Đưa di sản văn hóa, lịch sử Hội An đến Đà Lạt

Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng trao quà lưu niệm Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An

Hội An vùng đất cách mạng

Hơn 30 pano cùng hàng trăm hình ảnh, tư liệu, hiện vật và ấn phẩm đã tái hiện hành trình của Hội An từ vùng đất giàu truyền thống yêu nước, cách mạng đến đô thị di sản được UNESCO ghi danh, thành viên mạng lưới các thành phố sáng tạo toàn cầu. Đặt trong không gian từng giam giữ hàng trăm chiến sĩ cách mạng tuổi thiếu nhi, triển lãm vừa giới thiệu một vùng đất di sản, vừa gợi mở những mối liên kết lịch sử giữa Hội An và Đà Lạt.

Dạo quanh hành lang như được thấy một Hội An từ quá khứ đến hiện tại qua 3 phần trưng bày: Hệ thống di tích nhà lao Hội An - Chứng tích một chặng đường cách mạng; Hội An - Đà Lạt: Sự kết nối kỳ diệu; Hội An - Từ Di sản văn hóa thế giới đến Đô thị sáng tạo toàn cầu. Mỗi chủ đề là một mảng màu, cho thấy sự nỗ lực gìn giữ giá trị lịch sử, phát huy di sản văn hóa trong đời sống.

Phần trưng bày về hệ thống nhà lao Hội An đưa người xem trở lại giai đoạn đầu thế kỷ XX đến năm 1975, khi Hội An là trung tâm hành chính của tỉnh Quảng Nam. Ba nhà lao gồm Nhà tù Faifo, Nhà lao Thông Đăng và Nhà lao Hội An (Xóm Mới) do người Pháp và chính quyền Sài Gòn dựng lên từng giam giữ nhiều chiến sĩ yêu nước khu vực miền Trung.

Hôm nay, nhiều dấu tích vẫn được bảo tồn, đặc biệt là Nhà lao Xóm Mới với hệ thống kiến trúc, hiện vật, kỷ vật của các cựu tù chính trị được lưu giữ trọn vẹn. Qua đó, phản ánh một giai đoạn đấu tranh gian khổ và trở thành không gian giáo dục truyền thống cho các thế hệ trẻ.

Trải nghiệm làm lồng đèn truyền thống tại không gian triển lãm

Kết nối lịch sử Hội An - Đà Lạt

Dù cách xa về địa lý, 2 vùng đất lại có nhiều dấu ấn chung được tạo nên bằng sự hi sinh của nhiều thế hệ. Điểm đặc biệt của triển lãm là sự gắn kết giữa Hội An và Đà Lạt qua những chặng đường cách mạng. Từ cuối những năm 1930, những người con Hội An như các đồng chí Nguyễn Phe (Nguyễn Văn Tân), Hoàng Kim Ánh, Nguyễn Hằng (Nguyễn Hãng), Trương Văn Hoàn, Võ Văn Đặng, Trần Duy Mãi, Huỳnh Đắc Hường... đã lên cao nguyên “gieo những hạt giống đỏ” gây dựng phong trào cách mạng, góp phần đặt nền móng cho tổ chức Đảng ở Đà Lạt - Lâm Viên - Đồng Nai Thượng.

Năm 1951, trong vụ thảm sát Cam Ly, 2 nữ chiến sĩ quê làng Kim Bồng (Hội An) là Huỳnh Thị Đước Em và Huỳnh Thị Mộng Hoa đã anh dũng hi sinh. Đến giai đoạn 1971-1973, gần 50 thiếu nhi yêu nước quê Hội An tiếp tục bị bắt, giam tại Nhà lao Hội An trước khi đưa lên Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt. Dưới danh nghĩa một “trung tâm giáo huấn”, nơi đây thực chất là nơi giam giữ, tra tấn những thiếu nhi tham gia phong trào cách mạng.

Có mặt tại triển lãm, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Võ Thị Hóa (SN 1955), người từng bị giam ở cả Nhà lao Hội An (vào năm 1970) và Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt (1971 - 1973), xúc động khi nhìn lại những hình ảnh về quê hương mình tại chính nơi mình từng bị giam giữ. Bà chia sẻ: “Nhìn lại những tư liệu, hình ảnh, ký ức ùa về, tôi thấy như mới hôm qua. Những gì đã trải qua ở đây không còn là của riêng những người từng trải qua chiến tranh như chúng tôi nữa, mà đã trở thành bài học cho thế hệ trẻ về trân trọng, gìn giữ, bảo vệ hòa bình”.

Trải nghiệm làm tranh dân gian

Làm cho di sản sống dậy

Hội An hôm nay là đô thị di sản phát triển trên nền tảng bảo tồn văn hóa; những hình ảnh về phố cổ, nghề truyền thống, nghệ thuật dân gian và các sáng kiến sáng tạo cho thấy nỗ lực gìn giữ bản sắc trong quá trình hội nhập.

Đặc biệt, ngay tại không gian triển lãm, nhiều hoạt động trải nghiệm như: thưởng lãm nghệ thuật dân gian bài chòi, làm lồng đèn, in tranh dân gian, trang trí mặt nạ giấy truyền thống... giúp công chúng tiếp cận di sản bằng những trải nghiệm trực quan, sống động. Bạn Hoàng Hà My (TP Hồ Chí Minh) cho biết: “Em từng đến Hội An và ấn tượng với những con đường hẹp, những mái ngói cổ, dòng sông Hoài, nhưng qua triển lãm mới hiểu sâu về lịch sử vùng đất ấy. Được xem triển lãm ngay trong Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt càng gần gũi và dễ cảm nhận hơn”.

Theo bà Lê Thị Trúc Linh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng, bên cạnh những tư liệu lịch sử quý, giá trị của triển lãm còn ở cách kết nối các không gian lịch sử của 2 địa phương. Đây là dịp để mở rộng sự hợp tác về bảo tồn di sản, giáo dục truyền thống và phát triển văn hóa giữa Lâm Đồng và Đà Nẵng.

Triển lãm cũng là dịp nhiều cựu tù yêu nước từ quê hương Hội An trở lại nơi từng bị giam giữ. Ông Trần Phi Hùng - Phó Trưởng Ban Liên lạc cựu tù yêu nước Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt cho rằng, điều đáng quý nhất là lịch sử đang tiếp tục được kể bằng nhiều hình thức sinh động hơn, hấp dẫn giới trẻ hơn. Di sản văn hóa và lịch sử chỉ có thể sống được, sống lâu bền khi thế hệ sau hiểu, tiếp nhận và gìn giữ.

Diễn ra từ ngày 27/7 - 27/8/2026, triển lãm góp phần làm cho người dân Lâm Đồng và du khách hiểu hơn về vùng đất Hội An, từ đó thêm trân trọng những giá trị văn hóa, lịch sử đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Quỳnh Uyển .