Đưa văn hóa Chăm lên không gian số

Các hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm đều được gắn mã QR tích hợp thông tin. TRONG ẢNH: Phù điêu Đản sinh Brahma Mỹ Sơn E1, niên đại thế kỷ VII - VIII, chất liệu sa thạch. Ảnh: LÂM VIÊN

Từ năm 2021, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng là bảo tàng đầu tiên của Việt Nam được giới thiệu trên nền tảng Google Arts & Culture, góp phần đưa di sản văn hóa Champa đến gần hơn với công chúng quốc tế.

Lần đầu tiên tham quan Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, anh Lê Tấn Hiệu (SN 2000, du khách từ Quảng Trị) cùng gia đình chiêm ngưỡng các bộ sưu tập độc đáo về nghệ thuật điêu khắc Chăm với hàng nghìn hiện vật giá trị. Bên cạnh thông tin thuyết minh từ hướng dẫn viên bảo tàng, nhóm du khách còn được “chạm” vào chiều sâu văn hóa nghìn năm Champa thông qua hệ thống thuyết minh tự động đa ngôn ngữ, tham quan ảo, tra cứu thông tin hiện vật bằng mã QR.

Bà Lê Thị Thu Trang, Giám đốc Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng cho biết, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ là một trong những định hướng mà đơn vị triển khai từ sớm. Bảo tàng xác định công nghệ là công cụ để nâng cao hiệu quả bảo tồn di sản và mang đến những trải nghiệm tốt hơn cho công chúng. Bảo tàng xác định chuyển đổi số không chỉ là đầu tư thiết bị, mà là đổi mới phương thức xây dựng, lưu trữ và truyền tải nội dung di sản đến công chúng.

Thời gian qua, đơn vị từng bước xây dựng hệ thống truyền thông đa nền tảng gồm website, Facebook, TikTok và YouTube; tăng cường sản xuất video ngắn, infographic, hình ảnh và các nội dung kể chuyện về hiện vật, di tích, văn hóa, nghệ thuật Champa.

Trang Thông tin điện tử của bảo tàng đã đăng tải hơn 20 tin bài, đạt gần 30.000 lượt truy cập qua 6 tháng đầu năm 2026. Các nền tảng mạng xã hội của đơn vị đã đăng tải hơn 50 tin, bài song ngữ Việt - Anh trên fanpage, Instagram, Tiktok.

Về công tác giáo dục, bảo tàng đã và đang tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc thiết kế học liệu giáo dục di sản dành cho đối tượng trẻ em và đang xây dựng “Hệ thống thuyết minh tự động tích hợp chatbot AI” nhằm nâng cao chất lượng trải nghiệm tham quan.

Lãnh đạo Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng cho biết, tiếp tục đẩy mạnh lộ trình chuyển đổi số theo định hướng xây dựng bảo tàng thông minh. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là thực hiện số hóa 2D, 3D đối với các hiện vật, đặc biệt là 12 Bảo vật Quốc gia đang lưu giữ tại bảo tàng.

Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng dự kiến xây dựng không gian triển lãm và trải nghiệm văn hóa số trên nền tảng trực tuyến, giúp công chúng có thể tiếp cận, khám phá di sản văn hóa Chăm bằng những hình thức mới mẻ, sinh động và hấp dẫn hơn.

Đối với công tác bảo tồn hiện vật, bảo tàng đang xây dựng báo cáo chủ trương đầu tư dự án “Hệ thống kiểm kê, bảo quản, phục chế hiện vật tích hợp AI”: tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý và bảo quản hiện vật thông qua hệ thống giám sát các điều kiện môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng bằng các thiết bị thông minh kết nối phần mềm quản lý tập trung; góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn lâu dài.

Bên cạnh đó, công nghệ RFID cũng sẽ được ứng dụng trong công tác kiểm kê, quản lý và theo dõi lịch sử di chuyển của hiện vật. Việc áp dụng công nghệ này sẽ giúp nâng cao tính chính xác, tiết kiệm thời gian, tăng cường hiệu quả quản lý, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn cho hiện vật trong quá trình lưu giữ, trưng bày và di chuyển.

LÂM VIÊN