'Đưa các anh trở về là mệnh lệnh từ trái tim'

Trong hành trình ý nghĩa ấy có sự góp sức của Thượng tá Hoàng Viết Ngọc, Chính trị viên Đội K52.

Thượng tá Hoàng Viết Ngọc sinh năm 1971 ở Thanh Hóa, bố mẹ đều tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ rồi đến Chiến dịch Thượng Lào. Các chú của ông cũng tham gia hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ; trong đó 1 người hy sinh tại chiến trường và chỉ được tìm thấy nhờ xét nghiệm ADN.

Hai anh trai ông cũng từng nhập ngũ, phục vụ trong quân đội. Chính điều đó càng làm sâu dày thêm nghĩa tình mà ông mang theo trong hành trình tìm kiếm, quy tập, cất bốc hài cốt liệt sĩ (HCLS) suốt nhiều năm qua.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng (hàng đầu, thứ 3 từ phải sang) tặng quà của Ban Chỉ đạo quốc gia 515 cho Đội K52 tại lễ viếng, truy điệu và an táng 18 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam, tháng 6-2026. Trong ảnh, thượng tá Hoàng Viết Ngọc đứng hàng trước, thứ 2 từ phải sang. Ảnh: P.D

Gắn trách nhiệm với tình cảm thiêng liêng

* Thưa ông, nhìn lại hành trình gian khó và đầy ý nghĩa của cán bộ, chiến sĩ Đội K52 suốt 25 năm qua, cảm xúc của ông như thế nào?

Thượng tá Hoàng Viết Ngọc kể về công việc đầy gian khó mà cũng vô cùng ý nghĩa của cán bộ, chiến sĩ Đội K52. Ảnh: P.D

- Đội K52 được thành lập tháng 12-2000, chính thức đi vào hoạt động tìm kiếm, quy tập, cất bốc HCLS từ năm 2001.

Đội vẫn tham gia các nhiệm vụ trong nước, nhưng nhiệm vụ chủ chốt là tìm kiếm, quy tập HCLS quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh tại Campuchia. Suốt 25 năm qua, Đội K52 đã tìm kiếm, cất bốc và hồi hương 1.530 HCLS.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Đội K52 gặp rất nhiều gian nan, tổn thất; có 1 người hy sinh do bị rắn độc cắn, 6 người khác bị thương… Sau này, khi đường sá thuận tiện hơn, chúng tôi lại gặp những khó khăn khác như dấu vết cũ phai nhạt, địa bàn tìm kiếm bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa, thông tin cũng ngày càng ít đi, những người nắm được thông tin đa phần già yếu…

Dù vậy, cán bộ và chiến sĩ toàn Đội luôn xác định sẵn sàng đối mặt với gian khổ, hiểm nguy để hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ được giao.

Nhìn lại hành trình ấy, trong lòng tôi và các cán bộ, chiến sĩ đều dâng trào niềm xúc động lớn lao, như thể tìm được chính người thân của mình qua bao nhiêu năm nằm lại trên đất bạn. Cảm xúc ấy mạnh mẽ lắm!

* Có câu “Tư tưởng không thông, vác bình đông cũng nặng”. Với cương vị Chính trị viên, ông đã kịp thời động viên cán bộ, chiến sĩ khắc phục mọi khó khăn, gian khổ, chú trọng xây dựng mối đoàn kết trong đơn vị ra sao…

- Để vượt qua khó khăn từ đặc thù công việc, điều kiện thời tiết khắc nghiệt và địa hình hiểm trở… chúng tôi xác định làm tốt công tác tư tưởng là hết sức quan trọng, giúp cán bộ, chiến sĩ có tâm thế tốt nhất để thực hiện nhiệm vụ.

Cấp ủy chi bộ thường xuyên giáo dục, động viên cả đội trước khi lên đường, khơi gợi truyền thống và lòng biết ơn sâu sắc đối với những thế hệ đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.

Phải gắn trách nhiệm của mỗi người với tình cảm thiêng liêng, biến mệnh lệnh hành chính thành mệnh lệnh của trái tim.

Bằng cách này, chúng tôi cũng gắn kết được người đi trước với người đi sau, từ đó phát huy kinh nghiệm lẫn sức trẻ để họ cùng nhau, dẫn dắt nhau hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Thượng tá Hoàng Viết Ngọc (thứ 2 từ phải sang) trong lễ tiễn, bàn giao hài cốt liệt sĩ được Đội K52 tìm kiếm, quy tập trong mùa khô 2025 - 2026 để hồi hương về đất mẹ. Ảnh: NVCC

Cùng chạy đua với thời gian

* Ông có thể kể lại kỷ niệm đến giờ vẫn luôn nhớ mãi…

- Có nhiều ấn tượng sâu sắc đọng lại trong lòng chúng tôi khi thực hiện nhiệm vụ đặc biệt này. Tôi nhớ mãi thời khắc phát hiện hài cốt 18 liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ tại xã Ia Boòng vào tháng 10-2025.

