Động lực mới cho khát vọng quốc gia phát triển

Ngày 28/7/2026, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TW (Nghị quyết số 19) về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Văn kiện ra đời khi đất nước đi qua 40 năm Đổi mới, đã trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao.

Trước mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2030 và khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, Ban Chấp hành Trung ương xác định, đổi mới mô hình phát triển là yêu cầu mang ý nghĩa quyết định đối với tương lai đất nước.

Động lực chính từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Theo đánh giá của Ban Chấp hành Trung ương, quá trình đổi mới mô hình phát triển thời gian qua còn chậm. Tăng trưởng kinh tế vẫn chủ yếu dựa vào vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp; năng suất lao động, năng lực khoa học, công nghệ và tự chủ chiến lược còn hạn chế; văn hóa chưa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh của phát triển.

Trong khi đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành nền tảng cạnh tranh quốc gia toàn cầu, đặt ra yêu cầu tạo đột phá về mô hình phát triển đất nước.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng, mọi cách lớn đều bắt đầu từ nhận thức đúng. Ở giai đoạn đầu, tăng trưởng kinh tế có thể được xem là thước đo trung tâm, nhưng khi nền kinh tế đạt trình độ nhất định, tăng trưởng không còn phản ánh đầy đủ chất lượng phát triển.

Phát triển, cần được hiểu là sự gia tăng đồng thời của bốn giá trị nền tảng: thịnh vượng kinh tế, công bằng và bao trùm xã hội, chất lượng cuộc sống người dân, năng lực quốc gia.

"Nhận thức đúng sẽ giúp nguồn lực được tập trung, nhận thức chưa đầy đủ sẽ dẫn tới đầu tư dàn trải và cải cách thiếu hiệu quả", TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh.

Nghị quyết số 19 xác định, đổi mới mô hình phát triển trước hết là tạo đột phá về thể chế, quản trị và vận hành quốc gia, chuyển đổi sang mô hình phát triển Việt Nam tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập.

Con người là chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là động lực chính; nâng cao năng suất lao động, hiệu quả phân bổ nguồn lực quốc gia là nguyên tắc trung tâm.

Về tầm nhìn phát triển, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đã nhấn mạnh, nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành các nền tảng cho mô hình phát triển mới, tạo đột phá về xây dựng, hoàn thiện thể chế và thực hiện quản trị quốc gia hiện đại; khoa học, công nghệ, hạ tầng chiến lược và nguồn nhân lực chất lượng cao, thực hiện thắng lợi nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Đến năm 2035, cơ bản hoàn thành chuyển đổi sang mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập, với bảy mô hình thành phần trên các lĩnh vực: kinh tế; xã hội; văn hóa, con người; môi trường sinh thái; quốc phòng, an ninh; đối ngoại, hội nhập quốc tế; quản trị quốc gia.

Đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội; tầm nhìn đến năm 2130 hướng tới quốc gia xã hội chủ nghĩa phát triển trình độ cao, có vị thế quan trọng trong trật tự toàn cầu.

Đổi mới cách thức vận hành hệ thống quốc gia

Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng, điểm đặc biệt của Nghị quyết số số 19-NQ/TW là lần đầu tiên mô hình được đặt trong một chỉnh thể xuyên suốt: thể chế, quản trị quốc gia và cơ chế tổ chức thực hiện.

Mô hình vận hành theo cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ", trên nền quản trị quốc gia hiện đại, quan hệ hài hòa giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

Nếu trước đây, các văn kiện chủ yếu trả lời câu hỏi: Việt Nam cần phát triển theo hướng nào? Thì nay, Nghị quyết số 19-NQ/TW đồng thời trả lời câu hỏi: Việt Nam phải tổ chức hệ thống phát triển như thế nào để mô hình đó vận hành hiệu quả trong thực tiễn? Nghị quyết số 19 đã thể hiện rõ bước chuyển từ "tư duy xác lập mục tiêu" sang "tư duy kiến tạo năng lực thực thi".

TS. Nguyễn Sĩ Dũng cũng cho rằng, nghị quyết đã xác lập rõ mô hình phát triển, vấn đề trọng tâm hiện nay là làm thế nào để hiện thực hóa mô hình đó. Đồng thời chỉ ra ba điểm nghẽn cấu trúc: Một là, đứt gãy giữa thiết kế chính sách và tổ chức thực hiện, khi nhiều chủ trương đúng nhưng thiếu cơ chế chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Hai là, đứt gãy giữa trách nhiệm và kết quả, khi hệ thống đánh giá khu vực công còn thiên về tuân thủ quy trình hơn hiệu quả đầu ra. Ba là, đứt gãy giữa dữ liệu và quyết định, khi dữ liệu phân tán, thiếu kết nối, khiến điều hành phụ thuộc vào báo cáo hành chính có độ trễ thay vì thông tin thời gian thực.

Từ ba điểm nghẽn trên, TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhìn nhận, đổi mới mô hình phát triển trước hết là thiết kế lại hệ thống quản trị để các khâu trong chuỗi thực thi được kết nối hữu cơ, cùng hướng tới mục tiêu phát triển.

Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt của nghị quyết khi xác định đổi mới thể chế, quản trị quốc gia là khâu đột phá, chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang tư duy kiến tạo phát triển; từ quản trị theo quy trình sang quản trị theo mục tiêu, kết quả; từ điều hành dựa trên kinh nghiệm sang điều hành dựa trên dữ liệu, bằng chứng.

Để triển khai Nghị quyết, Bộ Chính trị đã ban hành Chương trình hành động với 51 nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm và 40 chỉ tiêu chủ yếu, xác định rõ lộ trình, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của từng cơ quan chủ trì, đồng thời phân công cụ thể cho các cấp ủy, tổ chức đảng từ Trung ương đến địa phương và Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng cho rằng, chương trình hành động thể hiện rõ tư duy quản trị theo kết quả ngay trong tổ chức thực hiện, bước tiến quan trọng khi mô hình phát triển chỉ có ý nghĩa lúc được chuyển hóa thành năng lực hành động của toàn hệ thống chính trị.

"Đổi mới mô hình phát triển, xét đến cùng, chính là đổi mới cách thức hệ thống quốc gia vận hành. Khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành nền tảng của quản trị quốc gia và động lực của tăng trưởng, chúng ta mới có thể tạo ra năng lực phát triển mới cho đất nước", TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh.

Với hệ thống quan điểm, mục tiêu, giải pháp đồng bộ, Nghị quyết số 19-NQ/TW cùng Chương trình hành động của Bộ Chính trị đang đặt nền móng thể chế, quản trị cho một giai đoạn phát triển mới của đất nước.