Đưa AI vào ứng phó thiên tai theo thời gian thực

Đội CIT-U Shane-nanigans (Philippines) nhận giải Nhất tại Vòng chung kết ASEAN AI Hackathon 2026.

Bài toán sinh tồn giữa thiên tai

Sau 4 tháng triển khai, ASEAN AI Hackathon 2026 thu hút hơn 1.000 sinh viên đến từ 9 quốc gia ASEAN, với hơn 240 đội thi. Vượt qua vòng tuyển chọn, 16 đội xuất sắc nhất bước vào vòng Chung kết, diễn ra từ ngày 19 đến 21/8/2026 tại Đại học Duy Tân (Đà Nẵng), cùng tranh tài với những giải pháp AI sáng tạo, hướng đến một ASEAN kiên cường, bền vững và nhân văn. Cuộc thi do P2A phối hợp với Hội đồng AI ASEAN tổ chức, Đại học Duy Tân đăng cai.

Giữa không khí sôi động của những ngày tháng 8, Vòng chung kết ASEAN AI Hackathon 2026 tại Đà Nẵng ghi dấu một sản phẩm công nghệ được hình thành từ chính những trải nghiệm đau thương do thiên tai.

Vượt qua hơn 240 đội thi đến từ hơn 110 trường đại học, CIT-U Shane-nanigans của Cebu Institute of Technology - University (Philippines) chinh phục ban giám khảo bằng LUWAS - hệ thống ứng phó thiên tai theo thời gian thực, hướng AI vào một trong những bài toán cấp thiết đối với các cộng đồng thường xuyên đối mặt với thiên tai.

Xuất phát từ thực tế tại quê hương Cebu (Philippines), quốc gia hải đảo thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai. Các thành viên CIT-U Shane-nanigans nhận thấy một 'lỗ hổng chí tử' trong công tác cứu trợ là 'sự im lặng của thông tin' từ những khu vực bị cô lập, mất liên lạc sau thiên tai.

Đội CIT-U Shane-nanigans (Philippines) giới thiệu hệ thống LUWAS - hệ thống ứng phó thiên tai theo thời gian thực ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

“Khi thảm họa xảy ra, công tác cứu trợ thường rơi vào tình trạng ‘mù thông tin’ do quá trình điều phối vẫn còn dựa vào các công cụ thủ công như bảng tính Excel hay danh sách trên giấy. Sự thiếu kết nối giữa hiện trường và trung tâm chỉ huy dẫn đến việc nguồn lực bị phân bổ chồng chéo, trong khi những cộng đồng ở vùng sâu, vùng xa bị mất liên lạc hoàn toàn thường bị bỏ lại phía sau trong ‘vùng im lặng’ đầy tuyệt vọng.

Dự án LUWAS - hệ thống ứng phó thiên tai theo thời gian thực) xây dựng bằng trí tuệ nhân tạo (AI) được hình thành để giải quyết bài toán ấy”, Ong Lovely Shane, đội trưởng CIT-U Shane-nanigans chia sẻ.

Điểm đáng chú ý của LUWAS là khả năng biến những dữ liệu rời rạc trong thiên tai thành thông tin có thể hỗ trợ trực tiếp cho công tác cứu hộ. Công cụ “Silent Area engine” sử dụng AI phân tích dữ liệu dân cư và mức độ tiếp xúc với rủi ro, từ đó ưu tiên những cộng đồng đã lâu không gửi báo cáo. Những khu vực khó tiếp cận, bị cô lập hoặc có nguy cơ bị bỏ quên được đưa vào diện ưu tiên kiểm tra.

LUWAS cũng ứng dụng mô hình ngôn ngữ lớn SEA-LION để phân tích các báo cáo hiện trường bằng nhiều ngôn ngữ được sử dụng tại Philippines như Filipino, Bisaya/Cebuano và Tagalog.