Khi cùng đưa tay nâng tấm tăng đưa một liệt sĩ từ hố đào lên mặt đất, tôi cứ mường tượng về một chàng trai trẻ đầy sức sống nhưng giờ đây chỉ còn là một nắm xương nhẹ bẫng.

Còn tại Campuchia, năm 2022, chúng tôi được một phụ nữ cung cấp thông tin về việc bà được bộ đội Việt Nam về “báo mộng, xin nước chè”… Kiểm tra khu vực này thì đúng là Đội K52 đã hai lần tìm kiếm nhưng đều không có kết quả.

Từ thông tin quý báu trên cộng với phương pháp thực chứng, lại được sự hỗ trợ tận tình của người dân địa phương vốn có tình cảm sâu sắc với bộ đội Việt Nam, chúng tôi bắt đầu đào xới gần một hố bom trong vườn nhà dân.

Đào xuống thấy dép cao su là mừng, đào thêm một đoạn nữa thì thấy thắt lưng bộ đội. Cứ đào, gạt từng tí đất để tìm những mảnh xương. Kết quả, Đội đã quy tập, cất bốc được 1 bộ hài cốt. Khi đó, không chỉ chúng tôi vui mừng mà có 2 ông bà cụ là người địa phương ngồi cạnh cũng sụt sùi.

Thượng tá Hoàng Viết Ngọc (bìa phải) trong một đợt cất bốc HCLS tại Campuchia. Ảnh: NVCC

* Việc tìm kiếm, quy tập HCLS tại Campuchia còn đòi hỏi khả năng kết nối với người dân, chính quyền sở tại thật tốt…

- Đúng vậy. Phải khẳng định rằng nhiệm vụ tìm kiếm HCLS tại Campuchia phụ thuộc rất lớn vào việc tuyên truyền, nắm thông tin. Mà công tác này hiệu quả hay không đều xuất phát từ việc chúng ta tổ chức kết nối với người dân, chính quyền sở tại thật tốt.

Phải làm tất cả để người dân nước bạn hiểu rõ tình hữu nghị giữa 2 nước, sự hy sinh của bộ đội Việt Nam khi sang giúp Campuchia thoát họa diệt chủng. Từ chỗ nhớ ơn, họ tự giác cung cấp các thông tin cho Đội.

Vì vậy, Đội thường xuyên “3 cùng” (cùng ăn, cùng ở, cùng làm) với người dân địa phương, nắm bắt xem họ thật sự cần gì để giúp đỡ. Lúc thì giúp sửa lại một đoạn đường ngắn; khi thì khám chữa bệnh, phát thuốc miễn phí; hỗ trợ dọn vệ sinh môi trường; hướng dẫn người dân tăng gia sản xuất… Thông qua đó mình mới triển khai công tác tuyên truyền về việc tìm kiếm HCLS.

* Trong giai đoạn gấp rút triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS”, cán bộ và chiến sĩ Đội K52 quyết tâm ra sao, thưa ông?

- Đây là chủ trương rất lớn của Đảng và Nhà nước nhằm đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm HCLS với mục tiêu tìm được 7.000 hài cốt; đồng thời hoàn thành việc lấy mẫu ADN hài cốt các liệt sĩ chưa xác định danh tính.

Riêng với tỉnh Gia Lai, chỉ tiêu đề ra là tìm kiếm, quy tập 390 HCLS, lấy mẫu gần 12.000 trường hợp. Có thể nói, chúng ta đang chạy đua với thời gian, nếu chậm trễ thì đến một lúc nào đấy sẽ không thể xác minh thông tin được nữa, bởi HCLS phân hủy ngày càng nghiêm trọng, nhân chứng cũng không còn.

Hiện nay, ngoài nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập, Đội K52 cũng đang cùng các lực lượng gấp rút thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu ADN HCLS chưa xác định danh tính.

Chúng tôi sẽ phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ này đúng tiến độ theo chỉ đạo của cấp trên. Còn về việc tìm kiếm, chúng tôi sẽ luôn làm hết sức mình để đưa bằng được các liệt sĩ về với gia đình.

* Xin cảm ơn ông. Chúc ông và đồng đội tiếp tục thành công trên hành trình đầy ý nghĩa!

PHƯƠNG DUYÊN