Du lịch biển trước ngưỡng chuyển mình

“Phông nền” du lịch

Trong nhiều năm, du lịch biển ở miền Trung, trong đó có Quảng Trị thường được nhận diện bằng những bãi tắm đẹp, những mùa cao điểm ngắn ngủi gắn với nắng hè và dòng khách nghỉ dưỡng. Vì thế, biển thường được nhìn như một tài nguyên tự nhiên để khai thác, hơn là một cấu phần chiến lược trong không gian phát triển dài hạn.

Tuy nhiên, các định hướng mới trong chiến lược phát triển du lịch quốc gia đang cho thấy một sự thay đổi căn bản. Biển không còn chỉ là nơi có cảnh đẹp, mà trở thành trục kết nối các dòng chảy kinh tế, văn hóa, sinh thái và hội nhập. Du lịch biển không đơn thuần là nghỉ dưỡng, mà là tổng hòa của trải nghiệm, bản sắc và giá trị bền vững.

Cồn Cỏ-một trong những điểm đến ấn tượng của du lịch biển Quảng Trị - Ảnh: Lê Tú

Du lịch biển từ lâu đã được xác định là một trong những động lực quan trọng của ngành du lịch Việt Nam. Quy hoạch hệ thống du lịch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 nhấn mạnh việc phát triển các trung tâm du lịch biển có sức cạnh tranh quốc tế, gắn với bảo vệ tài nguyên và thích ứng biến đổi khí hậu.

Cách tiếp cận này cho thấy một sự chuyển dịch rõ rệt: Từ khai thác tài nguyên biển đơn thuần sang phát triển du lịch biển bền vững, coi biển là một không gian tích hợp nhiều giá trị: Nghỉ dưỡng, trải nghiệm, văn hóa, lịch sử, sinh thái, thậm chí là ký ức và bản sắc. Biển không còn chỉ là “phông nền” cho các khu nghỉ dưỡng, mà trở thành phần lõi của câu chuyện phát triển. Tuy nhiên, thời gian qua, du lịch biển suốt bốn mùa vẫn là kỳ vọng để du lịch biển miền Trung nói chung và Quảng Trị nói riêng trên hành trình hướng đến phát triển bền vững. Bởi một hạn chế kéo dài của du lịch biển miền Trung là tính thời vụ. Biển sôi động vào mùa hè, rồi trầm lắng kéo dài nhiều tháng vì thời tiết, bão gió.

Biển Quảng Trị có gì?

Sau sáp nhập, tỉnh Quảng Trị sở hữu một không gian biển liền mạch, đa dạng và giàu tiềm năng, với dải bờ biển kéo dài gần 200km, từ Nhật Lệ, Bảo Ninh, Quang Phú, Đá Nhảy đến Cửa Tùng, Cửa Việt, Mỹ Thủy… Mỗi bãi biển mang một sắc thái riêng, từ hoang sơ, yên tĩnh đến sôi động, giàu khả năng tổ chức các hoạt động du lịch quy mô lớn.

Không gian biển của vùng đất “gió Lào, cát trắng” không tách rời mà kết nối chặt chẽ với hệ thống di sản thiên nhiên, văn hóa-lịch sử đặc sắc: Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, Thành Cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc, Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải, cùng hàng trăm di tích, lễ hội, làng nghề ven biển.

Chính sự giao thoa giữa biển, di sản, ký ức lịch sử đã tạo nên một cấu trúc du lịch độc đáo, khó trộn lẫn. Biển kết nối trực tiếp với hệ thống di sản thiên nhiên, lịch sử-văn hóa, tạo nên những hành trình liền mạch giữa nghỉ ngơi, trải nghiệm và khám phá ký ức vùng đất.

Anh Nguyễn Đức Chung, du khách đến từ Phú Thọ, cho biết: “Điều tôi thấy khác ở Quảng Trị là khoảng cách giữa biển và các di tích lịch sử rất gần. Buổi sáng tắm biển, buổi chiều có thể tham quan động Phong Nha hoặc từ biển Cửa Tùng có thể tham quan Thành Cổ, địa đạo Vịnh Mốc... Cảm giác chuyến đi không bị rời rạc, mà có chiều sâu hơn”. Chính sự giao thoa ấy giúp du lịch biển không đứng riêng lẻ như một sản phẩm mùa vụ, mà trở thành trục trải nghiệm gắn với di sản, lịch sử và bản sắc-những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn bền vững cho vùng đất này”.