Hệ thống tự động nhận diện tín hiệu khẩn cấp, xác định tọa độ và chuyển những lời cầu cứu rời rạc thành các điểm thông tin trên bản đồ cứu hộ chỉ trong vài giây.

Bên cạnh đó, thông qua mô hình TabPFN v2, LUWAS phân tích dữ liệu địa hình và tâm chấn, hỗ trợ dự đoán mức độ thiệt hại. Kết hợp với Google OR-Tools, hệ thống tính toán tuyến đường tối ưu cho các lực lượng cứu hộ trên mạng lưới giao thông thực tế, hướng tới mục tiêu tiết kiệm từng phút, từng giây trong những thời điểm mà thời gian có thể quyết định khả năng sống còn của người gặp nạn.

Công nghệ hỗ trợ quyết định cứu hộ

Một trong những điểm thể hiện rõ nhất ý nghĩa thực tiễn của LUWAS là hệ thống được tính toán cho cả những tình huống khắc nghiệt khi hạ tầng thông tin liên lạc bị gián đoạn.

Các đội thi giới thiệu sản phẩm công nghệ tại Vòng chung kết ASEAN AI Hackathon 2026.

Milleza, Jervin Ryle, thành viên đội cho biết, với cơ chế ‘Graceful degradation’, ngay cả khi mất kết nối mạng hoàn toàn - điều thường xuyên xảy ra trong thiên tai, LUWAS vẫn có thể hoạt động thông qua tin nhắn SMS hoặc lưu trữ ngoại tuyến, sau đó đồng bộ dữ liệu khi kết nối được khôi phục.

Theo phần trình bày của nhóm, AI không thay thế con người trong việc đưa ra quyết định cuối cùng mà chỉ là công cụ giúp con người nhận diện điều cần được ưu tiên trước. Quyền quyết định và sự thấu cảm vẫn thuộc về con người.

Sau khi giành chiến thắng, các thành viên CIT-U Shane-nanigans chia sẻ rằng đã rất hồi hộp và không dám ngờ tới kết quả này và ý tưởng về LUWAS bắt nguồn từ chính những trải nghiệm đau thương trước hậu quả thiên tai tại Philippines.

“Chúng mình không muốn nhìn thấy thêm những mất mát có thể phòng tránh được. Chúng mình muốn tận dụng AI để nỗ lực cứu sống con người và đảm bảo tất cả mọi người đều được quan tâm, không một ai bị bỏ lại phía sau”, Ong Lovely Shane nói.

Thông điệp “No one is left behind - Không ai bị bỏ lại phía sau” vì thế trở thành tinh thần xuyên suốt của dự án. Không chỉ là lời khẳng định về mục tiêu công nghệ, đó còn là cách những người trẻ Philippines đưa trải nghiệm của cộng đồng mình vào một sân chơi công nghệ mang tầm khu vực, biến nỗi đau thành động lực sáng tạo và hướng những giải pháp AI tới những nhu cầu rất cụ thể của con người.

Theo đánh giá của các chuyên gia về công nghệ, thành công của CIT-U Shane-nanigans đồng thời cho thấy giá trị của một sân chơi nơi công nghệ được đặt trong những vấn đề chung của khu vực. Với vai trò điều phối mạng lưới hơn 150 học viện, Đại học Duy Tân cùng Passage to ASEAN (P2A) đã tạo nên không gian để AI trở thành ngôn ngữ kết nối các đội thi, góp phần xóa nhòa những rào cản biên giới.

Từ Đà Nẵng, LUWAS mang theo thông điệp vượt khỏi khuôn khổ của một cuộc thi công nghệ: công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp giải quyết những vấn đề của đời sống. Những “kiến trúc sư AI” trẻ tuổi của Philippines bắt đầu hành trình ấy bằng một bài toán sinh tồn, với mong muốn biến dữ liệu thành thông tin hỗ trợ hành động, biến trí tuệ nhân tạo thành cánh tay nối dài của lực lượng cứu hộ và góp phần xây dựng một ASEAN kiên cường, bền vững, nhân văn hơn.