Đưa tiện ích số đến gần người dân

Vấn đề đặt ra là làm sao để người dân đều có thể tiếp cận và sử dụng hiệu quả những tiện ích ấy. Khi công nghệ trở thành công cụ quen thuộc trong những việc người dân làm mỗi ngày, xã hội số mới thực sự đi vào đời sống.

Công nghệ đi vào những việc đời thường

Thời gian qua, nhiều công việc vốn được thực hiện trực tiếp đang từng bước chuyển sang môi trường số, từ giải quyết TTHC, thanh toán đến khám, chữa bệnh, học tập, kinh doanh, mang lại thêm lựa chọn và sự thuận tiện cho người dân.

Người dân thao tác trên robot để thực hiện thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố. Ảnh: Hồ Thảo

Chị Nguyễn Thị Hòa (ở phường Phước Tân) chia sẻ: “Thanh toán bằng mã QR nhanh và tiện hơn, nhất là không phải mang theo nhiều tiền mặt. Tôi sử dụng cách này ngày càng thường xuyên trong mua bán, thanh toán hằng ngày”.

Nhìn lại hơn 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, mức độ ứng dụng công nghệ số trong đời sống thể hiện qua nhiều con số. Theo báo cáo của UBND thành phố, trong năm đầu vận hành mô hình từ ngày 1-7-2025 đến 1-7-2026, có 144/144 cơ sở khám, chữa bệnh sử dụng căn cước công dân gắn chíp và ứng dụng VNeID trong khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế, với gần 14 triệu lượt tra cứu thành công. Các cơ sở giáo dục triển khai thu học phí không dùng tiền mặt; học bạ điện tử được thực hiện tại 393 trường tiểu học, 121 trường THCS và 48 trường THPT. Khoảng 1,4 triệu hồ sơ khách hàng ngân hàng được xác thực sinh trắc học. Trong lĩnh vực an sinh xã hội, tỷ lệ chi trả trợ cấp bảo hiểm xã hội 1 lần qua tài khoản đạt 100%; đồng thời các chỉ số chi trả trợ cấp thường xuyên, trợ cấp cho người có công và đối tượng bảo trợ xã hội đều đạt ở mức rất cao. Trong giải quyết TTHC, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 99,78% ở cấp thành phố và 99,94% ở cấp xã.

Những con số này cho thấy dịch vụ số đã có độ phủ rộng. Nhưng thước đo của xã hội số không chỉ nằm ở số hồ sơ trực tuyến hay số nền tảng được xây dựng, mà ở việc công nghệ có trở thành công cụ quen thuộc trong những việc người dân làm mỗi ngày hay chưa.

Mô hình Chợ thông minh tại chợ Đồng Xoài (phường Bình Phước) là một ví dụ. Đây là chợ đầu tiên của thành phố Đồng Nai triển khai mô hình này, với 564 lô, sạp của 342 tiểu thương. Nền tảng số phục vụ quản lý sạp, doanh thu, báo cáo, thống kê, hóa đơn điện tử; tiểu thương có thể giới thiệu, bán hàng trực tuyến, còn người tiêu dùng có thể tìm kiếm sản phẩm, xem thông tin và đặt mua.

Khi tiểu thương có thể bán hàng trực tuyến, người dân thanh toán không dùng tiền mặt, công nghệ đã trở thành công cụ phục vụ sinh kế chứ không chỉ phục vụ hành chính. Đây cũng là cách xã hội số được hình thành từ những nhu cầu cụ thể trong đời sống.

Để người dân thực sự trở thành công dân số

Có hạ tầng, nền tảng và dịch vụ số là điều kiện cần. Còn điều kiện đủ để xã hội số đi vào đời sống là người dân phải sử dụng được những tiện ích ấy, nhất là người lớn tuổi, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và những trường hợp còn hạn chế về kỹ năng số.

Người dân được cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Đại Phước hướng dẫn làm thủ tục hành chính trực tuyến.

Tại xã Lộc Hưng, mỗi ngày Trung tâm Phục vụ hành chính công xã hỗ trợ khoảng 50 người dân kê khai, hoàn thiện và thực hiện hồ sơ trực tuyến. Ở xã An Viễn, lực lượng công an, đoàn viên và Tổ công nghệ số cộng đồng đến tận nhà hỗ trợ người già yếu, bệnh tật, người khuyết tật thực hiện các công việc liên quan đến căn cước, ứng dụng VNeID và đăng ký nhận trợ cấp qua phương thức không dùng tiền mặt…

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Anh Dũng cho rằng: Mục tiêu cần hướng đến là xây dựng chính quyền số - xã hội số - công dân số. Không thể xem là thành công nếu người dân chưa biết thao tác mà phần việc vẫn chủ yếu do cán bộ làm thay. Từ bài học “Bình dân học vụ” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cần phát huy trong lực lượng trẻ, đoàn viên, đảng viên để hướng dẫn, kèm cặp những người còn khó khăn trong tiếp cận công nghệ, từng bước giúp họ có thể tự thực hiện các dịch vụ số.

Đề án số 05-ĐA/TU, ngày 3-7-2026 của Thành ủy về đẩy mạnh cải cách hành chính, trọng tâm là cải cách TTHC gắn với chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số, chính quyền thông minh giai đoạn 2026-2030 cũng đặt ra những chỉ tiêu cụ thể về xã hội số hướng đến người dân. Đề án phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 95% người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch; tỷ lệ người dân có chữ ký điện tử cá nhân đạt ít nhất 80% ở khu vực đô thị và 50% ở khu vực nông thôn; ít nhất 95% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử; 90% người dân có khả năng tiếp cận thông tin y tế và dịch vụ tư vấn, khám, chữa bệnh từ xa…

Những mục tiêu ấy cho thấy xây dựng xã hội số không chỉ là phát triển nền tảng, mà quan trọng hơn là giúp người dân sử dụng công nghệ như một kỹ năng trong đời sống. Khi người dân có thể tự thực hiện các giao dịch, tiếp cận dịch vụ và giải quyết công việc trên môi trường số, xã hội số mới thực sự đi vào đời sống.