ĐT đều yêu cầu tránh sử dụng các văn bản, đoạn trích đã học trong SGK làm ngữ liệu cho các bài kiểm tra định kỳ nhằm đánh giá năng lực đọc hiểu và viết. Yêu cầu này nhằm hướng tới mục tiêu “học thật, thi thật”, khắc phục tình trạng “học vẹt, học tủ”. Đây là một trong những điểm mới quan trọng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn triển khai vẫn có “độ vênh” nhất định.

Một bộ phận giáo viên và học sinh đang có suy nghĩ “thi gì học nấy”. Điều này dẫn đến thời gian trên lớp và việc tự học được dành nhiều hơn cho các ngữ liệu ngoài SGK. SGK vì thế dần mất đi vị trí trung tâm vốn có. Môn Ngữ văn cũng dần trở thành môn luyện kỹ năng làm bài, thay vì bồi dưỡng năng lực đọc, cảm thụ và tư duy ngôn ngữ.

Thực tế, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 chưa bao giờ đặt ngữ liệu trong và ngoài SGK ở vị trí đối lập. SGK vẫn là công cụ triển khai chương trình. Ngữ liệu trong sách chính là những “ngữ liệu mẫu” được tuyển chọn kỹ lưỡng, biên soạn công phu, giúp học sinh hình thành phương pháp đọc, cách phân tích, khả năng nhận diện đặc trưng thể loại... Chính nền tảng ấy sẽ giúp học sinh vững vàng xử lý những ngữ liệu mới lạ trong các bài kiểm tra, đánh giá.

Quy định chỉ yêu cầu “tránh sử dụng lại” ngữ liệu SGK trong các bài kiểm tra định kỳ. Giáo viên hoàn toàn có thể tiếp tục khai thác ngữ liệu SGK để đưa vào các hoạt động đọc hiểu, thảo luận, luyện tập và đánh giá thường xuyên trên lớp để SGK phát huy vai trò nền tảng. Đổi mới kiểm tra, đánh giá là yêu cầu tất yếu của giáo dục hiện đại. Ngữ liệu từ SGK phải là chiếc cầu để kết nối tri thức với cuộc sống, đúng với tinh thần của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

KHÁNH CHI