Đưa Luật Dân số vào thực tiễn cuộc sống

Siêu âm thai tại Trung tâm Y tế khu vực Hàm Tân

Đổi mới tư duy về dân số

Luật Dân số số 113/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế Pháp lệnh Dân số năm 2003. Với 8 chương, 30 điều, văn bản luật đánh dấu bước chuyển tư duy căn bản từ “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”, đặt con người ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược.

Theo Nghị định số 168/2026/NĐ-CP, chính sách dân số tập trung bảo đảm quyền tự quyết về số con, duy trì mức sinh thay thế. Tại vùng mức sinh thấp, phụ nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, nam giới 10 ngày; phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi và phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người được hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng/người. Gia đình sinh đủ 2 con trở lên được ưu tiên khi mua, thuê nhà ở xã hội.

Cộng tác viên dân số xã Quảng Khê tuyên truyền vận động chính sách tại cơ sở

Về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, chính sách nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; nhân viên y tế tiết lộ giới tính thai nhi nhằm mục đích phá thai có thể bị đình chỉ hành nghề. Các địa phương được khuyến khích đưa nội dung bình đẳng giới, không trọng nam hơn nữ vào quy ước cộng đồng.

Cùng với đó, các chính sách nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số được chú trọng, trong đó đa dạng hóa mô hình chăm sóc người cao tuổi tại gia đình, cộng đồng; mở rộng khám sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh 4 bệnh và sơ sinh 5 bệnh…

Lâm Đồng quán triệt triển khai Luật Dân số. Ảnh: Tuấn Linh

Chị Đỗ Hoàng Hà (phường Lâm Viên - Đà Lạt) phấn khởi trước những chính sách mới của Luật Dân số, nhất là việc tăng thời gian nghỉ thai sản, hỗ trợ tài chính và ưu tiên nhà ở xã hội cho gia đình sinh đủ 2 con. Chị cho rằng, quy định về lựa chọn giới tính thai nhi và nâng cao chất lượng sàng lọc trước sinh cũng giúp các gia đình yên tâm hơn, mong chính sách sớm được triển khai đồng bộ để người dân được hưởng đầy đủ quyền lợi.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Lâm Đồng phổ biến Luật Dân số trong toàn tỉnh. Ảnh: Tuấn Linh

Tập trung tháo gỡ điểm nghẽn

Bên cạnh những điểm mới tích cực, Ban Chỉ đạo tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận việc cụ thể hóa các văn bản chỉ đạo tại cơ sở còn chậm. Theo ông Vũ Văn Hoan - Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh, đến ngày 31/7, toàn tỉnh còn 50 xã, phường chưa thành lập Ban Chỉ đạo Dân số và Phát triển; mới 56/124 xã, phường ban hành kế hoạch thực hiện luật.

Ngoài ra, 70 xã chưa triển khai kế hoạch duy trì mức sinh thay thế, 92 xã chưa thực hiện chương trình kế hoạch hóa gia đình đến năm 2030 và 122 xã, phường chưa xây dựng đề án Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau.

Để khắc phục, Ban Chỉ đạo tỉnh yêu cầu Trưởng Ban Chỉ đạo dân số các xã, phường khẩn trương xây dựng và ban hành đầy đủ kế hoạch hành động, phân công rõ trách nhiệm. Bà Phạm Thị Minh Hiếu - Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh, cần tăng cường phối hợp tuyên truyền để cán bộ và người dân hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ theo Luật Dân số 2025 và Nghị định 168/2026/NĐ-CP.

Tuyên truyền cho phụ nữ về các bệnh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh tại Trung tâm Y tế khu vực Bảo Lộc

Từ sự chuyển hướng mạnh mẽ sang phục vụ người dân, cùng quyết tâm tháo gỡ khó khăn ngay từ cơ sở, Luật Dân số năm 2025 được kỳ vọng sớm đi vào cuộc sống, góp phần nâng cao chất lượng dân số, nguồn nhân lực và tạo động lực cho phát triển bền vững đến năm 2045.