Đồng Nguyên đẩy mạnh cơ giới hóa trong sản xuất lúa

Thay đổi tập quán canh tác

Từ năm 2011, ông Hà Đại Thắng ở tổ dân phố Cẩm Giang 1, phường Đồng Nguyên mạnh dạn chuyển đổi, tích tụ hơn 30 ha đất nông nghiệp để sản xuất lúa theo hướng hàng hóa. Trên diện tích đất canh tác này, mỗi năm, ông gieo cấy 2 vụ lúa, cơ cấu giống chủ lực gồm: Nếp PD2, tẻ thơm và ST25, có sự liên kết với các doanh nghiệp tiêu thụ nông sản. Tuy nhiên, do chưa áp dụng đồng bộ cơ giới hóa vào quá trình sản xuất, gia đình ông thường phải thuê rất nhiều nhân công phục vụ việc làm đất, gieo cấy, phun thuốc bảo vệ thực vật và thu hoạch nên hiệu quả kinh tế chưa thực sự cao, bởi chi phí sản xuất lớn.

Gia đình ông Hà Đại Thắng, tổ dân phố Cẩm Giang 1, phường Đồng Nguyên sử dụng máy cấy mạ khay trong gieo cấy lúa xuân.

Để nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế, năm 2019 ông Thắng mạnh dạn đầu tư kinh phí mua 3 máy cấy mạ khay, 1 máy làm đất và 1 máy gặt đập liên hợp với tổng mức đầu tư xấp xỉ 1,5 tỷ đồng, trong đó Nhà nước hỗ trợ 30%. Quá trình áp dụng máy móc vào sản xuất cho thấy hiệu quả rõ rệt, giúp gia đình ông hoàn toàn chủ động về tiến độ công việc, thời vụ gieo cấy, đặc biệt giảm chi phí lao động, nâng cao năng suất lúa và hiệu quả kinh tế.

Số liệu của UBND phường Đồng Nguyên cho thấy, trong sản xuất lúa, tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất và tưới tiêu đạt 100%; gieo cấy đạt 35%; phun thuốc bảo vệ thực vật đạt 60%; thu hoạch đạt 98%.

Vụ xuân năm 2026, được sự hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh (Sở Nông nghiệp và Môi trường), gia đình ông Thắng đang triển khai mô hình cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa theo hướng tuần hoàn với quy mô 25 ha. Theo đó, từ khâu làm đất, gieo cấy, bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật, thu hoạch, xử lý phụ phẩm sau thu hoạch đều được thực hiện bằng cơ giới. Tham gia mô hình, gia đình ông được Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí mua giống, vật tư, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; được cơ quan chức năng, doanh nghiệp tổ chức tập huấn kỹ thuật canh tác và bao tiêu sản phẩm.

Theo ông Thắng, mô hình cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa theo hướng tuần hoàn bước đầu giảm chi phí sản xuất, giảm sức lao động, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường từ việc giảm lượng phân bón/thuốc bảo vệ thực vật dư thừa nhờ phun/bón chính xác, xử lý phế phụ phẩm tại đồng ruộng thay vì đốt rơm rạ như trước... Việc canh tác theo hướng tuần hoàn giúp gia đình ông tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp, giảm phát thải, hướng tới nền nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Mô hình cơ giới hóa đồng bộ còn giúp thay đổi tập quán sản xuất của nông dân, từng bước chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất nông nghiệp ứng dụng khoa học, công nghệ. Đây cũng là cơ sở để nhân rộng các mô hình sản xuất tiên tiến, phù hợp với định hướng tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh theo hướng ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất.

Cũng giống như ông Thắng, ông Nguyễn Tiến Đạt ở tổ dân phố Cẩm Giang 2 mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại phục vụ làm đất, thu hoạch lúa cho người dân địa phương. Năm 2025, ông Đạt mua 2 máy làm đất, 1 máy gặt đập liên hợp, tổng trị giá gần 1 tỷ đồng. Ngoài phục vụ sản xuất lúa của gia đình, mỗi vụ sản xuất, ông Đạt còn làm dịch vụ phục vụ diện tích gieo cấy lúa của người dân trong và ngoài phường. Ông Đạt cho biết: “Việc sử dụng máy cày, máy bừa trong khâu làm đất giúp san phẳng đồng ruộng, đất tơi nhuyễn, thuận lợi cho lúa sinh trưởng tốt, giảm chi phí; sử dụng máy gặt đập liên hợp giúp giảm hao hụt sản lượng, rút ngắn thời gian thu hoạch...”.

Nâng cao hiệu quả sản xuất

Toàn phường Đồng Nguyên hiện có gần 500 ha sản xuất nông nghiệp, trong đó gần 400 ha lúa. Những năm trước đây, sản xuất phụ thuộc chính vào sức lao động của con người, sức kéo của vật nuôi, năng suất lao động không cao, thời vụ sản xuất bị kéo dài, dẫn đến chậm muộn. Xác định áp dụng cơ giới hóa vào sản xuất lúa là “chìa khóa” giúp nâng cao hiệu quả kinh tế, giảm sức lao động, nên những năm gần đây, phường Đồng Nguyên chú trọng hỗ trợ, khuyến khích nông dân đưa máy móc, thiết bị, phương tiện cơ giới vào các khâu sản xuất lúa.

Nông dân phường Đồng Nguyên sử dụng thiết bị bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật cho lúa.

Nhờ chính sách hỗ trợ sản xuất của Trung ương, của tỉnh, việc cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp của phường ngày càng phát triển cả về quy mô và chủng loại thiết bị. Nhiều thiết bị tiên tiến được đưa vào sử dụng như thiết bị bay không người lái; máy gieo cấy mạ khay, máy gặt đập liên hợp... Toàn phường hiện có khoảng 20 máy làm đất; 5 máy cấy mạ khay, gieo sạ; khoảng 60 máy gặt đập liên hợp; 2 tổ dịch vụ phun thuốc bảo vệ thực vật bằng thiết bị bay không người lái... Số liệu của UBND phường Đồng Nguyên cho thấy, trong sản xuất lúa, tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất và tưới tiêu đạt 100%; gieo cấy đạt 35%; phun thuốc bảo vệ thực vật đạt 60%; thu hoạch lúa đạt 98%.

Theo tính toán của các hộ nông dân đang áp dụng đồng bộ cơ giới hóa trong sản xuất lúa cho thấy, chi phí làm đất bằng máy chỉ khoảng 100 nghìn đồng/sào, trong khi dùng sức kéo vật nuôi phải mất hơn 400 nghìn đồng/sào. Chi phí cấy lúa bằng máy khoảng 350 nghìn đồng/sào (bao gồm cả tiền giống) hoặc 280.000 đồng/sào nếu nông dân tự mua giống. Đặc biệt, mỗi máy cấy có thể cấy 2 ha/ngày (tương đương với 60 người cấy tay; chi phí thuê lao động mất khoảng hơn 400 nghìn đồng/ngày). Chi phí thu hoạch lúa bằng máy khoảng 150 nghìn đồng/sào, trong khi thu hoạch thủ công phải mất hơn 400 nghìn đồng/sào...

Nhờ nâng cao tỷ lệ cơ giới hóa trong sản xuất lúa đã giúp nông dân phường Đồng Nguyên bảo đảm thời vụ và giảm thất thoát sau thu hoạch, giảm đáng kể chi phí lao động, nâng cao năng suất, hiệu quả kinh tế, đồng thời giúp cải thiện, bảo vệ môi trường, hướng tới nền nông nghiệp an toàn, bền vững.

Bài, ảnh: Nguyễn Tuấn