Đưa di sản lên không gian số

Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng áp dụng chuyển đổi số trong công tác quản lý và bảo tồn hiện vật

Nhiều kết quả tích cực

Lâu nay, bảo tàng vốn được nhìn nhận là nơi lưu giữ ký ức, nơi các hiện vật “kể chuyện” theo cách khá truyền thống. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, nhu cầu trải nghiệm của công chúng, đặc biệt là giới trẻ đã thay đổi đáng kể. Không chỉ dừng lại ở việc xem, người tham quan mong muốn được tương tác, khám phá và trải nghiệm một cách chân thực và dễ dàng hơn.

Nắm bắt xu hướng này, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đã từng bước triển khai các giải pháp số hóa như xây dựng cơ sở dữ liệu hiện vật, số hóa hình ảnh, tư liệu và ứng dụng công nghệ trong trưng bày. Một số bộ sưu tập tiêu biểu đã được số hóa, giúp việc lưu trữ trở nên khoa học, đồng thời tạo điều kiện để công chúng tiếp cận dễ dàng hơn thông qua các nền tảng trực tuyến.

Khoảng 6.000 hiện vật được nhập vào hệ thống số hóa của Bảo tàng

Theo ông Phan Nhàn, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng cho biết, nhằm thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh và Sở VHTTDL trong chủ trương chung về chuyển đổi số của Trung ương, vấn đề số hóa hiện vật đã được Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng triển khai thực hiện đồng bộ từ năm 2020 và đã đạt được nhiều kết quả tích cực.

Cụ thể, Bảo tàng đã triển khai thành công đề tài ứng dụng công nghệ 4.0 trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa với 3 nội dung được đặt ra gồm: xây dựng phần mềm quản lý hiện vật; xây dựng bảo tàng ảo trên không gian mạng; giới thiệu hiện vật 3D và hiện vật tiêu biểu lên bảo tàng ảo.

Đến nay, đã có khoảng 6.000 hiện vật được nhập vào hệ thống; ứng dụng mã Qr-code trong trưng bày giới thiệu thông tin về hiện vật trưng bày với trên 500 mã đã được triển khai. Đồng thời, hệ thống thuyết minh tự động bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh cũng được triển khai và đi vào hoạt động tại Di tích quốc gia Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt.

Mã Qr-code được triển khai để giúp công chúng dễ dàng tiếp cận thông tin về hiện vật

“Đến năm 2025 đề tài đã được đơn vị hoàn thành và được nghiệm thu cũng như đánh giá cao. Có thể nói đây là đề tài đầu tiên của tỉnh về việc ứng dụng công nghệ 4.0”, ông Nhàn chia sẻ.

Được biết, trong thời gian tới, dự án “Số hóa tư liệu hiện vật Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng” giai đoạn 2026 - 2028 có tổng mức đầu tư 50 tỉ đồng sẽ được triển khai với việc tập trung số hóa toàn bộ số lượng hiện vật do bảo tàng quản lý, đồng thời xây dựng hệ thống tham quan 3D và phòng trình chiếu hiện đại...

Mở rộng cánh cửa tiếp cận du khách

Việc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng áp dụng các mô hình chuyển đổi từ không gian trưng bày truyền thống sang kết hợp môi trường số không chỉ giúp “kéo dài tuổi thọ” cho hiện vật, mà còn mở rộng không gian tiếp cận, đưa di sản vượt ra ngoài những bức tường của bảo tàng.

Một trong những lợi ích rõ nét của số hóa là khả năng tiếp cận không giới hạn về không gian và thời gian. Thông qua các nền tảng số, người dân và du khách dù ở bất cứ đâu cũng có thể tìm hiểu về lịch sử, văn hóa của địa phương.

Du khách tham quan tại Bảo tàng Lâm Đồng

Hiện nay, không gian trưng bày giới thiệu hiện vật tại Bảo tàng trung tâm ở Đà Lạt đã có khoảng 400 hiện vật tiêu biểu được số hóa và giới thiệu bằng mã QR để giúp công chúng dễ dàng tìm hiểu thông tin thông qua các thiết bị thông minh như điện thoại, máy tính bảng... Chỉ cần một thao tác quét mã, toàn bộ thông tin, hình ảnh của hiện vật sẽ hiện ra một cách đầy đủ, chân thực.

Chị Nguyễn Thị Bích Tuyền, một du khách có mặt tại đây cho biết: “Đến Đà Lạt, tôi lựa chọn ghé thăm Bảo tàng Lâm Đồng nhằm mục đích vừa tham quan du lịch vừa tìm hiểu, bổ sung một số kiến thức cho công việc của mình. Tôi khá ấn tượng về cách triển khai, giới thiệu thông tin hiện vật tại đây bằng các mã QR. Điều này giúp tôi dễ dàng tìm hiểu, thu thập và lưu trữ các thông tin về hiện vật cần thiết cho nhu cầu của bản thân”.

Bên cạnh đó, hệ thống bảo tàng ảo trên website cũng cho phép công chúng tham quan 3D cả không gian trưng bày nội thất lẫn cảnh quan ngoại thất của bảo tàng thực tế. Hệ thống này mang đến cho khách tham quan trải nghiệm tương tự như thực tế, mọi lúc, mọi nơi thông qua internet.

Để tăng tính tương tác với hiện vật, Bảo tàng tỉnh đã lựa chọn và số hóa 3D khoảng 200 hiện vật tiêu biểu, gắn với không gian trưng bày ảo. Kỹ thuật được sử dụng là quét 3D quang học bằng máy ảnh kỹ thuật số, cho phép khách tham quan dễ dàng di chuyển, điều chỉnh góc nhìn, phóng to, thu nhỏ và truy cập thông tin chi tiết về hiện vật.

Em Nguyễn Gia Huy, sinh viên Trường Đại học Đà Lạt chia sẻ: “Trước giờ emcứ nghĩ bảo tàng là nơi khá buồn tẻ, tuy nhiên khi được trực tiếp tham quan và trải nghiệm các không gian số tại đây đã khiến em đã thay đổi hoàn toàn cách nhìn nhận cũ của mình”.

Chuyển đổi số đã góp phần đưa du khách đến gần hơn với bảo tàng

Trong bối cảnh du lịch đang phục hồi và cạnh tranh ngày càng cao, việc xây dựng các sản phẩm trải nghiệm số được xem là “đòn bẩy” giúp nâng cao sức hút điểm đến. Khi du khách có thể tham quan trước qua các phiên bản trực tuyến, họ sẽ có thêm động lực để trải nghiệm thực tế tại bảo tàng.

Theo thống kê, hàng năm Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đón một lượng khách khá lớn đến tham quan, tìm hiểu. Chỉ tính riêng trong 3 tháng đầu năm 2026, tại đây đã đón khoảng 30.000 lượt du khách. Đây cũng là một trong những bảo tàng ở cấp địa phương bán được vé tham quan.

Có thể khẳng định, việc đẩy mạnh số hóa hiện vật cũng như áp dụng công nghệ số vào công tác quản lý, bảo tồn đã góp phần không nhỏ vào việc thu hút khách đến với Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng.

THÀNH KHIÊM