Du khách tham gia teambuilding trên bãi biển Bảo Ninh - Ảnh: D.H

Tỉnh Quảng Trị đang tích hợp quy hoạch du lịch vào quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050; xác định các cực phát triển như Phong Nha-Kẻ Bàng, Cửa Việt-Cửa Tùng-Cồn Cỏ trở thành các khu du lịch quốc gia tiềm năng. Các tuyến giao thông chiến lược như cao tốc Vạn Ninh-Cam Lộ, hệ thống đường ven biển, cảng hàng không Đồng Hới mở rộng và sân bay Quảng Trị đang hình thành tạo điều kiện kết nối không gian biển với nội địa và quốc tế. Hệ thống cơ sở lưu trú phát triển nhanh với khoảng 780 cơ sở, gần 12.000 phòng, trong đó đã xuất hiện các khách sạn, khu nghỉ dưỡng cao cấp ven biển.

Trước đó, tháng 10/2022, du thuyền cao cấp Le Lapérouse của hãng Ponant (Pháp) đã đưa gần 100 khách du lịch quốc tế đến từ các quốc gia: Mỹ, Pháp, Đức, Canada, Bỉ, Thụy Sĩ… cập cảng Hòn La. Đây là lần đầu tiên tỉnh Quảng Bình (cũ) đón du thuyền cao cấp, cũng là mở ra nhiều cơ hội cho du lịch đường biển. Nếu được đầu tư tương xứng, loại hình du lịch này sẽ là hướng đi đầy kỳ vọng, góp phần phá vỡ tính thời vụ vốn sẵn có của du lịch địa phương.

Đợi ngày “vươn biển lớn”

Phát triển du lịch biển bền vững không thể tách rời cộng đồng cư dân ven biển. Những làng chài, lễ hội cầu ngư, tri thức bản địa về biển chính là “vốn văn hóa sống” mà không khu nghỉ dưỡng nào có thể tạo ra bằng những khối bê tông vô hồn. Du lịch biển vì thế đòi hỏi cách tiếp cận nhân văn hơn, là làm sao để người dân không chỉ là người phục vụ du lịch, mà là chủ thể của không gian biển, được hưởng lợi từ du lịch và có trách nhiệm gìn giữ biển?

Quảng Trị giàu tài nguyên thiên nhiên nhưng cũng sở hữu phong phú tài nguyên văn hóa, đặc biệt là các vùng ven biển. Việc phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, trải nghiệm nghề biển, ẩm thực hải sản bản địa, bảo tàng, trung tâm văn hóa biển là những gợi mở giàu tiềm năng để du lịch biển Quảng Trị đứng vững và vươn xa. Nhưng điều đó cũng không đồng nghĩa với phát triển ồ ạt, mà là đi chậm hơn nhưng chắc hơn, để mỗi dự án, mỗi sản phẩm đều góp phần định hình bản sắc du lịch biển Quảng Trị trong dài hạn.

Sự phát triển của các xu hướng du lịch đặt ra yêu cầu mở rộng biên độ khai thác: Phát triển du lịch biển bốn mùa, gắn với các loại hình như du lịch văn hóa-lịch sử ven biển, du lịch cộng đồng làng chài, du lịch chăm sóc sức khỏe, MICE (hoạt động du lịch kết hợp với hội thảo, hội nghị, khen thưởng, sự kiện), thể thao biển, du thuyền, trải nghiệm sinh thái và giáo dục môi trường biển… Ở góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp du lịch, “vươn biển lớn” không chỉ là mở thêm dự án hay kéo dài đường bờ khai thác.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Công ty CP Phát triển đô thị Phương Bắc, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Quảng Trị cho rằng một điểm then chốt của tầm nhìn hướng biển là đổi mới tư duy quy hoạch. Biển không thể được quy hoạch manh mún, theo từng dự án rời rạc, mà cần được nhìn như một chỉnh thể không gian. Ở đó, hạ tầng giao thông, đô thị ven biển, khu du lịch, cảng biển du lịch và không gian công cộng được kết nối hài hòa.

Diệu Hương