Đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển

Nhà lao Tân Hiệp, phường Tam Hiệp là điểm đến về nguồn, tìm hiểu lịch sử, văn hóa của thế hệ trẻ. Ảnh: C.T.V

Trong bối cảnh mới, việc huy động các nguồn lực xã hội, ứng dụng công nghệ số, gắn bảo tồn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch văn hóa đang mở ra hướng đi mới, đưa di sản trở thành nguồn lực nội sinh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Giữ gìn “vốn quý” của di sản từ cơ sở

Phường Trấn Biên hiện quản lý số lượng di tích xếp hạng nhiều nhất ở Đồng Nai với 10 di tích cấp quốc gia và 8 di tích cấp thành phố. Bên cạnh đó, địa phương còn có hơn 100 cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo và các địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa đang được gìn giữ, bảo tồn. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, giáo dục truyền thống và xây dựng bản sắc đô thị Trấn Biên trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, số lượng di sản lớn cũng đặt ra yêu cầu cao đối với phường Trấn Biên trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Từ đầu năm 2026 đến nay, địa phương đã tổ chức các đợt khảo sát, kiểm tra hiện trạng toàn bộ di tích được giao quản lý; đồng thời tiếp nhận bàn giao đầy đủ hồ sơ, hiện vật đối với Di tích Thành cổ Biên Hòa và Di tích Nhà xanh.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Trấn Biên Nguyễn Kim Bích Huyên, thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tuyên truyền, rà soát, phân loại từng di tích; xác định rõ nguồn gốc, hiện trạng và quá trình quản lý, sử dụng đất để hoàn thiện hồ sơ pháp lý đất đai. Bên cạnh đó, địa phương đẩy nhanh tiến độ các dự án tu bổ, tôn tạo, ưu tiên các hạng mục xuống cấp; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý di tích, xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa và ứng dụng công nghệ thông tin để quảng bá, phát huy giá trị di sản.

Một trong những định hướng đáng chú ý được phường Trấn Biên đặt mục tiêu thực hiện đến cuối năm 2026 là nghiên cứu kết nối không gian di sản với các di tích tiêu biểu như: Thành cổ Biên Hòa, đình Tân Lân, chùa Ông, Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh, danh thắng Bửu Long - chùa Bửu Phong… Qua đó, hình thành các tuyến, điểm tham quan, phát huy giá trị di sản và tạo động lực cho phát triển du lịch văn hóa của địa phương.

Tinh thần chủ động này cũng đang được nhiều địa phương trên địa bàn thành phố triển khai phù hợp với điều kiện thực tế. Tại xã Lộc Tấn hiện quản lý 9 di tích, trong đó có Di tích khảo cổ quốc gia Thành đất hình tròn Lộc Tấn 2, Di tích lịch sử cấp tỉnh Bệnh viện Lộc Ninh - công trình kiến trúc thời Pháp thuộc và 7 di tích nằm trong danh mục kiểm kê. Bên cạnh việc tăng cường tuyên truyền, địa phương đang từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản, đẩy mạnh quảng bá giá trị các di tích, gắn kết giữa chính quyền, cộng đồng dân cư trong hành trình gìn giữ, phát huy di sản.

Ở xã Phú Nghĩa, 3 di tích khảo cổ trong danh mục kiểm kê gồm: Thành đất hình tròn Phú Nghĩa 2, Thành đất hình tròn Phú Nghĩa 3, Thành đất hình tròn Phú Nghĩa 4 đã được địa phương lập cơ sở dữ liệu số bước đầu và cập nhật vào hệ thống quản lý di sản của thành phố. Theo định hướng giai đoạn 2026-2030, xã Phú Nghĩa sẽ lồng ghép mục tiêu bảo tồn di sản vào quy hoạch phát triển của địa phương. Huy động sự tham gia của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa lịch sử cũng như khai thác hợp lý tiềm năng di sản gắn với phát triển du lịch, giáo dục truyền thống và trải nghiệm văn hóa.

Ứng dụng công nghệ để gia tăng giá trị di sản

Xã Định Quán là một trong những địa phương sở hữu nhiều di tích, danh thắng có sức hút lớn đối với du khách. Nổi bật có Di tích quốc gia Địa điểm chiến thắng La Ngà, danh lam thắng cảnh quốc gia Đá chồng Định Quán và Di tích cấp tỉnh đình Định Quán. Đây được xem là nền tảng để địa phương từng bước hình thành các sản phẩm du lịch gắn với giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên.

Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Định Quán Thiều Quang Tân cho biết: Địa phương đưa du lịch vào kế hoạch thực hiện đợt thi đua đặc biệt 500 ngày đêm “Đoàn kết - Kỷ cương - Hiệu quả - Bứt phá, xây dựng Đồng Nai phát triển văn minh, hiện đại”. Địa phương mong muốn nhận được sự hướng dẫn chuyên môn từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản, kết nối di tích với các điểm đến, hình thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng. Từ đó, phát huy hiệu quả hệ thống di tích hiện có, hoàn thành mục tiêu, kế hoạch đề ra.

Cùng với sự vào cuộc của các địa phương, ngành văn hóa đang từng bước hình thành hệ thống quản lý di sản theo hướng hiện đại. Tại Bảo tàng Đồng Nai, vài năm trở lại đây đã triển khai các tour tham quan và triển lãm thực tế ảo ở nhiều di tích; số hóa 2D 31 di tích quốc gia và quốc gia đặc biệt với hơn 10 ngàn trang tài liệu, ảnh tư liệu, hồ sơ di tích. Bên cạnh đó, bảo tàng xây dựng bản đồ GIS các di tích khảo cổ học và mô hình tham quan 3D Di tích Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (xã Lộc Thành) và địa điểm Căn cứ Cục Hậu cần quân giải phóng miền Nam Việt Nam (xã Lộc Quang).

Theo Giám đốc Bảo tàng Đồng Nai Nguyễn Ngọc Yến, thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích gắn với phát triển văn hóa, du lịch; ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, phát triển các không gian trưng bày ảo, triển lãm trực tuyến để công chúng có thêm nhiều hình thức tiếp cận di sản. Đơn vị sẽ mở rộng hợp tác, liên kết, xã hội hóa phát huy giá trị di sản; phối hợp với các đơn vị, doanh nghiệp du lịch quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Đồng Nai. Qua đó, đưa di sản văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng con người Đồng Nai năng động, sáng tạo, nhân ái và hội nhập.

My Ny